14 mayıs 2006, pazar 15:30

 

15 EYLÜL

1968 mies van der rohe'nin tasarladığı neue nationalgalerie berlin'de açılmış

1990 hayatımda ilk defa yurtdışında bir opera seyrettim: londra covent garden'da kraliyet operası'nda puccini'nin turandot'unu; ghena dimitrova, vladimir popov, lucia mazzaria-scandiuzzi ve robert lloyd başroldeydiler. bir gün önce öğleden sonra londra'ya varmıştım, ertesi sabah ilk işim merkeze inip dolaşmaktı, kraliyet operası gişesinde akşamki turandot için bilet olup olmadığını umutsuzca sordum, vardı, çok sevindim, ama kısıtlı görüşlü bir koltuktu, yine de aldım. akşam önümde bir kolon vardı, görmek için yana doğru eğilmem gerekiyordu, yanımdaki yaşlıca bey anlayış gösterdi. arada fuayede dolaşırken türkçe konuşanları da duydum

1995 david fincher'ın yönettiği ve morgan freeman, brad pitt ve kevin spacey'nin başrollerinde oynadıkları se7en gösterime girdi

2000 dulce pontes'i ilk defa canlı dinledim; istanbul harbiye açıkhava tiyatrosunda

2017 jan fabre'ın 24 saat süren mount olympus adlı ayinini paris grande halle de la villette'de parisli arkadaşım hang ile birlikte deneyimledik; seyirciler arasında ilk üç saatte isabelle huppert'de vardı

2023 mimar olarak en çok sevdiğim ve etkilendiğim binaların başında gelen, gottfried böhm'ün tasarladığı neviges'deki haç kilisesi wallfahrtskirche mariendom'da tanztheater wuppertal'in yeni artistik yönetmeni boris charmatz'ın sahnelediği libérte cathédrale'i seyrettim

Peeping Tom’dan yeni yapıtlar

S 62° 58', W 60° 39' 'u beklerken (KVS, Brüksel, 17 Şubat 2024, © Mehmet Kerem Özel) 

Peeping Tom topluluğunun kurucuları Gabriela Carrizo ile Frank Chartier 2011’deki A louer’den uzun zaman sonra tekrar birlikte yarattıkları 2019 tarihli Kind’in ardından, son iki sezondur yeniden ayrı olarak birer yapıta imza attılar. Carrizo 2022’de NDT 1 dansçılarıyla birlikte ikinci koreografisini, La Ruta’yı tasarladı. Chartier ise 2023’te ikilinin kendi topluluğu için S 62° 58', W 60° 39' adlı bir yapıt üretti. La Ruta 2022-23 ve içinde bulunduğumuz 2023-24 sezonunda NDT 1’in programındaydı, S 62° 58', W 60° 39' ise dünya turnesine devam ediyor.

Frank Chartier’in S 62° 58', W 60° 39'’u Peeping Tom’un diğer işlerini bilenler için hiç şaşırtıcı olmayan bir şekilde başlıyor. Örneğin, tam da 32 rue vandenbranden’dan aşina olunduğu üzere sahneye aşırı gerçekçi bir şekilde tasarlanmış ve uygulanmış karlı, soğuk bir atmosfer hakim. 32 rue vandenbranden’da dağın tepelerine doğru bir düzlükte terk edilmiş gibi duran iki karavan vardı, burada ise buzlarla kaplı bir denizde hapis kalmış, arka tarafından gördüğümüz, yalnız bir yelkenli. 

Gösterinin başlamasıyla birlikte, teknenin arka kısmına oturmuş bir oğlan çocuğu bir anda buzlarla kaplı suların içine kayar, birisi telsizden yardım ister, teknenin elektriği gider, teknedekiler motoru çalıştırmaya çalışırlar, motorun çalışmaya başlama sesi Vivaldi’nin müziğine dönüşür, tekne bir yandan fırtınayla sallanırken mürettebat da bedenlerini esnek kullandıkları akrobatik hareketlerle şiddetli rüzgarla baş etmeye çalışırlar. Biraz sonra, buzların arasından tekneye dalgıç kıyafetli bir adam elinde bir çocukla çıkar. Bir yandan kucağındaki ölü oğluna “Oğlum seni özledim ve seni çok seviyorum, ilk adımlarında, ilkokul gününde yaşgünlerinin tamanında yanında olamadım, seni öpemedim, seni sevdiğimi söyleyemedim, özür dilerim” derken, bir yandan da kulağına götürdüğü telsizden ağlayan bebek sesi duymaktadır.

