29 ARALIK

1653 jan vermeer, delft'te ressamlar için kurulan aziz luke loncası'na üye olmuş

1857 franz liszt'in hunnenschlacht adlı senfonik şiirinin dünya prömiyeri weimar'da gerçekleştirilmiş

1922 aşırı sağcıların kasım ayında film negatiflerini yok etmeye çalışmasının ardından, manfred noa'nın yönettiği ve başrolünde werner krauß'un oynadığı, otthold ephraim lessing'in aynı adlı oyununun bugüne kadar yapılmış tek film uyarlaması olan bilge nathan filminin dünya prömiyeri berlin'deki alhambra'da gerçekleştirilmiş; film olumlu eleştiriler almış, ancak kısa süre sonra yahudi karşıtı propagandanın kurbanı olmuş

1934 federico garcía lorca'nın 1930'larda ispanya toplumunda kadınların ezilmesini anlatan üçlemesinin ikinci bölümü olan yerma adlı dramının dünya prömiyeri madrid'de gerçekleştirilmiş

1955 barbra streisand ilk yadını 13 yaşında gerçekleştirmiş: you'll never know adlı şarkıyı söylemiş 

1982 jamaika postası bob marley'in yer aldığı hatıra posta pulu çıkardı

1989 václav havel, kadife devrim'den kısa bir süre sonra federal meclis tarafından çekoslovakya cumhurbaşkanı olarak seçildi

18 ARALIK

1938, haber (akşam postası)

 

1892 peter ilyiç çaykovski'nin fındıkkıran balesinin ve isolanta operasının dünya prömiyerleri st. petersburg'da gerçekleştirilmiş

1892 anton bruckner'in 8. senfonisi'nin dünya prömiyeri viyana musikverein'da hans richter yönetimindeki viyana filarmoni orkestrası eşliğinde gerçekleştirilmiş 

1963 blake edwards'ın yönettiği, peter sellers ve david niven'in başrollerinde oynadıkları, tema müziğini henry mancini'nin bestelediği the pink panther filmi gösterime girmiş 

1976 frank pierson'ın yönettiği ve barbra streisand ile kris kristofferson'ın başrollerinde oynadıkları a star is born filminin ikinci yeniden çevrimi gösterime girdi; ben bu filmi annem, ayla teyze ve natali ile pangaltı'daki inci sinemasında seyrettim; sevişme sahnelerinde utandığımı hatırlıyorum 

1994 istanbul-harbiye'de cemal reşit rey konser salonu'nda philippe genty ile mary underwood'un yazıp yönettikleri ne m'oublie pas adlı gösteriyi seyrettim

1998 istanbul istiklal caddesi'nin üzerindeki st. antuan kilisesi'nde sema'nın noel şarkıları konserine gittim

2002 michael cunningham'ın romanından uyarlanan ve başrollerini meryl streep, julianne moore ve nicole kidman'ın paylaştıkları, stephen daldry'nin yönettiği the hours gösterime girdi

2009 james cameron'ın avatar filmi gösterime girdi

2015 paris'te annem ve babamla opera garnier'de ballet de l'opera de paris topluluğundan pina bausch'un le sacre du printemps adlı yapıtını seyrettik; programda ayrıca wayne mcgregor ve christopher wheeldon'ın yapıtları vardı

2022 iskoç profesör genevieve warwick, külkedisi'nin cam ayakkabısının, charles perrault'un fransız kralı 14. louis'nin ayakkabı sevgisi ve versailles'ın aynalı salon'u ile dalga geçtiği esprili bir edebi şaka olduğunu açıkladı

16 ARALIK

1938, cumhuriyet

 

1967 jacques tati'nin yönettiği playtime gösterime girmiş

1969 gene kelly'nin yönettiği barbra streisand ve walter matthau'nun başrollerinde oynadıkları hello dolly filmi gösterime girmiş

1970 erich segal'in romanından uyarlanan, arthur hiller'in yönettiği ve ryan o'neal ile ali mcgraw'ın başrollerinde oynadıkları love story filmi gösterime girmiş

1985 alice walker'ın romanından uyarlanan, steven spielberg'in yönettiği, başrollerinde whoopi goldberg ve danny glover'ın oynadıkları the color purple filmi gösterime girdi

1992 günter demnig'in kaldırımlara yerleştirdiği stolperstein (tökezleme taşı)'nın ilki köln belediye binası önündeki kaldırıma yerleştirildi; bu taşların üzerinde, yerleştirildikleri kaldırımlara cephe veren evlerde yaşamış ve toplama kamplarına sürülerek öldürülmüş olan yahudilerin isimleri, doğum ve ölüm tarihleri yazılı; bu ilk taşın üzerinde heinrich himmler'in sınır dışı emri bulunur

1993 istanbul cemal reşit rey konser salonu'nda barbara hendricks konserine gittim

2023 brüksel havalimanından yürüyerek 30 dakikada ulaşılan zaventem köyündeki cc factorij'de fc bergman'ın sahneye koyduğu the sheep song'u seyrettim

