istanbul kukla festivali'nin ispanyol konuğu

fotoğraflar: mehmet kerem özel, 03.11.2018, aksanat istanbul

21. istanbul kukla festivali ispanya'dan sıradışı ve aykırı bir gösteriyle sonlandı. arkamda oturan ve her set değişimi arasında gösteriyi yeren, anlamsız bulan, bitmesi için kaç bölüm kaldığını sayan baba oğul gösteri bittiğinde çılgınca alkışlıyorlardı. çünkü david zuazola seyretmesi biraz zor, biraz sevimsiz ve kesinlikle aykırı karakterlerini ve onların hikayelerini oyunun sonunda o kadar güzel bir şekilde bağladı ki, o baba oğul bile zuazola'ya şapka çıkardılar.

ispanya'da yaşayan şilili kuklacı zuazola "el fuego del tiempo" (zamanın oyunu) adlı bu gösterisini yedi bölümden oluşturmuş, her bölüm yedi dakika sürüyor ve her bölümün yönetmeni farklı. sahnede kuklacı olaraksa sadece kendisi var. "korkuluk", "ölüm" "ucube", "kurt/solucan", "vampir", "yaratık" ve "kuklacı" isimli bölümlerin başlıklarını ise onun belirlediğini, gösterinin son bölümü "kuklacı"da öğreniyoruz; her bir ismin ona okul arkadaşları tarafından takıldığını, her bölümün okuldaki bir yıla denk geldiğini. böylece bölüm aralarında duyduğumuz tenefüsteki çocuk sesleri ve bölüm başlangıçlarındaki zil sesi anlamlanıyor.

zuazola bunları anlatırken bir yandan da diğer bölümlerin sonlarında sahnenin önüne dizdiği kuklaları bohçasına atıyor, sonra kukla sahnesine geri dönüp, masanın üzerine aynı sahnenin birebirini, ama minyatürünü yerleştiriyor; kendisinin minyatür kuklası, masanın üzerine koyduğu bohçasının minyatür versiyonuyla birlikte.
o zaman gerçekten de kendi kişisel hikayesini anlattığını, okuldaki arkadaş alay ve sataşmalarının onu şu andaki insana dönüştürdüğünü, son yılında okula kukla ile geldiği için "kuklacı" lakabı takılanın aslında o olduğunu anlıyoruz. diğer bölümlerin bütün nahoşlukları anlam kazanıyor.

orta öğretimdeki okul yıllarını özlemle anmayan ben bile, zuazola'ya acıdım ve o dönemdeki durumuma şükrettim; beterin beteri varmış demek ki. ve beterlikten enfes sanatçılar yeşerebiliyor, enfes sanat eserleri çıkabiliyormuş.

aksanat tıklım tıklım doluydu. çok mutlu oldum. ancak gösterideki kuklalar ve objeler o kadar küçüktü ki, 6. sırada oturmama rağmen ben bile detaylara hakim değildim, benden geridekileri düşünemiyorum bile.
david zuazola hakkında internette araştırma yaparken youtube'da gösterinin tamamına denk geldim. buraya tıklayabilirsiniz. ben de tıklayıp, bütün detaylara vakıf olarak tekrar seyredeceğim.

istanbul kukla festivali'nin iranlı konuğu

başına çorap geçirmiş bir hırsız yavaş yavaş seyircilerin arasından sahneye doğru ilerler, bir yandan da etraftaki kitapları bohçasına atmaktadır. sahneye çıktığında devasa bir kitapla karşılaşır. merakla sayfalarını çevirmeye başlayınca, onunla birlikte biz de insanlığın makus talihine tanıklık ederiz; bilim ve sanatla dünyayı güzelleştiren insanlığın bir vakit sonra nasıl diktatörler yetiştirdiğine ve onların dünyayı nasıl yakıp yıktıklarına..

ebrahim shakeri, teknik olarak obje tiyatrosu olarak adlandırılabilecek "history of circulation" (sirkülasyonun tarihi) adlı gösterisinde pop-up kitap mantığını; aslında sadece mantık olarak değil, sahnede birebir devasa bir pop-up kitabı kullanıyor.
shakeri tek başına kitabın sayfalarında öne arkaya gidip gelerek, hikayenin akışına göre daha önce açılmış olan bir sayfadaki mekan ve figürlerde değişiklikler olacaksa o sayfaları tekrar açarak, figürlerle etkileşime girdiği anlarda kendini de hikayeye katarak bizlere yukarıda kısaca özetlediğim hikayeyi söz kullanmadan aktarıyor.

pop-up kitabı bir sahne gösterisi olarak kullanmak başlangıç olarak çok hoş bir fikir, daha önce de böyle bir örnek var mı bilmiyorum; ancak maalesef fikir gerek yaratıcılık açısından biraz kısır kalmış, gerekse de uygulamada sorunlar çıkarıyor.
arkadan sabitlenerek kendi kendine dik durabilen sayfalarda, shakeri serbestçe hareket edebilip iki elini kullanabildiği için, gösterinin temposu yerinde ancak bazı büyük sayfaları bir yandan açık tutarken bir yandan da sayfadaki figürleri hareket ettirmede zorluklar ve gecikmeler yaşadığı için gösterinin akışı yavaşlıyor, hikaye bu sekanslarda sarkıyor.
yaratıcılık açısından da, figürlerin hareketinde herhangi bir pop-up kitabın olanaklarının ötesine pek fazla geçilmiyor olması, gösteriyi bir süre sonra biteviyeleştiriyor.

yine de; iran'dan bir sanatçıyı seyretmek ve kukla/obje tiyatrosu açısından ilginç bir fikrin gerçekleştirilmesine tanıklık etmek keyifliydi.

istanbul kukla festivali'nin tayvanlı konuğu

yılın bu vaktini sevmemin nedenlerinden biri istanbul kukla festivali. festivalde şimdilik bir gösteri seyredebildim: tayvan'dan flying group theatre ile fransız l'est et l'ouest topluluğunun ortak yapımı: la naissance (doğuş).

pei-yu shih'nin kurucusu olduğu flying group theatre'ın gösterisi bir çocuğun rüyasına beni ortak etti ve çok serbest bir şekilde el kuklası, obje tiyatrosu, parmak kuklası, geleneksel gölge oyunu, tepegözle yansıtma, ışığı önden vererek gölge yaratma gibi bir çok farklı tekniği ve ayrıca da bir çok farklı estetik tercihi birarada kullanarak beni ölçeksiz ve kuralsız bir aleme götürdü. gösteri, topluluğun adı gibi sahnede artistik olarak özgürce uçan/dolaşan, hatta kanatlanan bir işti.

