31 ARALIK

1896 brezilya'nın manaus kentinde, amazon havzasının ortasında teatro amazonas açılmış

1904 new york'ta times meydanı ilk kez yeni yılı kutlamak için kullanılmış

1986 kardeşim ceyda ile, yılın son gününde istanbul atatürk kültür merkezi büyük salon'da istanbul devlet opera ve balesi'nden rudolf nureyev'in koreografisiyle çaykovski'nin uyuyan güzel balesini seyrettik; başrollerde hülya aksular, pıtırcık akkerman ve erkan imenciler dans ediyorlardı

1989 kardeşim ceyda ile, yılın son gününde istanbul atatürk kültür merkezi büyük salon'da istanbul devlet tiyatrosu yapımı leonard bernstein'ın batı yakasının hikayesi müzikalini seyrettik; nancy rhodes'un yönettiği yapımda ipek çeken, zafer algöz, ülkü duru, erdal uğurlu, taner birsel ve kürşat alnıaçık oynuyorlardı

1994 dünyanın en büyük ücretsiz konseri, rod stewart'ın rio de janeiro'daki copacabana plajı'nda dört milyon kişinin önünde sahne almasıyla gerçekleşti

2005 yılın son gününde istanbul atatürk kültür merkezi büyük salon'da istanbul devlet opera ve balesi'nden yuri grigoroviç'in koreografisiyle çaykovski'nin fındıkkıran balesini seyrettim; başrollerde çiğdem öztürk, arkın zirek, çiğdem tezgür ve alkış peker dans ediyorlardı

30 ARALIK

1877 johannes brahms'ın 2 numaralı senfonisi'nin dünya prömiyeri viyana'da gerçekleştirilmiş

1879 w. s. gilbert ve arthur sullivan'ın komik operası the pirates of penzance'ın dünya prömiyeri paignton, ingiltere'de ve ertesi gün new york fifth avenue theatre'da gerçekleştirilmiş

2005 istanbul lütfi kırdar kongre ve sergi sarayı'nda woody allen and his new orleans jazz band konserine gittim

2009 ilyas odman'ın bugün, hiçbir şey… adlı performansını ilk defa seyrettim; istanbul-beyoğlu'nda kumbaracı 50'de

29 ARALIK

1653 jan vermeer, delft'te ressamlar için kurulan aziz luke loncası'na üye olmuş

1857 franz liszt'in hunnenschlacht adlı senfonik şiirinin dünya prömiyeri weimar'da gerçekleştirilmiş

1922 aşırı sağcıların kasım ayında film negatiflerini yok etmeye çalışmasının ardından, manfred noa'nın yönettiği ve başrolünde werner krauß'un oynadığı, otthold ephraim lessing'in aynı adlı oyununun bugüne kadar yapılmış tek film uyarlaması olan bilge nathan filminin dünya prömiyeri berlin'deki alhambra'da gerçekleştirilmiş; film olumlu eleştiriler almış, ancak kısa süre sonra yahudi karşıtı propagandanın kurbanı olmuş

1934 federico garcía lorca'nın 1930'larda ispanya toplumunda kadınların ezilmesini anlatan üçlemesinin ikinci bölümü olan yerma adlı dramının dünya prömiyeri madrid'de gerçekleştirilmiş

1955 barbra streisand ilk yadını 13 yaşında gerçekleştirmiş: you'll never know adlı şarkıyı söylemiş 

1982 jamaika postası bob marley'in yer aldığı hatıra posta pulu çıkardı

1989 václav havel, kadife devrim'den kısa bir süre sonra federal meclis tarafından çekoslovakya cumhurbaşkanı olarak seçildi

28 ARALIK

1895 lumière kardeşler tarafından halka açık ilk film gösterimi paris'te boulevard des capucines'deki grand café'de gerçekleştirilmiş

1897 edmond rostand'ın cyrano de bergerac adlı oyununun dünya prömiyeri paris'te gerçekleştirilmiş

1944 leonard bernstein'ın ilk müzikali on the town'ın dünya prömiyeri new york'taki adelphi tiyatrosu'nda gerçekleştirilmiş

