30 EYLÜL

1791 wolfgang amadeus mozart'ın sihirli flüt operasının dünya prömiyeri viyana'da schikaneder tiyatrosu'nda gerçekleştirilmiş

1863 georges bizet'in les pêcheurs de perles operasının dinya prömiyeri paris'te théâtre-lyrique'de gerçekleştirilmiş

1935 georges gershwin'in porgy and bess operasının dünya prömiyeri boston'da gerçekleştirilmiş

1960 hanna-barbera'nın taş devri (the flinststones) yayınlanmaya başlamış

2006 bu ve ertesi akşam wuppertal schauspielhaus'ta fahri ile pina bausch'un vollmond adlı muhteşem gösterisini seyrettik; gösteri arasında fuayede koza tamdoğan ile dikmen gürün'ü gördüm

2007 garajistanbul'da jerome bel'in shirtologie adlı işini seyrettim

2011 iatanbul fulya kültür ve kongre merkezi'nde anne teresa de keersmaeker kült yapıtı fase'i seyrettim 

2021 rolland villazon'u ilk defa canlı dinledim; zorlu performans sanatları merkezi, büyük salon'daki konserde gedik filarmoni orkestrası'nı cem'i can deliorman yönetiyordu, villazon'a solist olarak fatma said eşlik ediyordu

2022 ilk defa bir marlene monteiro freitas işi seyrettim; centre pompidou'da guintche-live

29 EYLÜL

1932, cumhuriyet gazetesi

1948 laurence olivier'in yönettiği ve başrolünde oynadığı hamlet filmi gösterime girmiş

1955 arthur miller'in view from the bridge adlı oyununun dünya prömiyeri new york'ta gerçekleştirilmiş

2000 wong kar wai'nin in the mood for love adlı filmi gösterime girmiş

2022 paris'te theatre athenee'de çok sevdiğim yeni sirk sanatçısı, koreograf, yönetmen aurélien bory'nin sahnelediği wolfgang mitterer'in dafne adlı çağdaş operasını emre ile seyrettik

on soruluk sohbetler 115: thibaut eiferman

Performansın özü sizce nedir?

Benim için performans bir hakîkat hâli. Bir duyguyu ya da bir mesajı taşıyan, muhafaza eden bir şey gibi geliyor bana ve neyin gerçek neyin gerçek olmadığı arasında ne kadar kaybolursam, hakîkat o kadar çok ortaya çıkabiliyor.

Sanatın dönüştürücü gücüne inanıyor musunuz? Nasıl?

Sanatın öğretici olması anlamında dönüştürücü olduğunu düşünüyorum. Yaptığım şeylere geri dönüp bakmak korkularımı anlamamı sağlıyor. Seyirci için sanat zihinle değil kalple öğretme gücüne sahip.

Bir iş üretirken hangi kaynaklardan beslenir, nelerden ilham alırsınız? Rüyalarınızın işlerinizde etkisi olur mu?

Süreçlerimde en çok müzikten ilham alıyorum. Ses ve beden arasındaki bağlantı beni en çok heyecanlandıran şey. Bu bir metin de olabilir. İnsanların seslerini ilginç buluyorum. Birisi konuştuğunda çok fazla hareket gerçekleşiyor. Bu hareket derin bir yerden geliyor ve dans ettiğimde o yerle bağ kurmayı seviyorum.

Eğer zaten halihazırda bir adı yoksa, üzerinde çalışmakta olduğunuz yapıta adını vermeye ne zaman karar verirsiniz?

Başlığın bana belirmesini sağlamaya çalışıyorum. Onun her zaman orada olduğunu düşünüyorum, benim görevim başlığı ortaya çıkarmak. Tıpkı eserin yapımı gibi, bir yerlerde önceden var olduğunu ve onu bulmam gerektiğini düşünüyorum. HHH, Patti Smith ile yapılan bir röportajın kaydından sonra bana belirdi.

Sanatınızı etkilediğini düşündüğünüz biri veya bir sanatçı var mı, varsa kim?

Bu eser özelinde Patti Smith beni çok etkiledi. Sanatın kendi kendine gerçekleşen bir süreç ve neredeyse asil bir eylem olduğu, halktan ve şöhretten uzak olduğu yönündeki tutumu benim için bugün eskide kalmış bir geleneğin izi. Punklar ve beatnikler, insanların Instagram şöhreti için değil aciliyet duygusuyla sanat yaptığı 60'lar ve 70'ler hareketi. Smith’in sanatına, isyana ve özgürlüğe olan inancı.