festival 4 kasım'a kadar devam ediyor; dünyanın dört bir yanından ayağıma kadar gelmiş bu fırsatları kaçırmayıp, ilginç olacağını tahmin ettiğim bir-iki gösteriyi daha seyretmeyi planlıyorum.
15 milyonluk şehirde 100 kişilik salonları dolduracak kuklasever seyircinin olmamasını da bir türlü aklım almıyor. bu yıl 21.si gerçekleşen festivali ısrarla ve yılmadan devam ettirdiği için cengiz özek'i candan kutlarım.

istanbul kukla festivali bağlamında serzenişler ve meta zero'nun origami esinli oyunu

(fotoğraf oyun başlamadan önce çekilmiştir.)

karagöz ustası cengiz özek'in düzenlediği istanbul kukla festivali bu yıl 20 yaşına bastı. hem özek'in hem kukla festivalinin değerinin farkında mıyız? zannetmiyorum. 1-bu şehirde, 2-her yıl, 3-arkada ciddi bir kurumsal destek olmadan uluslararası bir festival düzenlemek kolay mı; hiç değil. özek bunu başarıyor. özek'i sadece bu festivali düzenlediği için değil, bu festivali şehre yaydığı için de tebrik etmek lazım.

festivalin ilk yıllarından beridir alışveriş merkezlerindeki gösterilere hiç gitmedim; mekanı istiklal caddesi ve şişli çevresinde olan gösterileri takip ettim. şehrin çeperlerinde konumlanan özel okul ve alışveriş merkezlerindeki gösteriler hem çocuklara yönelik olduğundan hep gündüz saatlerinde hem de benim için ulaşması zor noktalarda olduğu için bana uymadı hiç. dolayısıyla oralardaki ilgi nasıldır, gösteriler kalabalık geçiyor mu; bilgim yok. ancak; kendi gittiğim mekanlardaki, yani buralardaki seyirci ilgisinden haberim var ve bu beni her sene üzüyor.

dünyanın dört bir yanından etkileyici kukla gösterileri şehrin en kolay ulaşılabilir, kültür-sanat ekseni kabul edilen istiklal caddesi üzerindeki mekanlara geliyor, ancak salonlar her seferinde tenha! bıraktım seyirciyi çünkü istanbul seyircisinin çoğunluğu nerede popüler bir şey varsa oradadır; meraklı değildir, maceraperest hiç değildir; keşfetmez, keşfedilip önüne getirilmesini ister; peki, tiyatrocular ve tiyatro eğitimi alanlar neden bu kadar ilgisiz bu festivale?
gösteri sanatları bir bütün; kukla da bunun en önemli parçalarından biri. kukla sanatının derininde ister oyuncu ister yönetmen ister sahne/ışık/müzik tasarımcısı bütün tiyatroculara gerek anlatı, gerek oyunculuk, gerek atmosfer yaratımı konularında müthiş dersler yatıyor. tiyatrocularımız bunun farkında değil mi? tiyatroculuk eğitimi veren kurumlar bunun farkında değil mi?

almanya'da son 5-10 yıldır, her ödenekli tiyatro kurumu kadrosunda en az bir kukla eğitimi almış yönetmen var; ve bu yönetmenler her sezon içinde kukla tekniklerinin kullanıldığı en az iki oyun sahneliyorlar. bunlar ne kukla tiyatrosu ne çocuk tiyatrosu örnekleri; bunlar, "kukla tekniklerinin kullanıldığı" yapımlar.

içinde yaşadığımız coğrafyanın kukla/gölge tiyatrosu açısından müthiş bir geçmişi, birikimi var. karagöz-hacivat diye burun bükerek olmuyor, olmayacak da! bu bağlamda bir kaç soru ve dilek:
mehmet ulusoy neden o kadar başarılıydı; nasıl oldu da kendini yurtdışında kabul ettirdi; hiç düşündünüz mü..
tiyatrotem'in müthiş ikilisi ayşe selen ile şehsuvar aktaş nereden besleniyorlar ve her yaptıkları iş nasıl bir öncekinden iyi oluyor; hiç düşündünüz mü..
semaverkumpanya ilk yıllarında olduğu gibi kukla tekniklerine neden daha fazla yer vermiyor oyunlarında..
belki kendi tercihidir sadece sahne-kostüm-mask tasarımcısı olarak üretmek ama candan seda balaban'ın düzenli olarak oyun yönetmesini de isterdim..

festivale geri dönersem;
geçen hafta meta zero isimli topluluktan bir obje tiyatrosu örneği izledim sahne pulcherie'de. topluluk rusya'dandı, ancak esinleri japonya'dan, kağıt katlama sanatı origami'den.
iki kişilik gencecik meta zero ekibi; tek kişilik bir orkestradan çıkan müzikler ve enfes efektler eşliğinde, tek bir kuklacının oynattığı objelerle "cesaret üzerine bir efsane" adlı 50 dakikalık yapımı sahneledi.
bir kağıdın katlanması kendi içide bir eylem; kağıdın katlanarak kendi varlığından farklı bir şeye dönüşmesi fikri ise müthiş bir illüzyon barındırıyor. dolayısıyla origami'den yola çıkarak bir obje tiyatrosu tasarlanmak bence çok heyecan verici ve cezbedici bir konsept.
meta zero ekibi maalesef katlama eylemini mizansenin bir parçası olarak kullanmamayı tercih etmiş; önceden katlanıp dönüşmüş kağıtlardan oluşan objeleri kullanmış. kağıtlardan dönüştürülmüş hayvanlar, deniz dalgaları, dağlar, karlar çok estetik ve şiirseller ancak katlamaların çoğu kendi içlerinde hareket potansiyeli bile barındırmıyorlar. dolayısıyla ağırlıklı olarak, kağıttan önceden katlanarak hazırlanmış objelerin elle tutularak oradan oraya taşınması üzerine kurulu bir sahneleme vardı karşımızda. ben daha "performatif" bir şey ummuştum, biraz hayal kırıklığına uğradım, ancak pişman olmadım; çünkü küçük kaplan yavrusunun annesini kurtarmak için üç coğrafyada (dağlarda, denizlerde ve karlarla kaplı kutuplarda) çıktığı yolculukta başından geçenleri; canlı ses efektleri ve müzikle desteklenen şiirsel görüntüler eşliğinde izlemekten keyif aldım.