1961 tennessee williams'ın the night of the iguana oyununun dünya prömiyeri royale theatre'da gerçekleştirilmiş

1973 alexander issayevich solzhenitsyn'in gulag takımadaları adlı eseri paris'te göçmen bir yayıncı tarafından rusça olarak yayımlandı

2008 arif akkaya'nın kadıköy'de bir lisenin bodrumunda sahnelediği, ayça bingöl ile sezi alptekin'in oynadıkları, jeffrey archer'ın bana bir picasso gerek adlı oyununu seyrettim

2016 tiyatro pera'da yücel erten'in sahneye koyduğu christopher durang'ın vanya, sonya, maşa ve spike adlı oyununu seyrettim; başrollerde tilbe saran, şerif erol ve nesrin kazankaya oynuyorlardı

27 ARALIK

537 ayasofya, imparator birinci justinianus tarafından bir doğu ortodoks katedrali olarak konstantinopolis'te açılmış

1986 istanbul-harbiye kenterler tiyatrosu'nda yıldız kenter, müşfik kenter, şükran güngör, gül onat, kadriye kenter, mübeccel vardar, ayhan kavas, mehmet birkiye ve suzan aksoy oynadıkları, osman şengezer'in kostüm ve sahne tasarımını yaptığı, mehmet birkiye'nin yönettiği ülker köksal'ın uzaklar adlı oyununu seyrettim

1996 fazıl say'ı ilk defa konserde dinledim; istanbul atatürk kültür merkezi büyük salon'daki istanbul devlet senfoni orkestrası konserini ionescu galati yönetiyordu, say saint-saens'ın 2. piyano konçertosunu yorumladı

26 ARALIK

1606 william shakespeare'in kral lear oyunun dünya prömiyeri ingiliz sarayında gerçekleştirilmiş

1662 molière'in kadınlar okulu oyununun dünya prömiyeri  paris'te gerçekleştirilmiş

1767 christoph willibald gluck'un alceste operasının dünya prömiyeri viyana'da gerçekleştirilmiş 

1770 wolfgang amadeus mozart'ın mitridate, re di ponto operasının dünya prömiyeri teatro regio ducale'de gerçekleştirilmiş; yapılan 22 temsilin ardından opera 1971'deki salzburg festivali'ne kadar bir daha sahnelenmez

1772 wolfgang amadeus mozart'ın lucio silla operasının dünya prömiyeri milano'da gerçekleştirilmiş 

1831 vincenzo bellini'nin norma operasının dünya prömiyeri  milano'daki teatro alla scala'da gerçekleştirilmiş; giuditta pasta, giulia grisi, domenico donzelli ve vincenzo negrini gibi olağanüstü bir  kadroya sahip olmasına rağmen, prömiyer bir fiyaskoyla sonuçlanmış

1833 gaetano donizetti'nin lucrezia borgia operasının dünya prömiyeri milano'daki teatro alla scala'da gerçekleştirilmiş

1877 rusya'da bir sirk için ilk kagir bina, circus ciniselli st petersburg'da kullanıma açılmış

1879 johannes brahms'ın tragic ouverture adlı eserinin dünya prömiyeri viyana'da gerçekleştirilmiş 

1924 'bebek frances' olarak anılan 2½ yaşındaki frances gumm (daha sonraki adıyla judy garland),  babasının grand rapids, minnesota'daki vodvil tiyatrosunda gösteri dünyasına ilk adımını atmış 

1931 başrolünde greta garbo'nun oynadığı mata hari filmi new york'ta gösterime girmiş

1944 tennessee williams'ın the glass menagerie oyununun dünya prömiyeri chicago'daki civic theatre'da gerçekleştirilmiş

1973 william friedkin'in yönettiği the exorcist filmi gösterime girdi

25 ARALIK

1 takvim yaratıcısı ve doğu romalı keşiş dionysius exiguus'a göre ilk noel

1656 astronom ve matematikçi christiaan huygens ilk sarkaçlı saati tasarlamış

1711 sir christopher wren tarafından tasarlanan st paul katedrali'nin, 35 yıl süren inşaatın ardından ingiliz parlamentosu tarafından resmen tamamlandığı ilan edilmiş