[söyleşinin tamamını okumak için tıklayın.]

28 EYLÜL

1984 krzysztof penderecki'nin bir leh ağıtı'nın ilk versiyonunun dünya prömiyeri, mstislav rostropovich'in şefliğinde stuttgart radyo senfonisi tarafından gerçekleştirildi

1990 yurtdışında gittiğim ilk konser: londra'da royal albert salonu'nda opera spectacular

seyahat kağıtları: 21-26 eylül 2024, paris

 

27 EYLÜL

fotoğraf: mustafa emre gügen

1822 jean-françois champollion, rosetta taşı'nı kullanarak mısır hiyerogliflerini çözmüş

1905 fizik dergisi annalen der physik, albert einstein'ın, içinde E=mc² denklemini de ortaya koyduğu bir cismin eylemsizliği enerji içeriğine bağlı mıdır? başlıklı makalesini yayımlamış

1973 barbra streisand the way we were adlı şarkısının bulunduğu single'ı yayınladı

2012 berliner philharmoniker'i ilk defa istanbul'da canlı dinledim; sütlüce haliç kongre merkezi'ndeki konseri sir simon rattle yönetiyordu, solistler efe ile fora baltacıgil kardeşlerdi

2015 milano'nun en güzel tiyatro mekanlarından biri olan teatro franco parenti'de matinede fabio cherstich'in yönettiği brecht oyunu terrore e miseria del terzo reich'ı seyrettim

2015 aynı akşam daniel harding yönetimindeki la scala filarmoni orkestrası'nı teatro alla scala'daki konserde mahler'in 5. senfoni'sini icra ederken dinledim

2022 paris'te la villette'ın içindeki espace chapeau'da l'ecole de sable yapımı, afrikalı genç dansçların rol aldıkları pina bausch'un le sacre du printemps adlı işini emre ve burcu ile seyrettik, öncesinde malou airaudo ile germain acogny'nin ortaklaşa sahneleyip dans ettikleri common ground[s] adlı işi seyrettik. gösteriden sonra emre ile la villette'in karşısındaki bir et lokantasına yemeğe gittik, bir zaman geçtikten sonra malou airaudo, yanında brigitte lefevbre ve arkadaşlarıyla kapıdan içeri girdi; dayanamadım gittim, tebrik ettim, çok ender yaptığım bir şey yaptım birlikte fotoğraf çektirdim

26 EYLÜL

1982 knigth rider (kara şimsek) dizisi yayınlanmaya başladı

1990 londra'da matinede adelphi theatre'da the leicester haymarket yapımı noel gay - l.arthur rose & douglas furber müzikali me and my girl'ü, suarede the old vic'de sam mendes'in yönettiği jean-paul sartre'ın kean oyununu seyrettim, başrolde benzersiz derek jacobi oynuyordu

2010 downton abbey dizisi yayınlanmaya başladı

2014 bu ve ertesi akşam pina bausch'un ölmeden bir ay önce prömiyerini gerçekleştirdiği son yapıtı, şili'den esinlenen como el mosquito en la piedra, ay si si si...'yi wuppertal'de barmen operası'nda seyrettim 

2022 paris'teki hastanelerden birinin şapeli olan chapelle saint-louis de la salpetriere'de peeping tom yapımı gabriela carrizo'nun sahnelediği yere-özgü ve sarmalayan gösteri la visita'yı burcu'nun kızı ada ve emre ile birlikte deneyimledik

bu akşam theatre du rond-point'da: kill me

 

25 EYLÜL

fotoğraf: mehmet kerem özel, 15 mart 2018

1988 alvar aalto'nun tasarladığı essen'deki opera binası aalto-theater açıldı; ben bu binayı ilk defa 2008 yılında deneyimledim, sonra bir çok kere burada opera ve dans gösterileri seyrettim

1990 matinede andrew llyod webber'in starlight express müzikalini, suarede ise karaborsa bilet bularak babamla theatre royal drury lane'de nicholas hytner'in yönettiği alain boublil - claude-michel schönberg müzikali miss saigon'u seyrettim; başrollerde lea salonga ve simon bowman oynuyorlardı