20. istanbul kukla festivali'nin bitmesine daha bir hafta var. bir çok yabancı yapım bu bir hafta içinde şehrin çeperlerindekilerin yanısıra istiklal caddesi'nin üzerindeki mekanlarda olacak. çin'den, ingiltere'den, tavyan'dan, ispanya'dan kuklacılar şehrimizdeler. kaçırmayın..

basit ve olağanüstü etkileyici bir oyun: "je boite"

insanlığın kadim hikayelerinin temelinde iyi ile kötünün mücadelesi yok mudur? her seferinde farklı bağlamlara, farklı ölçeklere, farklı durumlara uyarlanarak anlatılmaz mı iyi ile kötünün mücadelesi? 19. uluslararası istanbul kukla festivali kapsamında fransa'dan gelen mala strana topluluğunun "je boite" gösterisinde bu sefer; bir insanın içindeki iyi ve aydınlık taraf ile onu karanlığa ve ölüme çekmeye çalışan dürtülerinin mücadelesiydi konu edilen. küçük şeffaf bir şişedeki renkli hapları almak/içmek/yemek ile o dürtüye direnmek arasında gidip gelen yalnız bir kadının melankolik hikayesiydi anlatılan. o renkli haplar antidepresan da olabilirdi, şeker de; neticede insana kısa süreli bir mutluluk/rahatlık sağlayan, hayatın yapay tadlandırıcıları değil mi ikisi de. iç acıtan bir öyküydü anlatılan; sonu mutlu bitmeyen; hapları almak ile almamak arasında kalan yalnız kadının içsel arafıydı seyircilerin tanık olduğu.

"je boite" her bir öğesiyle basit, az ve öz, ama özenli ve derinlikli bir yapımdı; basit, sözsüz bir hikaye, iki oyuncu/kuklacı, farklı boyutlardaki karton kutulardan oluşan maliyet olarak ucuz sahne tasarımı, bir-iki aksesuar, kayıttan bir-iki müzik parçası, akordeonla çalınan özgün canlı müzik ve radyo cızırtılarından montajlanmış bir ses bandı.
basit ama derin bir hikayeydi anlatılan. iki oyuncu vardı ama sahnede aynı anda dört varlık hayat buluyordu. oyunun aynı zamanda yazarı ve yönetmeni olan marzia gambardella baştan sona sahnede kalarak; mimikleri, jestleri, hareket kalitesi ve kuklacılığıyla dört dörtlük bir sanatçı olduğunu gösterdi bizlere.
kutulardan oluşan sahne tasarımı tek malzemeydi, ama o malzeme projeksiyon perdesi olarak da kullanılıyordu, ışık spotlarının saklandığı hazne olarak da, ilüzyonların gerçekleştirildiği obje olarak da. üzerlerinde "fragile" (kırılır/hassas) yazan karton kutular fikir olaraksa protagonistin her an göçebe olan duygularını, unutulmaya yüz tutmuş anılarını simgeliyordu sanki. ilginç bir tesadüf; bu sene festivaldeki diğer büyükler için oyunun da sahne tasarımı, üzerinde fragile yazan kutu fikri üzerine kuruluydu.

"je boite" fransızcada okunuşu ile yazılışı farklı anlamlara gelen bir kelime oyununa sahipmiş; ilki "topallıyorum" diğeri "kutuyum" anlamlarına geliyormuş. arafta tereddüt içinde kalakalmış yalnız kadının hüzünlü hikayesine ancak bu kadar uygun olabilirdi bir başlık.

yıllar önce ilk defa harbiye muhsin ertuğrul sahnesi'ne "derives" adlı gösterisi ile konuk olduğunda istanbullu tiyatroseverleri ve tiyatrocuları büyüleyen, daha sonraki yıllarda yeni yapımlarıyla bir kaç kere daha istanbul'a gelen sahne sanatları ilüzyonisti philippe genty'nin topluluğundan ayrılan marzia gambardella ile simon t. rann'ın kurdukları mala strana topluluğu "je boite" ile ayrıldıkları ustalarının tedrisatından hakkıyla geçmiş ve onun yaratıcılığından feyz almış olduklarını kanıtladılar; mala strana'nın internet sitesinin açılış sayfasındaki rilke alıntısı gibi, gambardella ve tann'ın, karanlık salondaki koltuklarında oturan seyircileri çıkardıkları "yalnız yolculuk, içsel bir yolculuk"tu.

istanbul kukla festivali'nin 19.sundan "transit" geçti

bu yılki istanbul kukla festivalin açılışını, hollanda'dan gelen ananda puijk topluluğu "transit" ile yaptı. ağırlıklı olarak loş bir ortamda geçen oyunun hikayesi, tam da içinde geçtiği alacakaranlık gibi, ana hatları kesin çizgilerle belli edilmemiş, seyirciye kendi hayalgücüyle ve kurduğu bağlantılarla boşlukları örme imkanı sağlayan gevşek bir kurguyla anlatılıyordu. hem loş atmosfer hem de direkt ve çizgisel bir anlatımın olmaması seyircinin ilk yarıda kaybolmasına neden olsa da, yapıt ilerleyen zamanlarında seyirci yakalandığı ipuçlarını birleştirdikçe hatıralarla örülü hüzünlü bir hikaye görünür oldu.

"transit" yaşlı bir adamın geçmişine, anılarına, hayallerine doğru bir yolculuk yaptırdı bana. yaşlı adamın geride bıraktığı; belki de sadece uzaktan görmüş olduğu, belki de hiç görmediği; bir çiçeğe bir an baktığında veya o çiçeği ellediğinde hayalinde canlandırmış olduğu; geçmişindeki aşkına, aşkının gençliğine ve yaşlılığına bir yolculuktu bu. yaşlı adamın içindeki benliğinin kendinden dışarı çıkarak dönüp kendine baktığı; kendi gözyaşlarını topladığı, kendi gözyaşlarıyla dans ettiği; anılarıyla avunduğu ve onların hüznüyle mutlu olduğu bir yolculuktu.
üzerinde hassas-kırılgan anlamına gelen 'fragile' yazan büyük ahşap taşıma kutusuna yaslandığında başlayan ve bütün bu yolculuğu yaşayıp, anıları hatırladıktan sonra o kutunun yanına bitkin bir şekilde yığılan yaşlı adamın hikayesiydi "transit". o yaşlı adamın şahsında hepimizin zihninden bir anda "geçiveren" anılarımızı, hayallerimizi, düşüncelerimizi, kalbimizi bir an hoplatan duygularımızı seyrettim ben dün akşam.

"transit" çok sade bir şekilde sahneye konmuştu. sahnede sadece insan boyunda bir ahşap kutu vardı; hassas anıların taşındığı. anılar, zamanlar, sesler hep o kutudan çıktı.
iki kuklacıdan siyahlar içinde olduğu için oyun boyunca seyirciye görünür olmayanı kafasındaki büyük maske ile yaşlı adamı ve kukla ile de yaşlı adamın içindeki diğer benliği canlandırıyordu. ananda puijk'in kendisi ise yaşlı adamın aşık olduğu kadının birebir gençlik haliydi. kadının yaşlılığı ise insan boyundaki kukla ile hayat bulmuştu. yaşlı kadın kuklası yüzündeki kırışıklıklar, kapalıymış gibi duran gözleri ve neredeyse göğüslerini açıkta bırakan ince beyaz geceliği ile pina bausch'un, başyapıtı "café müller"de bizzat dans ettiği protagonisti anımsattı bana.