1734 bach'ın noel oratoryosu'nun ilk kantatının dünya prömiyeri leipzig'de gerçekleştirilmiş

1741 astronom anders celsius centigrade sıcaklık ölçeğini kamuoyuyla paylaşmış 

1843 ilk defa tiyatro matinesi yapılmış; new york'taki olympic theatre'da

1858 camille saint-saëns'ın noël oratoryosu'nun dünya prömiyeri paris'teki madeleine'de gerçekleştirilmiş 

1943 tüm zamanların en başarılı buz gösterisi olan holiday on ice'ın bir otel gösterisi olarak ilk performansı toledo'da (ohio/abd) gerçekleştirilmiş

2013 duisburg'da oper am rhein yapımı, barrie kosky ile 1927 kolektifinin birlikte sahneye koydukları wolfgang amadeus mozart'ın die zauberflöte adlı operasını seyrettim

24 ARALIK

1818 franz xaver gruber tarafından bestelenen noel şarkısı sessiz gece ilk kez avusturya'nın oberndorf kentindeki st nicholas kilisesi'nde icra edilmiş

1871 giuseppe verdi'nin aida operasının dünya prömiyeri kahire'deki opera binası'nda gerçekleştirilmiş 

1986 istanbul'da taksim sahnesi'nde istanbul devlet tiyatrosu yapımı, müge gürman'ın yönettiği cadıların macbethi'ni hayran kalarak seyrettim; oyunda nurinisa yıldırım, ayda aksel, civan canova, levent öktem, mustafa avkıran, nihat ileri, tülin oral, rüçhan çelebi ve özden çiftçioğlu oynuyorlardı

1994 istanbul-harbiye'de muhsin ertuğrul sahnesi'nde istanbul şehir tiyatroları yapımı, başar sabuncu'nun yönettiği nikolay gogol'un palto adlı oyununu seyrettim; başrollerde sezai alptekin ve salih sarıkaya oynuyorlardı

1996 istanbul-harbiye'de muhsin ertuğrul sahnesi'nde istanbul şehir tiyatroları yapımı, taner barlas'ın yönettiği behiç ak'ın ayrılık adlı oyununu seyrettim; başrollerde aslı içözü ile engin alkan oyunuyorlardı 

1997 istanbul-harbiye'de muhsin ertuğrul sahnesi'nde istanbul şehir tiyatroları yapımı, çetin ipekkaya'nın yönettiği joseph kesseling'in ahududu adlı oyununu seyrettim; başrollerde suna pekuysal ile ani ipekkaya oyunuyorlardı

2018 yıllar yıllar sonra şener şen'i tekrar sahnede seyrettim; dasdas'da doğu yaşar akal ile birlikte yönettiği vasıf öngören'in zengin mutfağı oyununda

 

23 ARALIK

1806 ludwig van beethoven'ın re majör op. 61 keman ve orkestra konçertosu'nun dünya prömiyeri viyana'daki theater an der wien'de gerçekleştirilmiş; solist, eseri beethoven'dan sipariş etmiş olan başkemancı franz-joseph clement imiş

1888 vincent van gogh, arles'daki evinde açıklanamayan bir şekilde sağ kulağını yaralamış; daha sonra kulağının bir kısmını bir fahişeye vermiş

1893 engelbert humperdinck'in masal operası hansel ve gretel'in dünya prömiyeri weimar court tiyatrosu'nda gerçekleştirilmiş

1943 hansel ve gretel televizyonda tam olarak yayınlanan ilk opera olmuş

22 ARALIK

1808 ludwig van beethoven'ın 5. senfoni, 6. senfoni "pastorale", piyano, koro ve orkestra için fantasia ve 4. piyano konçertosu'nun dünya prömiyerleri viyana yakınlarındaki theater an der wien'de dört saat süren bir konserle gerçekleştirilmiş; bestecinin piyanonun başında oturduğu performans, orkestradaki müzisyenlerin yeterince prova yapmamış olması ve tiyatronun ısıtılmaması nedeniyle tatsız geçmiş