Sıra dışı ve kasvetli atmosfer, bebek figürü, bedenin elastik kullanımı, yerçekimini umursamazcasına tasarlanmış akrobatik hareketler; hepsi Peeping Tom’un hayranları için tanıdık. Ta ki, başlayalı henüz 10 dakika olmuşken gösterinin aldığı keskin viraja kadar. Ta ki, ölü bedenini sulardan çıkardığı oğluna ağıt yakan babayı oynayan Romeu Runa tam da o sahnede, sözlerinin devamında salonun gerisinde olduğunu farz ettiği yönetmene doğru dönüp “Bu ben değilim, bu sensin! Hayatını, gerçekleri değil hayal gücünü kullan!” diyerek onu hedef alana kadar. Evet bir anda, performanstan, ya da meğerse bu bir provaymış, provanın akışından çıkarız. Oyuncu yönetmene başkaldırmıştır. Hiç gecikmeden yönetmenin oyuncuya cevap vererek özür dileyen depresif sesini duyarız hoparlörden. Gösterinin ilerleyen dakikalarında da yönetmeni hiç görmeyeceğiz, sadece sesini hoparlörden duyacağızdır. Ettiği isyanın ardından sahneden oditoryuma inip, sonra da salonu terk eden oyuncunun ardından, özellikle topluluğun ilk yıllarından itibaren vazgeçilmez bir protagonisti olan Marie Gyselbrecht başta olmak üzere sahnedeki diğer performansçılar da yönetmene karşı isyanlarını dile getirirler. Örneğin Gyselbrecht yıllar boyunca yönetmenin onları oynamaya zorladığı travmatik rollerden, ortamlardan şikayet eder. Diğer bir oyuncu Runa’nın rolüne hemen talip olur, başka biri sahne tasarımının bile gerçek olmadığından, ekolojik duyarlılığın ön planda olması gerektiği zamanımızda dekorun bütünüyle plastik olduğunun eleştirisini yapar. Performansçılar Chartier’in; yarattığı kadın karakterlerin iki boyutlu olduklarından, ama onların üç boyutlu karakterler canlandırmak istemelerinden, topluluğun ekolojik ayak izini önemsemediğine, kadın-erkek ilişkilerinin toksik taraflarına odaklanmasından, her yapıtında kendini tekrarlamasına, ardı ardına şikayetlerini sıralarlar. Yönetmenin iknasıyla performansa geri dönülse de, az sonra başka bir şikayetle performans tekrar kesintiye uğrar. Bir süre sonra sahneye geri dönen Runa’nın; beynindeki ve bedenindeki bütün hatların, kasların, düşüncelerin ve duyguların birbirine karıştığı ve gösterinin son 20 dakikası boyunca süren devasa solo performansı ise takdire şayan.

Peeping Tom’un şimdiye kadarki yapıtları illa bir etiketle sınırlanacaksa dans tiyatrosu olarak tanımlanabilir; bu son yapıtta ise dans çok az, ama buna karşılık sahnede yaratılmış olan genel durum ve onu besleyen monologlar ve diyaloglar zekice kurulmuşlar ve usta bir zamanlamayla icra edildikleri için de tıkır tıkır işliyorlar. Karşımızda müthiş eğlenceli, komik, bazen durulan bazen hızlanan bir tempoda ama her anında seyircinin nabzını çok iyi tutan 110 dakikalık bir meta-tiyatro örneği var. S 62° 58', W 60° 39'’da bir performansçının isyanı sonucu “oyun”dan çıkılmasının ardından yönetmenine şikayette bulunan bir topluluğu seyrederiz; travmalarıyla tiyatro yoluyla baş etmeye çalışan bir yönetmen ile onun varoluşsal krize girmiş oyuncuları arasındaki gerilimli ilişkiye tanık oluruz. Yönetmeni hiç görmeyiz ama “provalar sırasında oditoryuma kurulu masasının arkasında, mikrofonla iletişim kuran muktedir yönetmen” imgesi misali hoparlörden sesini duyarız; sesi salonu adeta bir “tanrı” gibi kaplar, ama sesinin tonunda, vurgularında, karakterinde bir boynu eğilmiş, asası kırılmış, psikolojik olarak düşmüşlük hissi vardır. Zaman zaman “oyun” a geri dönülür ama çok uzun sürmez, çünkü performansçıların yönetmene isyanı derindir.