"transit" sadece bir kukla oyunu değildi; kadının gerçek bir oyuncu tarafından canlandırılan gençliği ile kukla olarak hayat bulan yaşlılığının zamanları aşarak karşılaştıkları ve oyunun azımsanmayacak bir bölümünü oluşturan sahneler dans tiyatrosu lezzetindeydi.
yaşlı adamın küçük kuklasının, kendisinin büyük halindekinin gözlerinden teker teker gözyaşlarını (ince şeffaf plastik ambalaj malzemesi) çıkarıp rüzgara savurduğu, o gözyaşlarının gittikçe büyüyüp uzunlaşarak sahneyi kapladığı, genç kadının onlarla dans etmeye başladığı ve sonra bir anda gözyaşlarının içinde kadının kucağında yaşlı adamın küçük kuklasının belirdiği sahne; oyunun her açıdan (malzeme kullanımı, fikir, koreografi) doruk noktalarından biriydi.

"transit" istanbul kukla festivali'nin açılışına çok yakıştı. ananda puijk ile bizleri tanıştırdığı için festivalin düzenleyicisi gölge tiyatrosu ustası cengiz özek'e teşekkürler..

istanbul kukla festivali'nde ispanyol parmak kuklaları

istanbul kukla festivali bütün hızıyla devam ediyor. mesela bugün aksanat ile fransız kültür arasında mekik dokuyup dört gösteri izlenebilirdi. kore'den kyeng-gi kukla tiyatrosu ile aksanat'ta başlayıp, türkiye'den yolcu tiyatro'nun geçen sezon başlayan "kapıların dışında" adlı yapımı ile fransız kültür'de devam edip, a.b.d.'den robin frohardt'ın "güvercinname"si de orada seyredip, akşam 20:30 seansında tekrar aksanat'a dönüp bu sefer ispanya'dan cia. el patio ile gün noktalanabilirdi. ben "güvercinname"yi perşembe gündüz seansında sakin bir salonda seyretme şansına ermiştim; aldığım duyumlara göre, bugünkü seansa 20 bilet fazla satılmış, zor durumlar yaşanmış.. keşke ek gösteri konsaymış..

üç gündür "ispanya'dan beden ve kukla" başlığı altında iki ayrı topluluktan üç gösteri izledim.
cia. zero en conducta (hal ve gidiş sıfır topluluğu) iki ayrı projeyle konuktu.

"allegro ma non troppo" (neşeli ama o kadar da değil) fiziksel tiyatro, dans ve parmak kuklasının harman edildiği iki kişilik bir gösteriydi; aşk'ın çeşitli çehrelerini anlatıyordu. dans için belki aksanat'ın sahnesi biraz kısıtlayıcıydı.
birbiriyle çok da bağlantısı olmayan epizodlar halinde ilerleyen gösteride; john carpenter'ın "memories of an invisible man"daki görünmez adamın tasarımı, pedro almodovar'ın "hable con ella" (konuş onunla)'sının içindeki siyah-beyaz kısa filmde kadının bedeninde dolaşan küçük adam fikrini ve pixar animasyon stüdyosu'nun hareketli logosu canlı masa lambası fikrini çağrıştıran bölümler vard; hepsi, esinlenildikleri kaynakların ötesine geçmeyi başarmış, yaratıcı fikirlerle zenginleştirilmişti.

topluluğun ertesi akşamki gösterisi tek kişilik parma kuklası ve gizli el gösterisi "nymio" idi. yine epizodik karakterdeki gösteri bir akşam önce olduğu gibi yetkin bir ustalıkla algımızı şaşırtmayı başardı. "nymio" yarın iki seans olarak marmara forum'da sahnelenecek.

festivalin diğer ispanyol parmak/el kuklası topluluğu cia. el patio idi. topluluğun "a mano" (elden) adlı yapıtı festivalde maalesef tek gösterimi yaptı.
45 dakikalık sözsüz yapıtta; çekmeceli küçük bir komodinin bir çömlekçi dükkanına dönüşmesini, dükkanın vitrinindeki kilden küçük protagonistin kaderine başkaldırmasını izledik. iki kuklacı, dört el, kilden ve porselenden protagonistler, minik bir dünya; komik olduğu kadar hüzünlü, içli bir öykü.. 
yaratıcılığın uç sınırlarında gezinerek basit bir fikirle ne kadar geniş dünyalar ortaya konabileceğinin mükemmel bir örneğiydi cia. el patio'dan "a mano". müziğinden, oyunculuğuna, dekorlarından objelerine çok özenilmiş, küçük bir mücevher gibi bir işti.
oyundaki bütün levhaların (dükkanın adı, fiyat etiketleri, vs..) asıl tasarıma uygun olarak türkçe hazırlanmış olması da ayrıca takdire değerdi..

istanbul kukla festivali'nden izlenimler: "pulcinella" ve "güvercinname"

istanbul kukla festivali başladı; 1.5 yıl beklememize değdi, festival enfes bir programla karşımızda. cengiz özek'i yıllardır bu festivali, arkasında hiç bir kurumsal destek olmadığı halde niteliği düşürmeden sürdürdüğü için canı yürekten kutlamak lazım!

dün akşam hollanda başkonsolosluğu'nun bahçesinde sıcak, samimi bir açılış töreni vardı. konuşmalar uzun değildi.. kokteyl formatında herkes ayakta, programdaki iki gösteriden kısa bölümler izledik. üzerimiz ağaç dalları ve gökyüzü, etrafımız istiklal caddesi'nin keşmekeşinden yalıtılmış sakin bir atmosfer ile çevriliydi. festivale konuk olan kuklacılar da aramızdaydı..

italya'dan, cengiz özek'in sunuşuyla "pulcinella ustası" bruno leone bize "pulcinella'nın hikayeleri"nden kısa bir bölüm sergiledi; eğlenceli ve komikti. gösteriye eşlik eden yerel napoli şarkıları da ayrı bir güzeldi.
bu atmosferde bir an boş bulunduğunuz takdirde, kendinizi italya'da bir villanın bahçesinde zannetmeniz çok doğaldı, çünkü bulunduğumuz bahçenin boydan boya arka sınırını oluşturan kirli sarı rengindeki duvar ortamın toskana etkisini kuvvetlendiriyordu.
italyan topluluk la guaretelle, pulcinella'nın hikayelerinin tamamını fesival kapsamındaki gösterimlerde sahneleyecek.
beyazlar içindeki tatlı pulcinellacıyı ve eşlikçi müzisyen arkadaşını kaçırmayın derim..