1894 empresyonizmin müzik alanındaki ilk önemli eseri olan claude debussy'nin prélude à l'après-midi d'un faune adlı orkestra eserinin dünya prömiyeri paris'te gerçekleştirilmiş

1965 boris pasternak'ın romanından uyarlanan, david lean'in yönettiği ve ömer şerif ile julie christie'nin başrollerinde oynadıkları doktor jivago filmi gösterime girmiş

1967 mike nichols'un yönettiği, başrollerinde dustin hoffman ve anne bancroft'un oynadıkları the graduate gösterime girmiş

1984 madonna'nın like a virgin single'ı altı hafta boyunca bir numarada kaldı

2013 hamburg'da thalia theater hamburg yapımı, luc perceval'in yönettiği ve hans fallada'nın kitabından uyarladığı jeder stribt für sich allein'i seyrettim

21 ARALIK

1628 parma'daki barok saray tiyatrosu teatro farnese'de ilk kez bir gösteri sahnelenmiş

1879 henrik ibsen'in nora ya da bir bebek evi adlı oyununun dünya prömiyeri kopenhag'daki det kongelige teater'da gerçekleştirilmiş; evlilik kurumuna o dönemki bakış açısı göz önünde bulundurulduğundan nora bu gösterimin sonunda kocasıyla kalmış, oyunun ibsen'in orijinal sonuyla ilk gösterimi 1880'te münih'te gerçekleşmiş

1903 fransa'nın en önemli edebiyat ödülü olan prix goncourt ilk kez verilmiş; ödülün ilk sahibi john-antoine nau olmuş

1913 arthur wynne tarafından icat edilen dünyanın ilk çapraz bulmacası new york world gazetesinin hafta sonu ekinde yayınlanmış

1988 gary marshall'ın yönettiği bette midler ve barbara hershey'in oynadıkları beaches gösterime girdi

1989 üsküdar muhasipzade celal sahnesi'nde istanbul şehir tiyatroları yapımı cevat fehmi başkut'un buzlar çözülmeden adlı oyununu ailecek ve apartmandan komşularımız onnik amca ve eşi nebiş teyzeyle seyrettik

 2012 m.ö. 11 ağustos 3114'ten bu yana devam eden maya takvimi sona erdi

20 ARALIK

2015 paris'te odeon - theatre de l'europe'da romeo castellucci'nin orestie, une comedie organique? adlı aşiklos uyarlamasını seyrettim

2015 aynı akşam palais garnier'de elina garanca resitaline gittim

19 ARALIK

1686 daniel defoe'nun kurgu karakteri robinson crusoe, 28 yıl mahsur kaldıktan sonra adasını terk eder

1732 benjamin franklin, richard saunders takma adıyla poor richard's almanack'ı yayınlamaya başlamış; sonraki 25 yıl boyunca her yıl bir sayı çıkarmış

1843 charles dickens'ın a christmas carol adlı kitabı yayımlanmış, 6.000 kopya satılmış

1979 robert benton'ın yönettiği ve dustin hoffman ile meryl streep'in başrollerinde oynadıkları kramer kramer'e karşı gösterime girdi

1980 martin scorsese'nin yönettiği ve robert de niro'nun başrollerinde oynadığı raging bull gösterime girdi

1980 colin higgins'in yönettiği, dolly parton, jane fonda ve lily tomlin'in başrollerinde oynadıkları 9 to 5 gösterime girdi

2001 istanbul-harbiye'de muhsin ertuğrul sahnesi'nde istanbul şehir tiyatroları yapımı, başar sabuncu'nun anton çehov'dan uyarladığı ve yönettiği herkes aynı bahçede adlı oyununu seyrettim; başrollerde aliye uzunatağan, bennu yıldırımlar, erol keskin ve engin alkan oynuyorlardı 

 2015 ilk defa bir dv8 gösterisi seyrettim; paris'te grande halle de la villette'de llyod newson'ın sahneye koyduğu john

