31 mayıs 2096, çarşamba 20:30

 

rutin ile normal / akyay ile marangoz

"rutin" ve "normal" zeynep tanbay dans projesi'nden iki dansçının ilki kısa, ikincisi orta metrajlı koreografileri. ilki evrim akyay'ın, ikincisi alper marangoz'un. "rutin" ile normal" ocak'ın son iki pazartesisi garajistanbul'da sahnelendiler.

...

evrim akyay'ın "rutin"i, altına philip glass'ın müziğinin döşendiği koreografik bir kuartet.
yapıt, strüktür olarak tıkır tıkır işliyor: ikili eşleşmeler, duolar (özellikle alper marangoz ile bengi sevim'in duosu çok iyiydi), unisonlar, ters eşleşmeler, kesintisiz bir akıcılıkla birbirine bağlanan hareketler.. ancak; ne kadar iyi çözümlenmiş olsa da, çokca rastlanan, pek bir özelliği olmayan, gittikçe de biteviyeleşen bir iş "rutin". taa ki!
evet, taa ki!
"rutin"in son 5 dakikasını ele vermek istemiyorum. ancak şu kadarını söyleyebilirim: basit bir fikir, belki "çılgınca" bir fikir, bir kıvılcım, bir "tık" herşeyi değiştirebiliyor. bir anda sizi kendinize getiriyor, rutinden koparıyor, uyandırıyor, diriltiyor.

...

alper marangoz'un "normal"i ise; kalabalık dansçı ekibi, 35 dakikaya varan süresi ve özel olarak hazırlanmış ses/müzik tasarımıyla (burçin vural), ışığıyla (arek nişanyan) iddialı bir iş. zaten 2010 avrupa kültür başkenti katkısıyla tasarlanmış, sahnelenmiş, 2011'de ljubljana'daki 6. balkan dans platformuna katılmış. cemal reşit rey'deki ilk sahnelenişini seyretmişim meğer, izlenimlerimi buraya yazmışım hatta, ama bu sefer izlerken hiç bir sahnesini hatırlamadım; sanki ilk defa izliyormuş gibiydim.

"normal"in bir hikayesi var gibi; bir ara gestuslar bile giriyor işin içine, sanki...
bir topluluk; uyanıyor... keşfediyorlar; bedenlerini, kapasitelerini... birbirlerine uymaya çalışıyorlar; aralarından ayrıksılar da çıkıyor... müdahele edenler, kaçıp gidenler, başına buyruk takılanlar...

"normal"in özellikle ilk 10 dakikasında ses tasarımı çok güçlü bir katkı sağlıyor atmosferin yaratılmasında. ikinci on dakikada bir dağınıklık var; yoğunluk kayboluyor.
yapıtın en zayıf tarafıysa sonu; sanki nasıl bitirileceği bilinememiş; de, bir noktada "keselim artık" denmiş gibi. çünkü tam "bu iş nereye evrilecek" diye merak etmeye başlamışken pat diye sonlanıyor.

...

"rutin" ile "normal"i garajistanbul'da kaçıranlar, 17 ve 24 şubat'ta aksanat'ta yakalayabilirler.

korhan başaran ile istanbul'da karlı bir cuma akşamı

kariyerini 3.5 yıldır new york'ta sürdüren, zeynep tanbay dans topluluğu'nun eski dansçılarından korhan başaran geçen hafta istanbul'daydı. aksanat'ta haftaboyu süren atölye çalışması cuma akşamı dans, film ve söyleşiden oluşan bir programla sonlandı.

...

önce; korhan başaran ile jenna otter aksanat'ın -hele de dans için iyice olanaksız- sahnesinde başaran'ın yeni projesinden yaklaşık 20-25 dakika süren bir bölümü sundular.
belki de salonun küçük ve samimi olmasının etkisiyle pekişen bir duyguyla; başaran ile otter'in birbirine bağlanan solo ve düetleri bende yoğun hisler bıraktı. bütün fazlalıklardan (fazla ışık, fazla müzik, fazla dansçı, fazla dekor, fazla derinlik, fazla yükseklik...) arınmış olarak sadece hareketlere, dansa, beden diline, nefeslere, seslere, seslerin hareketlerle kurduğu ilişkiye, bedenin parçalara ayrışmasına, parçaların kendi başlarına kontrolsüzce hareket etmesine, iki bedenin bazen birbirlerine el verip bazen bağımsızlaşmalarına, bazı hareketlerde örtüşüp sonra ayrılmalarına odaklandım.
gösteri öncesi "aksanat'ın kısıtlı sahnesinde dans nasıl olur ki!" dediğime pişman oldum.