festivalin resmi programı ise bugün başladı. festival sanırım bunca yıldır ilk defa a.b.d.'den bir kuklacı ağırlıyor: robin frohardt. topluluğun "the pigeoning" (güvercinname) adlı gösterisini bu sabah aksanat'ta izledim; sahne sanatları ile ilgilenen herkese tavsiye ederim, cumartesi akşamı fransız kültür'de ikinci gösterimi var.
maalesef bu sabah aksanat, fransız lisesinden gelen 65 öğrenci olmasaydı, bomboş gibiydi. umarım cumartesi akşamı fransız kültür daha dolu olur..

program broşüründe "obsesif kompulsif bozukluğu ve güven ve kontrol yanılgısı gibi temalar üzerine gelişen bir kara komedi" olarak tanımlanan "güvercinname" takıntılı bir karakter olan frank'ın geçirdiği dönüşümü anlatıyor. frank'ın temizlik, düzen ve komplo saplantısından güvercinler sayesinde nasıl kurtulduğuna tanık oluyoruz.

frank'ı siyahlar içinde kaybolmuş üç kuklacı canlandırıyor; hatta bir sahnede dört! frank'ın bürosu ile parkta sandviçini yediği bank sahnede baştan itibaren gördüğümüz iki mekan. ancak, oyun ilerledikte hiç tahmin edilemeyecek, hayalimizi aşan başka mekanlar, yaratıcı tasarımlar ve durumlarla da karşılaşıyoruz; ve bütün bunlar çok ustaca yapılıyor; toplamda beş kuklacı sahnede harikalar yaratıyorlar.
alkış sırasında başlarındaki siyah kapşonları çıkardıklarında hepsinin gencecik insanlar olduklarını görmek de insanı ayrıca mutlu ediyor.
oyunun atmosferinin yaratılmasında, sahnenin yanında alt kotta konumlanan müzisyenin de etkisi çok büyük; hem müziği canlı olarak çalıyor hem de bilgisayardan  efektleri kontrol ediyor.

"güvercinname" robin frohardt'ın ilk "uzun-metrajlı" kukla projesiymiş. frohardt "frank" karakterini ilk defa san francisco apocalypse puppet theater'da yaratmış. 2011'den beridir üzerinde çalışılan oyun 2013'ün ekim'inde prömiyer yapmış. istanbul'daki gösteri ise oyunun avrupa prömiyeriymiş.

"güvercinname"nin bir internet sitesi var; ayrıca, robin frohardt'ın internet sitesi de uğramaya değer. sitede frohardt'ın "güvercinname"den önceki projesi, werner herzog'un "fitzcaraldo" filminin sadece mukavvalar kullanılarak animasyon versiyonu'nu da izlemek mümkün.. meraklılara tavsiye edilir..

kukla festivali 16, bilanço

uluslararası istanbul kukla festivali’nin bu yıl 16.sı gerçekleşti. cengiz özek ve ekibi müthiş özveriyle 16. yıldır bizleri dünyanın kuklalarıyla ve kuklacılarıyla tanıştırıyorlar. bu sene de istanbul’un dört bir köşesinde dünyanın dört bir yanından, meksika’dan yunanistan’a, ingiltere’den norveç’e, romanya’dan ispanya’ya kuklacıları konuk ettiler.

ben bu sene sadece dört gösteri izleyebildim. benim seçtiklerim garip, sıradışı, ironi yüklü ve sert; kuklacılığın sadece güldürme, eğlendirme, güzel vakit geçirtme amaçlı olmadığını, kukla sayesinde insanın karanlık taraflarının da çok katmanlı ve yaratıcı bir şekilde ortaya konulabileceğini kanıtlayan yapımlardı.

.talita kum riserva canini ****.5 (15mys)
.açlık tinker ting **** (17mys)
.dünya ile ilgili her şey christoph bochdansky **** (14mys)
.hotel de rive figüren theater tübingen, bagages de sable, theater stadelhofen *** (11mys)

15. istanbul kukla festivalinde son gösteriler

bir kukla festivali daha bitti. bu sene 15.siydi. sanırım üç yıl öncekiydi; sadece shakespeare uyarlamalarından oluşan bir program hazırlanmıştı; tadı hala aklımdadır. bu seneki program daha "hafif", kolay izlenir, genel beğeniye hitap eden yapımlardan oluşturulmuştu.
keşke ileriki yıllarda handspring puppet company'i de izleyebilsek festival kapsamında; londra'da sahneye koydukları kapalı gişe "war horse"u kastetmiyorum, öyle bir prodüksiyonu istanbul'a getirmek neredeyse imkansız, farkındayım. ben o topluluğun cape town'daki işlerini görebilsek diye hayal etmekteyim..

bu seneki festival uluslararasılık anlamında gerçekten de "dünyanın kuklacıları"nı içeriyordu; çinlisinden romenine, fransızından çekine, hollandalısından amerikalısına, ispanyolundan italyanına... hatta bu yılki fesitvalin içinde saklı bir "güney amerika kuklası" bölümü bile vardı; peru, şili ve kolombiya'dan gelen kuklacılarla...
sezon içinde yabancı kukla topluluklarının hiç uğramadığı bir şehri zenginleştiren bir festival bu ve 15 yıldır kalitesinden ödün vermeden "her sene" düzenleniyor olması büyük bir mutluluk ve şans biz istanbullular için. kıymetini biliyor muyuz peki? pek sanmıyorum. en azından "büyükler" nezdinde; fransız kültür'ü 19:00 seanslarında dolduranlar çoğunlukla istanbul'da yaşayan yabancılar, onların çocukları. istanbul'un yerlileri pek merak duymuyorlar sanki kuklaya. ne yazık!

festivalde son iki günün gösterileri birbirinden yetkin kuklacıların eğlenceli, yaratıcı ve esprili işleriydi.
cuma akşamı çek cumhuriyeti'nden karromato topluluğu "ahşap sirk"i sundu. ahşaptan imal edilmiş ipli kuklalarla bir sirkin dünyasına konuk ettiler bizi. aslanı, jonglörü, trapezcisi, palyaçosu, idarecisi, atı, kankan dansçısı eksik değildi. sahnenin üstündeki siyah kostümlü oynatıcıları bir an unuttuğunuzda, önünüzde hareket eden atın gerçek olduğuna inanmamanız imkansızdı. bir yandan; gerçek hayatta olamayacak şeyleri kuklalardan izlemek hayalgücümüzü genişletiyor, zihnimizi açıyordu. itfaiyecilerin çıkmasıyla iyice eğlenceli hale gelen gösteri tam bir kahkaha tufanıyla sonlandı.
kuklaların ahşap işçiliklerinin de inanılmaz özenli ve etkileyici olduklarını belirtmek belki gereksiz, zira karromato ahşap kuklanın vatanı prag'dan geliyordu.