S 62° 58', W 60° 39' 'u alkışlarken (KVS, Brüksel, 17 Şubat 2024, © Mehmet Kerem Özel) 

Eğer Peeping Tom’a; yapıtlarına, kurucularına ve performansçılarına biraz aşinaysanız, gösteriyi daha da eğlenceli kılan üçüncü katmana vakıfsınız demektir; çünkü gösteride herkes birbirine ve yönetmene gerçek ismiyle hitap etmektedir, ve oyuncuların yönetmene dair itiraf ve isyanlarında sarf ettikleri düşüncelerin referansları, kökeni spesifik olarak Peeping Tom’un yapıtlarına aittir. Chartier okları kendine çekiyormuş gibi yapar; protagonistlerden biri gösteride iki defa onunla “Maalbeek’in Castelluci’si” (Maalbeek Brüksel’de Peeping Tom’un stüdyosunun bulunduğu semt) diyerek alay eder, Abramovic’in adı geçer, öyle sahneler olur ki Belçikalı kült yönetmen Jan Fabre’ınki geçmese de akla gelmemesi imkânsızdır. Chartier bu sayede son dönem Batı tarzı gösteri sanatlarına hakim olan bir sürü sahneleme tercihini, prova süreci alışkanlığını, oyuncu-yönetmen ilişkisini, oyunculukta gerçekçilik-yapaylık arayışlarını ve oyuncuların ego, kapris, ilgi manyaklığı ve fırsat avcılığıyla bezeli dünyalarını, yani aslında günümüzde gösteri sanatları pratiğine dair ne varsa hepsini tiye alır. Chartier acaba, yolculuğu sırasında buzlara sıkışıp ilerleyemeyen tekne imgesinde, yaratım sürecindeki bir yönetmenin, ama esas “günümüzde TikTok, Instagram ve YouTube'a yenildiği gösteri sırasında performansçılardan biri tarafından dile getirilen tiyatro sanatı”nın, krizde olduğunu ve ileriye dönük olarak yolunun açık olmadığını mı göstermektedir bize? Diğer toplulukları bilmem ama bu harikulade yapıtla Peeping Tom’un yolunun açık olduğu kesin!

 (KVS, Brüksel, 17 Şubat 2024, © Mehmet Kerem Özel) 

[Yazının (Carrizo'nun La Ruta'sına dair izlenimlerimi de içeren) bütün haline buradan ulaşabilirsiniz.]

14 MAYIS

1832 felix mendelssohn'un hebrides konser uvertürü'nün dünya prömiyeri londra'da gerçekleştirilmiş

1897 dünyanın halen çalışmakta olan en eski sinema salonu state theatre washington, iowa'da açılmış

1908 uçakta ilk defa bir yolcu uçmuş

1989 moonlighting son defa yayınlandı

1997 bilsak tiyatro atölyesi'nin park yapılmaz adlı gösterisini joyport disco'da seyrettim

2006 jan fabre'ın ölüm meleği adlı gösterisini enka odiyoryumu'nda seyrettim 

2022 melek ceylan'ın projesi, salih usta'nın yönettiği on ikinci ev'i moda sahnesi'nde seyrettim

roma'da jan fabre'dan "resurrexit cassandra"

©Mehmet Kerem Özel

teatro vascello, roma'nın merkezine uzak, tiber'in diğer yakasında bir tepede, nezih bir semtte, bahçe içinde 5-6 katlı apartmanların arasında, bir apartmanın alt katına yerleşmiş bir tiyatro salonu. sezon programında barba, terzopoulos (en yeni işi "godot'yu beklerken" ile) gibi tiyatro sanatının demirbaşlarının işleri olduğu gibi, tiyatronun kendi yapımları, ünlü spoleta iki dünya festivali yapımları, geçen yıl crr'de seyrettiğimiz spellbound'un vivaldiana'sı gibi dans gösterileri ve yeni sirk örnekleri de var.