2015 aynı gün matinede annem ve babamla theatre du chatelet'de robert carsen'in sahneye koyduğu arthur freed'in müzikali singing in the rain'i seyrettik

18 ARALIK

1938, haber (akşam postası)

 

1892 peter ilyiç çaykovski'nin fındıkkıran balesinin ve isolanta operasının dünya prömiyerleri st. petersburg'da gerçekleştirilmiş

1892 anton bruckner'in 8. senfonisi'nin dünya prömiyeri viyana musikverein'da hans richter yönetimindeki viyana filarmoni orkestrası eşliğinde gerçekleştirilmiş 

1963 blake edwards'ın yönettiği, peter sellers ve david niven'in başrollerinde oynadıkları, tema müziğini henry mancini'nin bestelediği the pink panther filmi gösterime girmiş 

1976 frank pierson'ın yönettiği ve barbra streisand ile kris kristofferson'ın başrollerinde oynadıkları a star is born filminin ikinci yeniden çevrimi gösterime girdi; ben bu filmi annem, ayla teyze ve natali ile pangaltı'daki inci sinemasında seyrettim; sevişme sahnelerinde utandığımı hatırlıyorum 

1994 istanbul-harbiye'de cemal reşit rey konser salonu'nda philippe genty ile mary underwood'un yazıp yönettikleri ne m'oublie pas adlı gösteriyi seyrettim

1998 istanbul istiklal caddesi'nin üzerindeki st. antuan kilisesi'nde sema'nın noel şarkıları konserine gittim

2002 michael cunningham'ın romanından uyarlanan ve başrollerini meryl streep, julianne moore ve nicole kidman'ın paylaştıkları, stephen daldry'nin yönettiği the hours gösterime girdi

2009 james cameron'ın avatar filmi gösterime girdi

2015 paris'te annem ve babamla opera garnier'de ballet de l'opera de paris topluluğundan pina bausch'un le sacre du printemps adlı yapıtını seyrettik; programda ayrıca wayne mcgregor ve christopher wheeldon'ın yapıtları vardı

2022 iskoç profesör genevieve warwick, külkedisi'nin cam ayakkabısının, charles perrault'un fransız kralı 14. louis'nin ayakkabı sevgisi ve versailles'ın aynalı salon'u ile dalga geçtiği esprili bir edebi şaka olduğunu açıkladı

17 ARALIK

1865 franz schubert'in bitmemiş senfonisi'nin dünya prömiyeri, ölümünden 37 yıl sonra viyana hofburg'un büyük redoutensaal'ında gerçekleştirilmiş

1938 eric knight, haftalık the saturday evening post dergisinde lassie adlı kısa öyküsünü yayınlamış; iki yıl sonra kitap olarak basılan öykü kısa sürede en çok satanlar listesine girmiş

1951 arne mattsson'un yönettiği hon dansade en sommar filmi isveç'te gösterime girmiş; filmdeki çıplak banyo sahnesi dünya çapında olay yaratmış

16 ARALIK

1938, cumhuriyet

 

1967 jacques tati'nin yönettiği playtime gösterime girmiş

1969 gene kelly'nin yönettiği barbra streisand ve walter matthau'nun başrollerinde oynadıkları hello dolly filmi gösterime girmiş

1970 erich segal'in romanından uyarlanan, arthur hiller'in yönettiği ve ryan o'neal ile ali mcgraw'ın başrollerinde oynadıkları love story filmi gösterime girmiş

1985 alice walker'ın romanından uyarlanan, steven spielberg'in yönettiği, başrollerinde whoopi goldberg ve danny glover'ın oynadıkları the color purple filmi gösterime girdi

1992 günter demnig'in kaldırımlara yerleştirdiği stolperstein (tökezleme taşı)'nın ilki köln belediye binası önündeki kaldırıma yerleştirildi; bu taşların üzerinde, yerleştirildikleri kaldırımlara cephe veren evlerde yaşamış ve toplama kamplarına sürülerek öldürülmüş olan yahudilerin isimleri, doğum ve ölüm tarihleri yazılı; bu ilk taşın üzerinde heinrich himmler'in sınır dışı emri bulunur