2015 milano teatro elfo puccini'de radhouane el meddeb'in au temps ou les arabes dansaient adlı dans gösterisini seyrettim

2022 paris'te tuilliers bahçeleri'nde öğlenleyin yoann bourgeois'nın bizzat dans ettiği kısa işi fugue/tramboline'i emre, hang ve ben seyrettik

bu akşam theatre du rond-point'da: love me

 

24 EYLÜL

1959 günter grass'ın teneke trampet adlı romanı yayınlanmış

1977 aşk gemisi yayınlanmaya başlamış

1990 londra'da lyric theatre'da robert allan ackerman'ın yönettiği lanford wilson'un burn this oyununu seyrettim; başrollerde john malkovich ve juliet stevenson oynuyorlardı

2007 the big bang theory yayınlanmaya başlamış

2015 pina bausch'un ölümünün ardından tanztheater wuppertal'in repertuvarına giren ilk yabancı yapıtlardan oluşan akşamı seyretmek için bir günlüğüne/geceliğine milano'dan wuppertal'e geldim. neue stücke 2015 başlıklı akşamdaki yapıtlar theo clinkard'ın somewhat still when seen from above, cecilia bengolea & françois chaignaud'nun the lighters, dancehall polyphony ve tim etchells'in in terms of time idi 

2016 istanbul cemal reşit rey konser salonu'nda natasha atlas konserine gittim

2020 david attenborough, instagram'da bir milyon takipçiye ulaşan en hızlı kişi olarak jennifer aniston'ın rekorunu kırdı

2022 çok merak ettiğim (la) horde & ballet national de marseille yapımı room with a view'u emre ile theatre du chatelet'de seyrettik, rone canlı müzik yapıyordu

bu akşam theatre de la bastille'de: sur tes traces

 

23 EYLÜL

1962 hanna-barbera'nı jetgiller çizgi filmi yayınlanmaya başlamış

1990 londra'da wyndham's theatre'da luigi pirandello'nun henry IV oyununu seyrettim; başrolde richard harris oynuyordu

1993 istanbul beşiktaş inönü stadyumunda michael jackson konserine gittim

1997 dünyanın en iyi baritonlarından, erken aramızdan ayrılan dmitri hvorostovsky'i ilk defa canlı dinledim, konser istanbul atatürk kültür merkezi büyük salondaydı

2007 lütfi kırdar kongre merkezi'nde aydın teker'in akabı adlı işini seyrettim

2009 modern family adlı sitcom dizisi yayınlanmaya başladı

2022 yıllardan beridir bir gösterilerini canlı seyretmek istediğim iki koreografın işlerini aynı akşam ard arda seanslarda bir salondan çıkıp diğerine koşturarak paris'te theatre national de chaillot'da seyrettim: oona doherty'nin navy blue ve sharon eyal - gai behar'ın chapter 3: the brutal journey of the heart

2023 hans werner henze'nin das floss der medusa adlı operasını berlin'de tempelhof hangar 1'de tobias kratzer rejisiyle deneyimledim; operanın tamamı dize kadar su dolu, devasa boyutlarda bir havuzun içinde sahnelendi; 100'ün üzerinde sanatçı görev aldı

bu akşam theatre du rond-point'da: fuck me

 

bu akşam theatre de la ville'de: il cimento dell'armonia e dell'inventione

 

22 EYLÜL

1869 richard wagner'in das rheingold operasının dünya prömiyeri münih'te gerçekleştirilmiş

1888 national geographic magazine yayınlanmaya başlamış

1905 richard strauss'un salome operasının dünya prömiyeri viyana'da gerçekleştirilmiş

1964 jeryy bocks'un anatevka - damdaki kemancı müzikalinin dünya prömiyeri new york'ta gerçekleştirilmiş

 

1968 abu simbel'deki iki tapınağın taşınma işlemi tamamlanmış

1976 charlie'nin melekleri yayınlanmaya başladı

1986 alf yayınlanmaya başladı

1994 friends yayınlanmaya başladı

1990 londra'da st martin's theatre'da agahta christie'nin ünlü the mousetrap oyununu seyrettim

1998 bach'ın viyolonsel sonatları'nın bütününü ilk defa canlı dinledim; alexander rudin bugün iki, yarın bir konser olmak üzere üç konserde aya irini müzesi'nde yorumladı