ben bu akşam teatro vascello'da jan fabre'ın "resurrexit cassandra"sını seyrettim. fabre yunan mitolojisindeki geleceği gördüğü halde kimseyi buna inandıramayan ünlü karakter kasandra'yı yeniden hayata döndürdüğü 55 dakikalık bu yapıtında; çeşitli şekillerde ve boyutlarda kobra yılanı heykellerinden oluşan bir sahnenin içinde, arka planı bütünüyle video projeksiyonla kaplayarak, ingilizce şarkılarla bölünmüş beş bölümde kasandra'yı bir yılanın deri değiştirmesi gibi siyah gelinlikten, sırasıyla kırmızı, mavi ve yeşil gece kıyafetlerine ve son olarak ta beyaz geceliğe soyundurarak beş evreden, beş ruh halinden, beş duygudan geçiriyor. italyan oyuncu sonia bergamasco, fabre'ın bir tiyatro oyunundan çok şiirsel bir yerleştirme gibi tasarladığı yapıtta kassandra'nın durumlarını ölçülü ve sakin bir oyunculukla canlandırıyor.

©Mehmet Kerem Özel

çoğunlukla beyaz saçlılardan oluşan ve salonu tıklım tıklım olmasa da azımsanmayacak ölçüde dolduran seyirci bergamasco'nun performansına hayran oldu, onu beş kere alkışa çağırdı. 

seyirciler oyunu sadece alkışlamakla kalmadı, tiyatronun önündeki otobüs durağında beklerken fark ettiğim kadarıyla çıkışta tiyatronun önündeki kaldırımda uzun süre oyunu tartıştılar, izlenimlerini birbirleriyle paylaştılar. bizde genellikle festival gösterimleri sonrasında yaşadığımız bu ortam roma'da beğenilen her oyun sonrasında yaşanıyor belki de.

  

©Mehmet Kerem Özel

on soruluk sohbetler 09: lisbeth gruwez

Bu söyleşi dizisinde; evimize gelen çoktandır görmediğimiz bir misafir ile sohbet eder gibi, 23. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında şehrimize bir sahne yapıtıyla konuk olacak uluslararası yönetmen ve koreograflarla konuşarak, onları ve yapıtlarını yakından tanımak istedik. Son konuğumuz Lisbeth Gruwez.

Ayşe Draz & Mehmet Kerem Özel

Anne Teresa de Keersmaeker’in PARTS okulu mezunu ve Jan Fabre’ın tornasından çıkma Belçikalı koreograf ve dansçı Lisbeth Gruwez, müzisyen ve besteci Maarten van Cauwenberghe ile 2007’de kurduğu Voetwolk topluluğuyla İstanbul’a konuk oluyor. Olağanüstü bir beden diline sahip Gruwez’i; Amerikalı aşırı muhafazakâr televizyon yıldızı Jimmy Swaggart’ın yaptığı bir konuşmadan parçaları kullanarak yüzyıllar boyunca kitleleri büyüten, kimi zaman “daha iyisi” kimi zaman da “en beteri” için onları harekete geçiren hitabete odaklandığı Daha da beter ve beter ve beter olacak arkadaşım (It’s going to get worse and worse and worse, my friend) başlıklı solo yapıtı ile bizzat sahnede seyrederek büyülenmeden önce…

Çağdaş dans sizin için ne ifade ediyor? / Günümüzde dansı nasıl tanımlarsınız?
Kendi yapıtlarımı, ve belki de genel olarak dansı, fiziksel olduğu kadar duygusal olarak da seyirciyi etkilemek üzere ona ulaşan bir titreşim olarak düşünüyorum. Sanatın dönüştürücü gücüne inanıyor musunuz? Nasıl? Sanatı “kuvvet” veya “güç” ile ilgili olarak düşünmeyi sevmiyorum ancak onun, karanlıkta bir mum ışığı ya da hatta sahteliği ve rol yapmayı havaya uçuracak bir patlama olabileceğine eminim. 

Bir iş üretirken hangi kaynaklardan beslenir, nelerden ilham alırsınız? Rüyalarınızın işlerinize etkisi var mı?
Her zaman işe, beni meşgul etmekte olan belirli bir soru veya sorunsaldan yola çıkarak başlarım. Sonra, bu özel meseleyle ilgili olarak, eskiz defterlerime çizimler yapmaya koyulurum. Koreografilerim bu eskiz defterlerinde şekillenir - onlar aklımın ve ruhumun izleridir. Bu solo için nutuk videolarından da çok şey öğrendim. Farklı nutukları izlerken bir sürü farklı jest tespit ettim, bazıları küçük ama bir o kadar da büyük hareketler, ve onları farklı aksan ve niteliklerden oluşan kişisel bir alfabeye dönüştürdüm. İki ay boyunca, tüm bu jestleri karıştırıp eşleştirmekten başka bir şey yapmadım, ve bu süreç yavaş yavaş koreografik bir skora doğru gelişti.