02 ARALIK

1877 camille saint-saëns'ın samson et dalila operasının dünya prömiyeri weimar'da gerçekleştirilmiş

1883 johannes brahms'ın 3. senfonisi'nin ilk seslendirilişini viyana filarmoni orkestrası gerçekleştirmiş 

1916 leo fall'un istanbul'un gülü operetinin dünya prömiyeri viyana'da gerçekleştirilmiş

1978 neil diamond ve barbra streisand'ın düet single'ı you don't bring me flowers 1 numaraya yükseldi

17 KASIM

1983 barbra streisand'ın yapımcılığını, yönetmenliğini ve mandy patinkin ile başrolünü üstlendiği, isaac bashevis singer'in oyun ve öyküsünden uyarlanan yentl filmi gösterime girdi

2004 ezginin günlüğü'nü ilk defa canlı dinledim; konser yeni melek'teydi

06 EKİM

1600 fransa kralı iv. henry ile prenses maria de medici'nin düğününde, günümüze kalan ilk opera kabul edilen jacopo peri'nin favola in musica - l'euridice favola drammatica'sının dünya prömiyeri pitti sarayı'nda yapılmış

1889 paris'in 18. bölgesi montmartre'da joseph oller tarafından inşa edilen ve dünyanın en ünlü varyete tiyatrosu olacak moulin rouge eğlence mekanı açılmış

1927 baştan sona sesli ilk film olan, başrolünde al jonson'un oynadığı the jazz singer gösterime girmiş

1952 agatha christie'nin, kesintisiz olarak haken sahnelenmekte olan the mousetrap adlı oyunu londra west end'de dünya prömiyerini yapmış

1963 barbra streisand the judy garland show'a çıkmış

2010 instagram kullanıma açıldı

2011 william kentridge'i ilk defa canlı seyrettim; garajistanbul'da i'm not me, the horse is not mine adlı bir konferans-gösteri sahneledi

2012 aakash odedra'nın akram khan, russell maliphant, sidi larbi cherkaoui ve kendi kısa yapıtlarında dans ettiği programı haliç kongre merkezi - sadabad salonu'nda seyrettim

2013 ruhrtriennale kapsamında anne teresa de keersmaeker'in vortex temporum adlı yapıtını bochum jahrhunderthalle'de seyrettim 

2022 annie ernaux nobel edebiyat ödülü'ne değer görüldü

 

27 EYLÜL

fotoğraf: mustafa emre gügen

1822 jean-françois champollion, rosetta taşı'nı kullanarak mısır hiyerogliflerini çözmüş

1905 fizik dergisi annalen der physik, albert einstein'ın, içinde E=mc² denklemini de ortaya koyduğu bir cismin eylemsizliği enerji içeriğine bağlı mıdır? başlıklı makalesini yayımlamış

1973 barbra streisand the way we were adlı şarkısının bulunduğu single'ı yayınladı

2012 berliner philharmoniker'i ilk defa istanbul'da canlı dinledim; sütlüce haliç kongre merkezi'ndeki konseri sir simon rattle yönetiyordu, solistler efe ile fora baltacıgil kardeşlerdi

2015 milano'nun en güzel tiyatro mekanlarından biri olan teatro franco parenti'de matinede fabio cherstich'in yönettiği brecht oyunu terrore e miseria del terzo reich'ı seyrettim

2015 aynı akşam daniel harding yönetimindeki la scala filarmoni orkestrası'nı teatro alla scala'daki konserde mahler'in 5. senfoni'sini icra ederken dinledim

2022 paris'te la villette'ın içindeki espace chapeau'da l'ecole de sable yapımı, afrikalı genç dansçların rol aldıkları pina bausch'un le sacre du printemps adlı işini emre ve burcu ile seyrettik, öncesinde malou airaudo ile germain acogny'nin ortaklaşa sahneleyip dans ettikleri common ground[s] adlı işi seyrettik. gösteriden sonra emre ile la villette'in karşısındaki bir et lokantasına yemeğe gittik, bir zaman geçtikten sonra malou airaudo, yanında brigitte lefevbre ve arkadaşlarıyla kapıdan içeri girdi; dayanamadım gittim, tebrik ettim, çok ender yaptığım bir şey yaptım birlikte fotoğraf çektirdim

18 EYLÜL

1968 william wyler'ın yönettiği, başrollerinde barbra streisand ve omar sharif'in yer aldıkları funny girl gösterime girmiş

1990 matinede new london theatre, drury lane'de cats'i, suarede prince of wales theatre'da aspects of love'ı seyrettim; ikisinin de bestecisi andrew llyod webber'di, ikisini de trevor nunn sahneye koymuştu, ikisi de the really useful theatre company yapımıydı

1997 nigel kennedy'i ilk defa canlı dinledim, konser istanbul harbiye açıkhava tiyatrosundaydı

2005 ilk defa kardeş türküler konserine gittim; konser istanbul harbiye açıkhava tiyatrosundaydı

2008 lütfi kırdar kongre merkezi'nde alvin alley american dance theater'ın gösterisini seyrettim