cumartesi akşamıysa sadece büyüklere bir gösteri vardı festivalde: romanya'dan tăndărică puppet theatre. voltaire'in "kandid"ini bayağı bir serbest uyarlamayla sahneye taşıdılar. topluluğun beyni cristian pepino 1973 yılından beri, yani neredeyse 30 yıldır kukla sanatçısı. sayısız ödülü var. "kandid"de kuklalar dışında, oynatanlar ve arka perdedeki animasyon görüntüleri de gösterinin bir parçasıydı. ellerle idare edilen kuklalar bazen üç kişiyle bazen tek bir kişiyle can buldular. 55 dakikada sayısız kuklanın kullanıldığı, bazı sahnelerde ise kuklalar yerine kuklaları oynatanların ön plana çıktıkları kalabalık bir gösteriydi. oynatıcılardan mihai dumitrescu bu oyundaki performasıyla farklı festivallerden aldığı en iyi kuklacı ödülünü sonuna kadar hak ediyordu. oyuna dair tek çekincem, keşke arkadaki bilgisayar animasyonlarının olmaması veya illa da oalcaksa el çizim olmasıydı.
+18 sınırıyla sahnelene kırmızı noktalı "kandid" yüksek enerjisi, sivri dili, zekayı gıdıklayan fikirleriyle festivalin kapanışı için biçilmiş kaftandı.

her yıl mayıs ayını iple çekerim. bunun en büyük nedenlerinden biri kukla festivalidir. bu yılki bitti, şimdi önümde 11 ay var, bir sonrakini beklemek için.
bizleri 15 yıldır dünya kuklasından mahrum etmedikleri için festival yönetmeni cengiz özek ve ekibine candan teşekkürler..

klik klak / lichtbende

bir akşam önce çin’den gelen geleneksel gölge tiyatrosunun zanaat tarafı ağır basan gösterisinin tam zıddında, adeta “gölge tiyatrosu 21. yüzyıla taşınsa nasıl olurdu”nun cevabı, çağdaş anlamda tasarım ve yaratıcılık konusunda bence dünyanın önde gelen ülkelerinden olan hollanda’dan geldi: lichtbende topluluğundan “klik klak”.
“bende” nedir bilmiyorum ama “licht” ışık demek; zaten lichtbende’nin gölge tiyatrosu gölgeyi değil ışığı kullanıyor.

artık malzemelerin yeniden kullanımıyla; pet şişelerden, kabarcıklı plastik paket kağıdından, tellerden, şeffaf plastik kaşıklardan ve metal yaylardan faydanılarak üretilmiş nesneler, laterna magica yöntemiyle devasa beyaz perdeye yansıtılıyor. ortaya; hayalgücü yüksek, rüya gibi bir gösteri çıkmış.
bir avuç insanın koordine ettiğini zannettiğiniz gösterinin perde arkasında (aslında perde önünde) sadece iki kişi var: marie raemakers ve rob logister. müzisyen axel achappert ise tek başına harikalar yaratarak, perdeye yansıyan görüntülerin ses ve müzik dünyasını kuruyor.

40 dakika göz açıp kapayana kadar geçiyor; bu arada gözünüzden bir dolu renkli görüntü akıp gidiyor.

kukla festivali bitti.

karanlık, çok karanlıktı! silüetler karanlıkta belli belirsiz seçiliyordu! karanlığın içinden beliren devasa maskeler, küçük boyutlu kuklalar, kumaşlar ve kumlar bize yaratılışı, zamanı, yaşlılığı, ölümü ve doğumu anlattı.
t’ magisch theatertje'den "cantos animata" hipnotik bir sahnelemeydi; bizi, karanlığa daldırdıkları yaklaşık 40-45 dakika boyunca evrenin ve insanın gizemine tanık ettiler.
güneşli, kaotik bir cumartesi günü harbiye'nin gündelik karmaşasından kenterler'in serin ve tenha salonuna bitmek bilmeyen inişimiz, "cantos animata"nın sahnede yarattığı mistik dünyanın karanlık derinliklerine dalışımızla katmerlendi.

14. kukla festivali, kısa ama oldukça etkileyici bir gösteriyle sonlandı.

kukla festivali'nden...

geçen sene 2010 vesilesiyle hem dünya kukla gününün kutlandığı mart’ın son haftasında, hem de alışıldık mayıs tarihlerinde geniş bir programla (birbirinden etkileyici ve sıradışı shakespeare uyarlamaları hala akıllarda) istanbul’u şenlendirmiş uluslararası kukla festivalimiz bu yıl pek bir sönük geçiyor. ilginç olabilecek iki gösterinin (abd’den “kuş makinası” ve endonezya’dan “bishma’nın çöküşü”nün) şehrin merkezine gelmemesi ve çeperlerde de sadece 1-2 kez sahnelenmesi üzücüydü.

iki gündür izlediğim dört gösteriden sadece sokak tiyatrosu-kukla-akrobasi karışımı “parti” yaratıcı, eğlendirici ve etkileyiciydi. üç kişilik frankofon la salamandre topluluğu yarım saat gibi kısa bir sürede gerek çok katmanlı canlı müziğiyle gerekse hüzün-neşe gitgelinde salınan konusuyla gerekse de başarılı icracılarıyla bizi imkansızlığın partisine davet ve dahil etti.

hayalkırıklıkları ise;
la fanfarra’dan gölge tiyatrosu kısımları ilginç olan ancak gösterinin çoğunluğunu oluşturan geleneksel el kuklalı bölümlerin sıkıcılık ve biteviyelikten kurtulamadığı “eller dolu”…
ağır ve “felsefi” konulara girmeye çalışıp, kısır yaratıcılıklarıyla çakılıp kalan lab.luck’tan “mutluluk hangi yöndedir?”…
aynı zamanda festivalin açılış gösterisi de olan antamapantahoy’dan “müziğin ipleri” ise zaman zaman ilginçleşen ancak genel olarak tekrarlardan kurtulamayan ortalama bir gösteriydi.

bu akşamın programında kukla istanbul’da slovenya’dan nebo kukla tiyatrosundan “ayna” ve beyoğlu küçük sahne’de hollanda’dan ananda puijk topluluğundan “momentum” vardı. ikisini de şiddetle merak ettiğim halde seyredemedim.