ve ardından; keşke dans gösterisinin ardındaki film parçaları olmasaymış dedim. ya da, bir arkadaşımın dediği gibi, daha komprime olsaymış.
dans o kadar güçlü ve sahiciydi ki, ardından gelen bölük börçük, kötü koşullarda kaydedilmiş film görüntüleri akşamın etkisini/büyüsünü düşürdü.

neyse ki ardından, başaran ile otter'in had safhada içten ve teklifsiz söyleşisi başladı da, dansın samimiyeti, sahiciliği geri geldi.
bir işe, bir stile baş koymak, yılmamak, risk almak ve sonuna kadar gitmek, geçmiş ve gelecek, new york ve istanbul... sadece dans ile sınırlı olmayan, neredeyse bir hayat dersi niteliğinde, son derece pozitif ve yapıcı cevaplarıyla korhan başaran içimi ısıttı.

...

başaran'ın hayal ettiği üzere, umarım yakın zamanda new york-istanbul hattında ortaklaşa projeler hayata geçirilir...

atina festivali 2011

eski adıyla "hellenic", son yıllardaki adıyla "athens-epidaurus" festivali, bölünmeden önceki istanbul festivali gibi sanatın neredeyse bütün dallarını kapsayan ve üç ay süren dev bir organizasyon. hellenic'ten athens-epidaurus'a geçmeden önce biraz demode ve hatal bir haldeydi, ne zaman 4-5 yıl önce, yıllardır lyon opera balesi'nin artistik direktörü olan yorgos loukos yöneticiliğe getirildi festivalin çehresi değişti; gençleşti, çağdaşlaştı, dinamikleşti.

atina'da değişik mekanlarda ve atina'ya 2.5 saat uzaklıktaki mükemmel bir akustiğine sahip 10.000 kişilik büyüleyici antik tiyatro epidavrus'ta düzenlenen festival müzik, opera, dans, performans, tiyatro ve sergilerle dopdolu bir programa sahip.



bu yıl program bayağı bir küçülmüş ve yunan sanatçılar ağırlıklı hale getirilmiş. festivalden mayıs ayı çıkarılmış, etkinlikler haziran ve temmuz ile sınırlandırılmış.

en büyük kesinti müzik'te yapılmış. eski senelerde bolca olan caz ve dünya müziği konserlerinden eser yok bu seneki programda.
klasik müzik programında ise eski yıllarda bir çok yabancı orkestrayı konuk eden festival bu yıl ağırlıklı olarak yunan orkestralarına yer vermiş. konuk olarak scala filarmonisi ve bolşoy orkestrası var sadece. ayrıca, ne şan konserleri ne de resitaller var. festival müzik'te bayağı bir kan kaybetmiş gibi gözüküyor.

bizim açımızdan sevindirici bir haber:
zeynep tanbay dans projesi "araz" ile haziran'da üç akşam eski endüstri kompleksinden külütr merkezine dönüştürülmüş peiraios 260'ın H salonunda.
zeynep tanbay dans projesi'nde koza tamdoğan'ın etkisi yavaş yavaş hissedilmeye başlandı demektir.

zeynep tanbay dışında dans'ta dikkat çekenler:
.slyvie guillem ile bir akşam; forsythe, ek ve kylian koreografileriyle
.william forstythe'tan: "yes we can't"
.maguy marin'in topluluğu iki ayrı yapıtla: "salves" ve "may b"

bu yıl festivalin en heyecanverici programı tiyatro'da.
gözüme, gönlüme çarpanlar:
.ariane mnouchkine'in théatre du soleil'i bir türlü istanbul'a gelemedi, ama atina'ya bu ya üçüncü ya dördüncü ziyareti: "the castaways of the fol espoir (sunrises)"
.romeo castelluci'nin avignon'dan önce atina'da sahnelecek yapıtı: "on the concept of face, regarding the son of god"
.yine avignon'dan önce atina'da, bu sefer wajdi mouawad sofokles projesi: "women (women of trachis, antigone, electra)
.krzysztof warlikowski'nin geçen yaz avignon'da prömiyer yapan eseri: "(a)pollonia"
.daha 12 nisan'da berliner ensemble'da prömiyer yapmış olan son robert wilson yapımı: frank wedekind'in "lulu"su
.epidavrus'ta sam mendes'in sahneye koyduğu kevin spacey'li "3. richard"

arızalı haller: "araz"

"araz" zeynep tanbay'ı son işi; dün akşam cemal reşit rey konser salonu'nda prömiyeri gerçekleşti.

zeynep tanbay'ı ilk olarak, istanbul müzik festivali'nde sahneye koyduğu projelerle tanıdım. tanbay bu projelerde william forsythe, hans von manen, mats eks gibi günümüzün önemli koreograflarının kısa solo ve duolarının arasına kendi koreografilerini yerleştirerek hem bu önemli koreografları hem de kendisini istanbul seyircisine tanıtmıştı.