Eğer zaten halihazırda bir adı yoksa, üzerinde çalışmış olduğunuz bir yapıta adını vermeye ne zaman karar veriyorsunuz? 
Tabii ki, gösteriye göre değişir bu. Önce bu soloya Bedenin Farfaralığı adını vermek istemiştim, ancak uzun zamandır ortağım olan besteci Maarten van Cauwenberghe bu başlığın çok fazla 80’ler koktuğunu söyledi. “Daha da beter ve beter ve beter olacak arkadaşım” ise, Amerikalı aşırı muhafazakâr televizyon yıldızı Evangelist Jimmy Swaggart’ın yapıt boyunca duyulan konuşmasından bir cümle. Maarten bu konuşmayı yapı-bozuma uğrattı ve ben de Swaggart’ın esrik nutuğunun trans halini dans ediyorum – bu gerçekten, dans ile ses arasında, bir tango.

"Ustam" olarak tanımlayabileceğiniz sanatçı(lar) ya da fikirlerinden etkilendiğiniz kişi(ler) var mı, varsa kim(ler)? 
Yıllardan beridir yanımda taşıdığım bir kitap var: Doris Humphrey’in The Art of Making Dances (Dansları Yaratmanın Sanatı). Mükemmel fikirler ve bilgiler içeren bir altın madeni bu kitap. 

Söyleşinin devamını okumak için tıklayın: unlimited

julidans 2010, izlenim 05: birth of prey / gruwez - another sleepy dusty delta day / fabre

julidans yaramaz cocuklarin katlanilasi zor ama verilen zamana degen, kiskirtici, kizgin ve futursuz isleri ile devam ediyor; amsterdam'da seyircileri var, salonlar dolu ve, belli ki seviliyorlar.

yillar once istanbul'a da gelmis olan jan fabre'indi bu gece sahne; once juldans'in ona sundugu imkani kullanarak "next" serisinde lisbeth gruwez'i "birth of prey"ile cikardi sahneye, aksamin devaminda baska bir tiyatroda ise kendi koreografisi "another sleepy dusty delta day"i sundu. iki solo izlemis olduk, ikisinde de danscilar kadindi.

lisbeth gruwez'in kendi dans ettigi atmosferik isi "birth of prey" cok cok iyiydi; gruwez seyirciyi "su sisler icinden cikan sey gercekten insan mi, yoksa tanimsiz bir varlik miydi?" diye supheye dusurecek kadar bedenini baskalastirabilen bir dansci; performansi inanilmaz etkileyiciydi. idanscilar gruwez'i istanbul'a getirmeli!

jan fabre'in "ode to billy joe" sarkisindan etkilenerek sahneledigi "another sleepy dusty delta day" ise sahne duzenlemesinin ve dansci artemis stavridi'nin basarili performansina ragmen, ozellikle dans kisimlarinin koreografisi karakterin gecirdigi duygu ve olaylarin cok fazla birebir taklidiydi; resim diliyle tanimlarsam "figuratifti".

sozkonusu fabre olunca insan soyutlanmis, deforme edilmis, parcalanip carpitilmis bir koreografi bekliyor; biraz hayal kirikligi idi..

rahatsız koltuklar

en "büyük" hayallerimden biri avignon tiyatro festivali'ne gitmek.