1993 istanbul cemal reşit rey konser salonu'nda barbara hendricks konserine gittim

2023 brüksel havalimanından yürüyerek 30 dakikada ulaşılan zaventem köyündeki cc factorij'de fc bergman'ın sahneye koyduğu the sheep song'u seyrettim

15 ARALIK

1893 antonín dvořák'ın yeni dünyadan başlıklı 9. senfonisi'nin, dünya prömiyeri olarak açıklanan 16 aralık'tan bir gün önce düzenlenen halka açık ilk icrası new york'taki carnegie hall'da gerçekleştirilmiş; içeri girmek için salonun dışında sağanak yağmur altında uzun bir kuyruk oluşmuş

1939 victor fleming'in yönettiği ve clark gable ile vivien leigh'in başrollerinde oynadıkları gone with the wind gösterime girmiş

1970 robert wilson'ın, new jersey'de tesadüfen tanıştıktan sonra yasal olarak evlat edindiği işitme engelli bir çocuk olan raymond andrews'un fikirlerine dayanan deafman glance adlı müzikal tiyatro yapıtının dünya prömiyeri iowa city'deki center for new performing arts'ta gerçekleştirilmiş

2023 antwerp'teki opera antwerp'te opera ballett vlaanderen yapımı, fc bergman'ın sahneye koyduğu georges bizet'nin les pecheurs des perles adlı operasını seyrettim; bu operayı ilk defa canlı seyrettim

14 ARALIK

1918 giacomo puccini'nin il tabarro, suor angelica ve gianni schicchi adlı üç tek perdelik operasının dünya prömiyeri new york'taki metropolitan operası'nda gerçekleştirilmiş

1925 alban berg'in wozzeck operasının dünya prömiyeri berlin'de staatsoper unter den linden'de gerçekleştirilmiş

1928 d. h. lawrence lady chatterley's lover adlı romanını yayımlamış

2008 berlin'de matinede berliner ensemble yapımı, peter stein'ın sahneye koyduğu, klaus maria brandauer'in başrolünde oynadığı heinrich von kleist'ın der zerbrochene krug adlı oyununu, suarede volksbühne am rosa-luxemburg platz'da dimiter gottscheff'in sahneye koyduğu alfred jarry'nin ubukönig oyununu seyrettim

13 ARALIK

1895 gustav mahler'in 2. senfonisi'nin onun tarafından yönetilerek ilk tam seslendirilişi gerçekleştirilmiş 

1928 george gershwin'in paris'te bir amerikalı adlı senfonik şiirinin dünya prömiyeri new york carnegie hall'da gerçekleştirilmiş

2009 bugün berlin'de matinede theater am schiffbauerdamm'da berliner ensemble yapımı, robert wilson'ın sahneye koyduğu shakespeares sonnette adlı müzikli oyunu seyrettim

2023 antwerp'te bourla stadschouwbourg'da fc bergman'dan ne mobliez mie adlı yapıtı seyrettim

12 ARALIK

1920 maurice ravel'in la valse adlı bale müziğinin dünya prömiyeri paris'te gerçekleştirilmiş

1977 john travolta'nın başrolünü oynadığı, bee gees'in müziklerini yaptığı saturday night fever filmi gösterime girdi

1998 istanbul atatürk kültür merkezi büyük salon'da bir yıl önce hayatını kaybeden soprano zehra yıldız anma gecelerinden ilki düzenlendi

2009 bu ve ertesi akşam berlin'de haus der berliner festspiele'de wuppertal tanztheater pina bausch topluluğundan pina bausch'un bertold brecht - kurt weill akşamı die sieben todsünden'i seyrettim; anna 1 ve anna 2 rolünü julie shanahan canlandırıyordu, şarkıları mechthild grossmann söylüyordu. 

aynı gün matinede volksbühne am rosa-luxemburg platz'da dimiter gottschef'in prometheus adlı oyununu seyrettim