yarın, festivalin son günü cumartesi saat 15.00’te (programda 20.30 yazan saati gündüze alındı) kenterler’de hollanda’dan t’ magisch theatertje’ın “cantos animata”sını ise kaçırmamaya kararlıyım.

sıradışı bir "hamlet"

ahşap çerçeve kukla tiyatrosu shakespeare'in "hamlet"ini ilginç bir yorumla sahneliyor: bütün karakterler hayvanlara dönüştürülmüş, özellikle kuş türlerine.
hamlet ise oyunun farklı bölümlerindeki ruh haline bağlı olarak farklı hayvanlar tarafından temsil ediliyor; yılan, kartal ve örümcek oluyor; sonradan internet sitelerinde okudum, seyrederken fark etmemiştim, bir de tilki oluyormuş. hayvanlar arası bu serbest geçiş bir yana, oyun boyunca bazen erkek oyuncu bazen kadın oyuncu tarafından seslendiriliyor; hamlet'in o andaki haleti ruhiyesi hangisiyle örtüşüyorsa...

hikayenin seyrine bir iki yer değişikliği dışında dokunulmamış, sadece kısaltılmış. bazı çok ilginç ve yaratıcı buluşlar var; hamlet'in annesi gertrud'un kuklayla değil, maskeli bir erkek oyuncu figürüyle hem fiziksel hem de dramatik yorumda öne çıkartılması, amcası yeni kralın küçük bir kukla tarafından temsil edilmesi, hatta sonlara doğru gertrud tarafından bebek arabasında gezdirilmesi, polonius'un perde arkası yerine gertrud'un eteklerinin altına saklanması...

ahşap çerçeve'nin "hamlet"inin en cesaretli yanı, hamlet'i tek bir hayvana ve tek bir sese indirmeyen özgür yaklaşımının yanısıra, oyunun genelinde tek bir anlatım tekniğine yaslanmıyor olması; farklı kukla teknikleri (maskeli, el kuklası, ipli kukla, ...), farklı gölge oyunu teknikleri (sudan yansıtarak gölge oyunu, mum ışıklı gölge oyunu, ...) ve basit ama yaratıcı ışık oyunlarıyla her anı düşünülmüş bir 80 dakika var karşınızda.

yönetmenliğini emre tandoğan’ın, kukla tasarımlarını çağrı yılmaz’ın yaptığı ve çağrı yılmaz, emre tandoğan ve ergin karataban'ın hem oyuncu hem oynatıcı olarak rol aldıkları "hamlet"te tek takıldığım nokta; internet sitelerinde "iktidar hesaplarının yapıldığı bir dünyada insanlığın iyi ile kötü, doğru ile yanlış arasındaki bitmek bilmez hesaplaşması" diye tanımladıkları oyunda "insanlığa" dair hesaplaşmayı neden doğaları gereği akıllarıyla değil sadece içgüdüleriyle hareket eden "hayvanlar"a yüklemiş olmaları? hayvanlara haksızlık değil mi!

"hamlet" 14. istanbul kukla festivali kapsamında da sahnelenecek.

kukla festivali 13: bilanço

1. lear, h.mannes, wilde & vogel, ***** (05 mayıs)
2. l’avante, o.benoit, tabula rassa, ***** (07 mayıs)
3. anatomia lear, anatomia, ****.5 (16 mayıs)
4. macbeth all’improvviso, g.brunello, **** (06 mayıs)
5. skrawki, m.bartnikowski, teatr malabar hotel, ***.5 (09 mayıs)

kukla festivali'nde sıradışı "cimri" uyarlaması

bir yere not edin!
topluluğu adı: tabola rassa company. obje tiyatrosu yapıyorlar. katalanlar. yerleşik sahneleri barcelona'da.
oyunun adı: cimri (l'avare/the miser).
olur da denk gelirseniz yurtdışında, belli mi olur; sakın kaçırmayın!

eğer, festivalin 10. yılında olduğu gibi bir "10 yılın en iyileri" seçkisi 15. veya 20. yılda yapılırsa bu gösteri kesin istanbul'a tekrar gelecek demektir; sakın kaçırmayın!

oyun bildik: moliére'in "cimri"si.
oyuncular ise tanınmamış: çeşitli tipte musluklar!
evet, yanlış okumadınız. cimri'nin karakterlerini, tabula rassa topluluğunun iki erkek kuklacısının hayat verdikleri musluklar canlandırıyor.

bildik bir şeyi farklı, daha önce yapılmamış bir şekilde, sırf yeni bir şeyler yapacağım diye komplike hale de getirmeden, "basitçe" ortaya koymak ne kadar yaratıcı ise, o basit çıkış noktasını/anafikri kaybetmeden o farklı yaklaşımın son noktalarına kadar gidebilmek, arkasını hakkıyla doldurabilmek de başka bir maharet. tabula rassa bu iki şeyi çok başarılı bir şekilde gerçekleştiriyor. karakterler musluk olunca, para'nın yerine de içme suyu geçiyor! ve tabii metin de bu anlamda tekrar yazılıyor.

birbirinden zeki buluşlarla tasarlanmış, yaklaşık 90 dakika boyunca temposu düşmeyen yaratıcı ve had safhada eğlenceli "cimri" 2000 yılında sahneye konmuş ve 10 yıldır dünyayı dolaşıyor; brezilya'dan çek cumhuriyeti'ne, slovenya'dan hırvatistan'a kukla festivallerinden ödüllere sahip.

"cimri"yi musluklardan seyretmek ne kadar hoşsa, o musluklara hayat veren, seslendiren o iki inanılmaz sanatçıyı izlemek de o kadar keyifli. ben bazen bıraktım musluklara bakmayı, kuklacılara daldım gittim; beden dilleri, mimikleri, seslendirirken ağızlarının aldığı şekiller o kadar etkileyiciydi ki, ve asıl önemlisi, kendileri o kadar zevk alarak oradaydılar ki, onları izlemek seyirci olarak oyundan alınan keyfi katmerlendiriyordu.
oyunun yönetmeni de olan olivier benoit ile asier sáenz de ugarte tek kelime ile muhteşemler.