tanbay'ın çoğunlukla solo veya duo olan kendi koreografileri bir şarkı kadar kısa, ancak yoğun, etkileyici, küçük yapıtlardır. bunlar arasında "iskemle", "iskemle 2", kollara dair" ve 2002 yılında rumelihisarı'nda genco erkal'ın rejisiyle sahnelenen "nazım hikmet'e armağan"da nazım'ın dizelerine eşlik eden minimal koreografileri hala hatırımdadır.
tanbay, yerleşik bir topluluğa sahip olunca bütün bir akşamı dolduran işler üretmeye başlar, ancak bunların çoğu ("dört ayak" ve dün akşamki "araz") sahnede kalabalıkların koreografisini tasarlamaktan çok, tanbay'ın önceki dönemine benzer nitelikte kısa, etkileyici solo, duo ve trio parçalarının biraraya getirilmesiyle oluşturulmuş yapıtlardır. omurgayı tutan bir konsept ve bir iki toplu koreografi, küçük parçaları birbirine bağlasa da yapıtların genel görüntüsü parçalı olmalarıdır.
hatta tanbay, çekinmeden, daha önce kendi başlarına birer solo, duo olarak tasarladığı ve seyirci tarafından çoşkuyla karşılanan -ve belli ki kendisinin de vazgeçemediği- bazı yapıtlarını bu büyük işlerin içine tekrar tekrar yerleştirir.
tanbay'ın genel koreografik yaklaşımından farklı olarak; ocak 2008'de seyirciyle buluşan "vivaldi - straviski - 2007" yapıtının özellikle "bahar ayini" bölümü ilk defa, toplu koreografik sahnelerin hakim olduğu bir çalışmadır.

"araz"a gelirsek;
türkiye'nin sosyal ve toplumsal iklimini dert edinmiş, kişisel politik duruşunun yanısıra, ürettiği işleri de oldukça [belki de kaçınılmaz olarak] politik olan zeynep tanbay, "araz"da yine toplumun güncel sorunlarını soyut bir estetikle karşımıza çıkarıyor.
"araz" toplumun genel sıkışmışlık halini, terörize edilmiş duygularını, hapsedilmişliğini, toplumun erkek egemen "maço" halini, bu hal içinde kadının bastırılmışlığını, maruz kaldığı şiddeti oldukça karamsar tablolarla ancak usta bir koreografik dille anlatıyor.

zeynep tanbay "araz"da bizzat dans da ediyor.
tanbay'ın koreografileri aslında en çok; uzun ince hatları ve upuzun kollarıyla kendi bedenine yakışıyor. belki de bu yüzden tanbay, eski solo koreografilerini, konsepte uygun olduğu sürece, yeni yapıtlarında tekrar tekrar kullanma tercihinde tereddüt etmiyor.
örneğin "araz"da; "kollara dair"in solodan topluluğa uyarlanmış versiyonunda, tanbay ve diğer kadın dansçılar aynı anda yanyana aynı hareketleri yapıyor olmalarına rağmen, tanbay'ın etkileyiciliği bambaşka.


son bir eleştri ve temenni:
akbank'ın sponsorluğunda 10.yılına ulaşan zeynep tanbay dans projesi konusunda tek çekincem, bir dans topluluğu olarak çok az performans yapıyor olmaları. aksanat'ta yerleşik bir dans atölyelerinin olması, düzenli olarak yurtdışından konuk koreograflar ve çalıştırıcılar davet ediliyor olması topluluğun kendini yetiştirmesi için çok önemli artılar, ancak bir dans topluluğu ne kadar çok "sahnede dans ederse" o kadar çok deneyim sahibi olur, o kadar çok da tanınır. evet, "zeynep tanbay" adı bir markadır, ancak bir dans topluluğunun sürekliliğinin sağlanmasında, deneyiminin arttırılmasında kanımca yeterli değildir.
bu topluluk istanbul'da en son ne zaman gösteri yaptı? ocak 2008'de. yaklaşık iki yıl önce.
peki; o zaman prömiyerini yaptıkları "vivaldi - stravinski 2007" adlı eseri istanbul ve istanbuldışında toplam kaç defa sahnelediler? net bir bilgim yok; ama, sanırım 10'u geçmemiştir!
akbank keşke; hem bu topluluğun hem de yurtdışından gelebilecek orta boyutlu dans topluluklarının düzenli olarak sahne alabilecekleri bir mekanı yaratabilse/sağlayabilse.
ancak o zaman; bu topluluğa bu kadar yıldır verdiği desteğin karşılığını alabilir.

"araz" 10 ocak'ta, dans için pek de uygun olmayan, caddebostan kültür merkezi'nde.