2007 garajistanbul'da pichet klunchun'un i am a demon adlı gösterisini seyrettim

2014 ikinci kat karaköy'de firuze engin'in yazdığı berfin zenderlioğlu'nun yönettiği ibrahim halaçoğlu ile tolga iskit'in parladıkları cambazın cenazesi'ni seyrettim

2023 ilk defa kornel mundruzco'nun bir yapıtını canlı seyrettim: varşova'da tr warszawa yapımı kata weber'in yazdığı nietoperz

paris mc93'te: fampitaha, fampita, fampitana

 

21 EYLÜL

1990 her majesty's theatre'da the phantom of the opera'yı seyrettim; bilet bulamamıştım, ama her gün o akşam için kuyruğa girildiğinde bilet bulunduğunu biliyordum, kuyruğa 9:30'da girmiştim, önümde bir kişi vardı, amerikalı bir çocuk. bütün gün kuyruktan bekledik, sohbet ettik, bileti aldıktan sonra gidip bir yerde hızlıca yemek yiyip oyuna girdim. hayalimdeki müzikali birinci balkonun en ön sırasından, enfes bir yerden seyrettim

2007 garajistanbul'da adva zakai'nin for a few seconds you may be really were yourself ve when i laugh it looks like this adlı performanslarını seyrettim

2015 milano'da conservatorio sala verdi'de rene jacobs yönetimindeki akademie für alte musik berlin orkestrası'ndan bach'ın matthaeus passion yorumunu dinledim, solistler sunhae kim, kristina hammarström, werner güra, sebastian kohlhepp, konstantin wolff ve andre schuen idi

20 EYLÜL

1946 cannes film festivali'nin ilki başlamış

1989 claude-michel schönberg ve alain boublil tarafından yazıp bestelenen, lea salonga ve jonathan price'ın başrollerinde oynadıkları miss saigon müzikalinin londra'da dünya prömiyeri gerçekleştirildi

1990 londra'da the palace theatre'da alain boublil - claude-michel schönberg'in, trevor nunn'un sahneye koyduğu les miserables müzikalini seyrettim

2014 woodkid'i küçükçiftlik park'ta canlı dinledim

2015 mikhail baryshnikov'un başrolünde oynadığı, robert wilson'ın yönettiği christian dumais-lvowski'nin yazdığı nijinsky'i anlatan letter to a man adlı oyunu milano'da teatro dell'arte'de seyrettim

19 EYLÜL

1893 kadınlara oy hakkı veren ilk ülke yeni zelanda olmuş 

1908 gustav mahler'in 7. senfoni'sinin dünay prömiyeri prag'da gerçekleştirilmiş

1990 londra'da les liaisons dangereuses'ü seyrettim

2010 cemal reşit ey konser salonu'nda bale gala gösterisini seyrettim; dansçılar arasında polina semionova, drew jacoby, jose martinez ve marco agostino vardı

2011 paris'te la ménagerie de verre'de claude regy'nin yönettiği tarjei vesaas'ın brume de dieux oyununu seyrettim

2015 sasha waltz'in impromptus adlı gösterisini torino'daki etkileyici opera binası teatro regio'da seyrettim

18 EYLÜL

1968 william wyler'ın yönettiği, başrollerinde barbra streisand ve omar sharif'in yer aldıkları funny girl gösterime girmiş

1990 matinede new london theatre, drury lane'de cats'i, suarede prince of wales theatre'da aspects of love'ı seyrettim; ikisinin de bestecisi andrew llyod webber'di, ikisini de trevor nunn sahneye koymuştu, ikisi de the really useful theatre company yapımıydı

1997 nigel kennedy'i ilk defa canlı dinledim, konser istanbul harbiye açıkhava tiyatrosundaydı

2005 ilk defa kardeş türküler konserine gittim; konser istanbul harbiye açıkhava tiyatrosundaydı

2008 lütfi kırdar kongre merkezi'nde alvin alley american dance theater'ın gösterisini seyrettim

2011 ilk defa yıllardır merak ettiğim paris festival d'automne'da bir gösteri ve ilk defa bir christopher marthaler gösterisi seyrettim; theatre de la ville'de sahnelenen oyunun adı +-0 idi