5 ya da 6 yıl önceydi; avignon'un efsanevi genel sanat yönetmeni bernard faivre d'arcier'in düzenlediği son festivaldi ve muhteşem veda programının biletleri -fnac sayesinde- bir tık uzağımdaydı, son anda vazgeçtim.
şans; o yıl, avignon da dahil olmak üzere fransa'nın bütün yaz festivalleri sahne görevlileri sendikasının hışmına uğrayınca iptal edildi.
bir daha da fırsat yaratamadım avignon için.


arte sağolsun; son üç haftadır, 13 dakikalık günlük sanat programını avignon'a ayırdı, her akşam avignon'dan yayın yaptı. bu akşam da festivalin kapanış oyunu, johan simons'un yönettiği "casimir et caroline"i naklen yayınlayacak.
televizyondan takip bir yana, bu yıl istanbullular olarak çok şanslıyız; barcelona'da bir gecesi iptal edilen, epidaurus'da jeanne moreau'nun rahatsızlığı dolayısıyla hiç oynanamayan avignon'un açılış oyunu amos gitai projesi bu haftasonu rumelihisarı'nda iki gece üstüste sahnelenecek.
velhasıl, avignon hiç bu kadar yakın olmamıştı!

gelelim festivale; televizyon ve yazılı basından takip ettiğim kadarıyla bu sene avignon'da günümüzün sorunlarını ele alan, eleştiri dozu yüksek, lafını sakınmayan zehir zemberek oyunlar ağırlıktaymış. bu oyunlar seyircinin rehavet içinde koltuğuna kurulmasına izin vermeyen, tedirgin edici ve hatta provoke edici sahneleme tarzlarına sahipmiş.

işte, 7-29 temmuz tarihleri arasında düzenlenen 63. avignon tiyatro festivali'nin o rahatsız edici anlarından bir seçki (fotoğraflar: christophe raynaud de lage):

el final de este estado de cosas, redux

israel galvan

(a)pollonia
krzysztof warlikowski

la menzogna

pippo delbono

orgy of tolerance

jan fabre

un peu de tendresse bordel de merde !
dave st-pierre

nachrufe

Liebe Pina,

du warst die wichtigste Bezugsperson für so viele Tänzer, Choreographen, Regisseure, Bildende Künstler. Dein großes Herz und deine Neugier, deine tiefe Humanität, deine Offenheit hat Ausdruck gefunden in deiner Arbeit, deinen vielen unbeschreiblichen Stücken aber auch in den letzten Jahren in deinem „Fest mit Pina“, wo du uns alle an deinen Tisch geladen hast, mit dir das Leben und den Tanz in all seinen Schattierungen zu feiern. Ich versuche meinen Kindern zu erklären, wer du bist und kann nur sagen: Sie ist die Mutter des modernen Tanzes.

Danke.

We have lost one of the most important artists of our time.

Pina, wir trauern um dich.

Sasha

Lyon, den 30. Juni 2009

...

"Durch ihren Tod verliert die internationale Tanzszene eine ihrer innovativsten Choreografinnen. Wie Isadora Duncan hat Pina Bausch alle in der Tanzszene aufgerüttelt und dazu gebracht, über die Ehrlichkeit der eigenen Arbeit nachzudenken. Wie bei Isadora Duncan kann ich mir auch für Pina Bausch keinen Nachfolger vorstellen. Pina Bausch hat die Grenzen dessen, was man Tanz nennt unendlich erweitert und dadurch ein neues ganz anderes Publikum für diese Kunst gewonnen. Ihre Choreografie zu Strawinskys ‚Le Sacre du Printemps’ – das Anbeten realer Erde – wird mir immer als einer der Höhepunkt des zeitgenössischen Tanztheaters im Gedächtnis bleiben. Die heutige zweite Vorstellung der ‚Hommage aux Ballets Russes’ mit ‚Le Sacre du Printemps’ in Millicent Hodsons Version, die durch Vaslaw Nijinskys Originalchoreografie von 1913 inspiriert ist, widme ich Pinas Andenken. - Wir haben beide im gleichen Jahr begonnen, unsere Compagnien, basierend auf eigenen Choreografien, aufzubauen. Wir haben uns nicht sehr oft gesehen, einander aber sehr respektiert. Ich werde Pina Bausch sehr vermissen."

John Neumeier

...

"Pina Bauschs plötzlicher Tod macht mich sehr betroffen und traurig. Während der Proben zur Uraufführung 2009 vor wenigen Tagen durfte ich Frau Bausch als ganz besonders einfühlsam und mit großem Respekt für ihre Tänzer erleben.

Seit 1975 gehörte Pina Bausch zu meinem Leben. Sie wird mir sehr fehlen."

Ursula Kaufmann

...