2011 ilk defa yıllardır merak ettiğim paris festival d'automne'da bir gösteri ve ilk defa bir christopher marthaler gösterisi seyrettim; theatre de la ville'de sahnelenen oyunun adı +-0 idi

26 HAZİRAN

1982 istanbul atatürk kültür merkezi büyük salon'da, maalesef bomboş salonda, annemle birlikte enfes bir kukla gösterisi seyrettik; macar devlet kukla tiyatrosu'nun hary janos'u; zoltan kodaly'nin aynı adlı operasından vera brody'nin uyarladığı gösterinin özellikle bir sahnesi hala gözlerimin önünde: at üzerindeki asker saraya doğru dolu dizgin gidiyor, biz onu arkadan görüyoruz, atın toynaklarından tozlar çıkıyor ve sürekli önünde, o sırada geçmekte olduğu bahçe kapıları açılıyor. sanırım tiyatro kanıma ilk defa o gün girdi.

1985 biletleri satışa çıktığında atatürk kültür merkezi'nin önünde çok uzun bir kuyruk vardı, annemle sıradaydık, gişeye yaklaştıkça şu kategori biletleri bitti, bu kategori biletleri bitti diye bilgiler geliyordu; gişeye vardığımızda bilet alabildik: zubin mehta yönetimindeki new york filarmoni orkestrası'nı o zamanki adıyla spor ve sergi sarayı'nda canlı dinledik

2007 hayallerimizden birini gerçekleştirdik: burcu ile paris bercy'de barbra streisand konserine gittik

2016 art nouveau tarzındaki tiyatro binası münchner kammerspiele'de dokuz saatlik faust 1 & 2'yi seyrettim; yönetmen nicolas stemann, topluluk thalia theater hamburg idi

17 HAZİRAN

1967 barbra streisand new york'ta a happening in central park isimli konserini vermiş

1990 ilk ve tek defa manos hadjidakis'in konserine gittim; kendi orkestrasını yönetiyordu, solistler maria farandouri, nena venetsanu ve elias lioungos idi, konser istanbul harbiye açıkhava tiyatrosu'ndaydı, günler öncesinden istanbullu sanatseverler arasında hadjidakis'in şarkı aralarında alkışı sevmediği, istemediğine dair fısıltı gazetesi çalıştı

1991 manhattan transfer'i harbiye açıkhava tiyatrosu'nda seyrettim

2017 jude law'ı tiyatro sahnesinde seyrettim; arkadaşlarım gizem ve ayşe ile amsterdam carre tiyatrosu'nda ivo van hove'nin rejisinde luciano visconti'nin tutku (obsession) adlı film uyarlamasında. oyun sonrasında gizem imza almak istediği için, yaklaşık yarım saat sahne arkası kapısında bekledik, bizimle bekleyen bir kaç kişi vardı, jude law çıktı, yanında iki arkadaşı vardı, imza verdi, sonra tesadüf eseri bir süre önde law ve arkadaşları arkada biz amsterdam sokaklarında yürüdük

2018 ilk defa bir fc bergman gösterisi seyrettim; amsterdam centrale markthal'in içine kurulmuş meydan sahne düzenindeki bir alanda william gaddis'in aynı adlı romanından uyarlanmış JR

2023 fc bergman'ın uzun zamandır peşinde olduğum yapıtı het land nod'u biennale teatro kapsamında venedik'in sanayi bölgesi marghera'daki bir hangarda seyrettim 

85. oscar töreninin en etkileyici üç sahnesinin yıldızları

barbra streisand & adele & dame shirley bassey

kadın filmlerim

sweet charity, bob fosse (1969)


belle de jour, luis bunuel (1967)


thelma and louise, ridley scott (1991)


tatie danielle, étienne chatiliez (1990)


an angel at my table, jane campion (1990)


nikita, luc besson (1990)


les amants, louis malle (1958)

la ciociara, vittoria de sica (1960)

sophie's choice, alan j. pakula (1982)

grbavica, jasmila zbanic (2006)

trois couleurs: bleu, krzysztof kieslowski (1993)

da hong deng long gao gao gua, zhang yimou (1991)

the syrian bride, eran riklis (2004)

keiner liebt mich, doris dörrie (1994)

malina, werner schröter (1991)

die bitteren traenen der petra von kant, rainer werner fassbinder (1972)

when night is falling, patricia rozema (1995)

persona, ingmar bergman (1966)

women without men, shirin neshat (2009)


40 m2 deutschland, tevfik başer (1986)


the color purple, steven spielberg (1985)

mermaids, richard benjamin (1990)

the piano, jane campion (1993)

yentl, barbra streisand (1983)

the sheltering sky, bernardo bertolucci (1990)

höstsonaten, ingmar bergman (1978)

depuis qu'otar est parti..., julie bertucelli (2003)

oyun, pelin esmer (2005)

das fräulein, andrea staka (2006)

volver, pedro almodovar (2006)

le voyage du ballon rouge, hsiao-hsien hou (2007)

secrets and lies, mike leigh (1996)

ladybird ladybird, ken loach (1994)

steel magnolias, herbert ross (1989)

8 femmes, françois ozon (2002)

terms of endearment, james l. brooks (1983)