Aynadaki yansımalarımız ve ayna nöronlar

Berlin Radialsystem'in salonunda, seyirci tribününde yerlerimizi alıyoruz. Işıklar sönüyor, perde açılıyor. Işıklar yavaş yavaş yandıkça hemen perdenin arkasında sahne ağzını bütünüyle kaplayan bir ayna olduğu fark ediyoruz. Işık, oditoryumu aydınlattıkça biz seyirciler de aynanın üzerinde gittikçe daha net görünür oluyoruz. Zaten 75 dakikalık bu gösteri bütünüyle bizimle ilgili; çevremizdekileri ne kadar taklit ettiğimiz, ne kadar onlarla iş birliği yaptığımız veya bir şeyi yapmayı reddedip reddetmediğimizle ve bunlardan sorumlu olan beynimizdeki sinir hücreleriyle. Bu hücrelerin adları ayna nöronlar. Rimini Protokoll ile Sasha Waltz & Guests ortak yapımı, Stefan Kaegi’nin konsepti oluşturup sahneye koyduğu gösteri de adını doğrudan onlardan alıyor: Spiegelneuronen (ayna nöronlar).

Kaegi'nin seyirciyi performansçıya dönüştüren işlerine İstanbul seyircisi yabancı değil. Beykoz Kundura sayesinde İstanbul'da da deneyimleme şansına erdiğimiz Remote İstanbul, kulaklıklarımızdan aldığımız direktiflerle bizi Kadıköy sokaklarında gezdiriyor; bedenimizin, çevremizin ve toplumsallığımızın eğlenceli bir şekilde farkına vardırıyordu. Kaegi, gösteriye bizleri katmak için bu sefer ise, sözleri değil, aramıza serpiştirdiği dansçıları kullanıyor. Ama

[Ama... 

... Bir yandan]

Bir yandan Tobias Koch’un bazen arka plan oluşturan bazen ritimleriyle yerimizde durdurmayan atmosferik müziği eşliğinde ve Martin Hauk’un gösterideki her fikrin altını sakince çizen ışığı altında eğleniyoruz. Bir anda nerden çıktıklarını anlamadığımız sarı balonları şişirip birbirimize atıyoruz, ortalık kindergarten’a yani bir çocuk yuvasına dönüyor, bir yandan da -belki daha önce bilmediğimiz veya üzerinde etraflıca düşünmeden icra ettiğimiz- gündelik davranış tercihlerimiz hakkında bilgileniyoruz. Örneğin; birinin bize yaklaşmasına ne kadar izin vereceğimiz konusunda her zaman bedenlerimizle pazarlık yapıyor olmamız. Üst ses sonraki sekansta tam da buradan yürüyor. Az önce aramızda ortak hareketlere katılmayıp öylece kollarını kavuşturmuş oturan insanların da olabilme olasılığını bile tahmin ederek dillendirmiş olmaktan çekinmeyip, çıtayı Orta Avrupa seyircisi için bir derece daha yükseltiyor ve yanımızdakinin omuzuna dokunmamızı, biraz sonra da etrafımızdakilerle el ele tutuşmamızı öneriyor. Berlin’in her şeye açık ve teşne seyircisi ikiletmiyor, bir anda seyirci tribününde koltuk sıralarını aşan bağlar oluşuyor. Sonlara doğru Sasha Waltz’in dansçıları da anonimliklerinden iyice sıyrılıp, çok da bir parıltısı olmayan bir koreografi eşliğinde bulundukları farklı noktalardan birbirleriyle bağlar kurmak üzere yavaş çekim hareketlerle bir araya gelecekler.

Yalnızlık mı, grup dinamiği mi? Kitle içinde mi olmak, birey mi kalmak? Kitle içinde aykırı olunabilir mi, eleştiri yapılabilir mi? Şüphecilik sağlıklı mıdır? “Normal” mi, yoksa “farklı” mı davranılırsa hayatta kalınır? Gösterinin dert edindiği, hakkında bu ve benzer soruları sorduğu mesele 70 dakika sonra gelip Radiohead’in eskimeyen kült şarkısı Creep’e dayanıyor. Zaten

[Zaten...]

Bu yazıyı, gösteriyi aynı seansta birlikte ama farklı koltuklarda oturarak seyrettiğim arkadaşım Ayşe Draz ile birlikte kaleme aldık. Gösterinin fikrinden esinlenerek, birimizin bitirdiği paragraftaki son kelimeyi diğerimiz aynaladı ve devam etti. Yukarıda, yazıya benim katkımın olduğu paragraflar var. Ayşe'ninkileri merak ederseniz, ya da yazıyı bütünsel haliyle ve gösterinin yayın haklı görselleriyle birlikte okumak isterseniz tıklayın.