Spanish filmmaker Pedro Almodovar on Tuesday hailed German choreographer Pina Bausch as a "revelation" who "always inspired me".
"With a perennial cigarette in her hand, and her indescribable smile, Pina Bausch established a turning point in contemporary dance for the last quarter of the last century," he said in a statement.
Bausch, the grande dame of modern dance choreography, died on Tuesday aged 68, the theatre in the western city of Wuppertal where she was director for over 35 years said.
Her work featured Almodovar's 2002 arthouse hit "Habla con ella" ("Talk To Her").
"Pina let me show her magic at the end of 'Talk to Her'," Almodovar said.
"Our friendship was intense and forever. Pina was very feminine and very sensual."
He said the two agreed on many issues, "both artistic and personal (the eclectic use of music and of women as an icon)."
She "was a constant source of pleasure. She sparked very diverse emotions in me and always inspired me," he said.

...

"Was Pina Bausch gemacht hat, ist eine der größten künstlerischen Leistungen nach dem Krieg gewesen."

Johann Kresnik

...

"I was deeply distressed to hear the news of the death of Pina Bausch. She was an artist of the kind that the world is only blessed with from time to time. Her repertoire of works has inspired generations of audiences and artists with an impact that is hard to overestimate. She was a dear friend to me and I will miss her greatly. There is now a big hole in my life, and that of countless others. My thoughts at this time are with Ronald her husband, Rolf her son, and her other family, the members of the Tanztheater Wuppertal who must be deeply traumatised by this loss."

Alistair Spalding

...

Dance in Peace Pina

Slyvie Guillem

...

Pina Bausch is dead.

The sudden and abrupt end of her life and her creativityshocked her family, her friends, dancers, collaboratorsand admirers of her art all over the world.

We are in mourning.

Pina will continue to influence all of uswho were in touch with herand who experienced the magic of her workas well as the righteousness and tenderness of her lookat us and at our times.

I'm brokenheartedthat we started our long-envisioned collaboration and filmtoo late.

Wim Wenders

...

For me, Pina's work was a trigger when I saw it in the early 80s. She opened a lot of doors for many of us. She was the first one to ask questions of her dancers and use the answers to make performances. She had little lists of questions. They could go from the absurd, like "What did you eat for Christmas?" to "How do you feel about love?" There were a thousand other questions in between. It was quite revolutionary. Many of us use that method now.
Her masterpiece is without doubt Café Müller. I was asked in 2001 to organise a dance festival, and I contacted Pina. Everyone told me that it would be impossible, that she never showed only Café Müller – and that she would never show it just for one evening. But she invited me to Wuppertal, and we talked, and she came! She came to the festival to show Café Müller in a theatre that was too small for the set to fit in.
The way she talked about her own and others' performances was very subtle and poetic. What I liked about her was that she would never talk about your work in terms of good and bad; she would always try to understand why somebody would do something.
I probably will not be the only one who was extremely in love with her. She would give you a lot of attention in a very positive way. She would share you with the people she was with. She was extremely intelligent and sensitive – and, in that way, a mirror of her own performances.

Alain Platel

...

An artist of true inspiration, Pina Bausch has changed the dance and theatre landscape forever. Always provocative, her amazing body of work stands testament to her enduring vision, innovation and creativity.

Wayne McGregor

...

My last beautiful encounter with Pina was a night in an Antwerp restaurant a year ago. They closed the restaurant especially for us in order that we could smoke. Pina was a great lady, a great artist, and a fantastic smoker! I imagine that she died with a cigarette in her mouth: you have to stay loyal to the things that kill you.

Jan Fabre

...

When Pina Bausch first came to London in 1982, I remember swathes of audience members walking out and many critics sullenly dismissing her work as "not dance", "structureless" or "self-indulgent", and some still do. But Bausch was not a person to kowtow to audiences' or critics' demands to change her work. The rewards of that singular, uncompromising vision mean that nowadays for every person leaving one of her shows, there are 20 others waiting for their seat.

Bausch understood that dance and linear narrative weren't always the best vehicles for discussing the human condition. Even if you were a disciple of her work from the outset, like I was, her work could delight you but just as easily frustrate and annoy you. That was her magnificence. Bausch made you feel. She had the courage to relentlessly pursue, on stage, her own fascinations and obsessions about time and human relations no matter how minuscule or epic those ideas might be; and that was her genius.
It is rare to find dance- or theatre-makers with such vision and courage. Her work truly allowed people to see the world from another perspective that, had she not been around, we would never have known. Her legacy is monumental.

Llyod Newson