Yukarıdaki fotoğraflar bana ait; 01 Eylül 2024'te Berlin Radialsystem'de gerçekleşen gösteri başlamadan önce ve alkış sırasında çekildiler.

17 EYLÜL

1954 william golding'in sineklerin tanrısı romanı yayınlanmış

1961 samuel beckett'in mutlu günler oyununun dünya prömiyeri new york'ta gerçekleştirilmiş

1964 tatlı cadı dizisi yayınlanmaya başlamış 

1990 the london palladium'da the royal shakespeare company ile opera north'un ortaklaşa sahneledikleri the show boat müzikalini seyrettim

2011 paris theatre national de chaillot'da başrolünde mikhail barişnikov'un oynadığı dimitri krimov'un yönettiği ivan bunin'in oyunu in paris'i seyrettim; o gün orly havalimanına inip bavulumla doğrudan oyuna gelip, bir dakika kala salona girerek yetiştim

2017 paris'in banliyölerinden les gemeaux'da simon mcburney'nin yönettiği schaubühne yapımı stefan zweig uyarlaması ungeduld des herzens'i seyrettim

2019 istanbul fringe festival'in ilk edisyonu sabancı müzesi fıstıklı teras'ta sahnelenen pietro marullo'nun wreck adlı işiyle başladı; annemle oradaydık

2022 bread and puppet theater'ı ilk defa deneyimledim, istanbul müze gazhane'deki gösterinin yazar ve yönetmenleri john bell, clare dolan, adam cook, adı demons of society idi

2023 berlin'de theater am schiffbauerdamm'da berliner ensemble yapımı barrie kosky'nin yönettiği brecht ile weill'ın die dreigroschenoper müzikli tiyatro yapıtını seyrettim

16 EYLÜL

fotoğraf: mehmet kerem özel, 16 eylül 2023 wolfsburg

1953 ilk sinemaskop film olan, henry koster'in yönettiği the robe gösterime girmiş

1966 new york'taki lincoln center'da metropolitan opera binası, kleopatra rolünde leontyne price'ın oynadığı samuel barber'ın antony ve kleopatra adlı eseri ile açılmış 1984 miami vice yayınlanmaya başladı 

 2023 en sevdiğim mimarların başında gelen hans scharoun'un yıllardır gezmek istediğim wolfsburg'daki tiyatro binasında ersan montag'ın yönettiği berliner ensemble yapımı woyzeck'i seyrettim

15 EYLÜL

1968 mies van der rohe'nin tasarladığı neue nationalgalerie berlin'de açılmış

1990 hayatımda ilk defa yurtdışında bir opera seyrettim: londra covent garden'da kraliyet operası'nda puccini'nin turandot'unu; ghena dimitrova, vladimir popov, lucia mazzaria-scandiuzzi ve robert lloyd başroldeydiler. bir gün önce öğleden sonra londra'ya varmıştım, ertesi sabah ilk işim merkeze inip dolaşmaktı, kraliyet operası gişesinde akşamki turandot için bilet olup olmadığını umutsuzca sordum, vardı, çok sevindim, ama kısıtlı görüşlü bir koltuktu, yine de aldım. akşam önümde bir kolon vardı, görmek için yana doğru eğilmem gerekiyordu, yanımdaki yaşlıca bey anlayış gösterdi. arada fuayede dolaşırken türkçe konuşanları da duydum

1995 david fincher'ın yönettiği ve morgan freeman, brad pitt ve kevin spacey'nin başrollerinde oynadıkları se7en gösterime girdi

2000 dulce pontes'i ilk defa canlı dinledim; istanbul harbiye açıkhava tiyatrosunda

2017 jan fabre'ın 24 saat süren mount olympus adlı ayinini paris grande halle de la villette'de parisli arkadaşım hang ile birlikte deneyimledik; seyirciler arasında ilk üç saatte isabelle huppert'de vardı

2023 mimar olarak en çok sevdiğim ve etkilendiğim binaların başında gelen, gottfried böhm'ün tasarladığı neviges'deki haç kilisesi wallfahrtskirche mariendom'da tanztheater wuppertal'in yeni artistik yönetmeni boris charmatz'ın sahnelediği libérte cathédrale'i seyrettim