kukla festivali'nde sıradışı "macbeth" uyarlaması

dün akşam kukla istanbul'un beyoğlu'ndaki mekanına ilk defa gittim. saat 19.00'du.
biletimi aldım. rustik ve biraz klostrofobik fuayede, orada karşılaştığım arkadaşımla sohbet ederek gösteri saatini, 19.30'u, beklemeye başladık. bir ara, elinde uzatma kablosu olan genç bir çocuk aşağıya, alt kattaki salona indi.
benden önce gelmiş arkadaşımın dediğine göre 15-20 dakika önce de aşağıya bir elektrikçi inmişmiş. alt kattan bağrış, çığrışların da geldiğini söyledi; galiba kuklacı biraz sinirliymiş, teknik bir-iki de sorun varmış.
saat 19.35 gibi bir açıklama yapıldı; teknik nedenlerden dolayı oyun 10-15 dakika geç başlayacak diye.
fuayede sıkışmış beynelmilel seyirci topluluğu (çoğu, festivalde oyunu olan sanatçılardı) sabırla beklemeye devam etti.
yarım saat geçti, alt kattan traşsız, saçı başı dağınık, gözlüğü parmak izi içinde, yüzü kıpkırmızı allak bullak bir adam çıktı, fuayedeki bir iki kişiye selam verdi ve doğruca tuvalete girdi. bu akşamki gösterinin asabi kuklacısı oymuş.
15 dakika daha geçti; buyrun salona dediler, alt kata indik. sandalyesiz, belli belirsiz basamaklı seyirci kısmında yerlere oturduk.

biz yerleştikten biraz sonra, sahneyi bütünüyle kaplayan panoda küçük bir kapak açıldı ve içinden, fuayede gördüğümüz sanatçı aynı dağınık haliyle çıktı.
yarım yamalak bir ingilizceyle, dura dura, izlemeye geldiğimiz gösteriyi sunamayacağını, bazı teknik sorunların yanısıra kuklaların bazılarını da yetiştiremediğini, bazılarının kafalarını ahşaptan oyduğunu ancak boyamaya zamanının kalmadığını söyleyerek özür diledi.
panoya iliştirilmiş gerçek büyüklükteki bir kılıcı aldı, etrafa savurdu, bu arada daha sonra işine yarayacak bire iki teli kopardı, iyi seyirler dileyip, o cüsseyle nasıl çıktığına hayret ettiğimiz delikten tekrar içeri girip kayboldu.
panonun üst tarafında sahne olarak kullanılacak yüzeyin kapaklarını içerden açmaya çalışınca başarılı olamadı; biraz önce kopardığı teller bu işe yarayacaktı.
aynı delikten bir kere daha çıktı, sahnenin yanındaki siyah kamuflaj perdesini açıp hışımla merdiveni aldı, etrafa çarparak açtı, üstüne çıktı, teli düzeltti, gürültü ile merdiveni kapadı, sahnenin yanına yerleştirmeye çalıştı, beceremeyince sert bir hareketle bıraktı. çıktığı delikten tekrar arkaya girip, oyunu başlattı.

oyun bittip alkışa çıktığında tek kolu yoktu! beyaz gömleğinde kırmızı (kan) ve siyah (pislik) lekeleri vardı. kolunu oyun sırasında kuklalara kaptırmıştı.
panonun arkasında bir savaş gerçekleştiği belliydi. biz de bu savaşın sahne önüne yansıyan tarafına tanık olmuştuk.

oyunun sonunda salonda seyirci olarak arkadaşım ve ben dışında sadece festivalin sanatçıları kalmıştı; bu "deli saçması" macbeth uyarlamasına ancak diğer kuklacılar ve biz dayanabilmiştik.

kuklacımız gigo brunello'nun bir derdi vardı hiç kuşkusuz. "macbeth"i commedia della arte tekniği ile anlatmaya çalışmanın yanısıra, sanki "macbeth"teki vahşet, iktidar kavgası, delilik ve kehanet kavramları üzerinden kuklaların kendilerini oynatan kuklacıya, yani iktidara başkaldırılarını ve savaşı anlatıyor gibiydi.

yine de bilemeyeceğim; fazla şey yüklüyor olabilirim, belki de sadece egzantrik bir kuklacının hezeyanlarıydı bu gösteri.

kukla festivali'nde sıradışı "kral lear" uyarlaması

(fotoğraflar: meike lindek)

cengiz özek'e candan teşekkürler; o ve inadı olmasa, kukla festivali vesilesiyle yıllardır bu kadar etkileyici gösterileri istanbul'da seyredemezdik. bu akşam da böyle sıradışı gösterilerden biri gerçekleşti cevahir'deki devlet tiyatrosu sahnesi'nde: wilde & vogel figurentheater'dan "lear". ama ne lear!

oyuna genel olarak kral lear'in delirdiği fırtına sahnesinin sarsıcı ruhu hakimdi. bir de, macbeth'in apokaliptik cadılarının eli değmiş gibiydi; vahşi, ilkel bir "kral lear" uyarlamasıydı.

kral lear'i canlandıran bir oyuncu (frank schneider), diğer bütün rolleri bedeni ve çeşitli büyüklükte ve teknikte kuklalarla canlandıran, şarkı söyleyen, hoplayan zıplayan, olağanüstü bir kuklacı (michael vogel) ve her türlü aletten ses çıkaran iki müzisyen sahnedeydiler.
sahne en gerisine kadar çırılçıplaktı; bütün malzemeler, kuklalar, aletler baştan itibaren gözüküyordu. sahnede gizli hiç bir şey yoktu, ancak müthiş bir büyü vardı.
hendrik mannes'in yönettiği "lear" benzersizdi, etkileyiciydi.

...

topluluğun enfes bir internet sitesi var; birbirinden güzel oyun fotoğraflarıyla dolu ve hepsi indirilebiliyor.

...


başta cengiz özek olmak üzere kukla festivalini düzenleyenler bu kadar sıradışı, bu kadar ana akım dışında kalan, haliyle meraklısı az olacak bir gösterinin yolunu istanbul'a düşürmek konusunda övgüyü ve minnettarlığımı haketseler de, programda ingilizce belirtilen oyunun dilinin, -daha az bilinen- almanca olduğunun açıklamasını oyun hemen başlamadan önce yapmalarını ve daha da önemlisi, görsellik ve hareket dışında oldukça söze de dayalı bu oyuna üstyazı hazırlamamış olmalarını üzüntüyle karşılıyorum.

bu konuda şahsen şanslıyım, anlama sorunum olmadı; zira almancam var. hoş, olmasa da sorun etmezdim; tek kelime bilmeden italyanca, ispanyolca, rusça oyun seyretmişliğim çoktur.

ancak; eğer kukla sanatını daha fazla insana tanıtmak, sevdirmek ve bu sanata ilgi çekmek istiyorlarsa -ki festivalin varoluş nedenlerinden biri de bu sanırım- hasbelkader oraya yolu düşmüş seyirciler için -hele de bunlar öğretmenleri ile gelmiş lise öğrencileriyseler- kolaylaştırıcı önemler almak, çözümler bulmak zorundalar. yoksa ne olur: oyun sürdükçe sıkıntısı artan bu genç kalabalık önce kendi arasında konuşmaya başlar, sonra da oyun sürerken büyük bir gürültü ile salonu terk eder: hem sahnedeki sanatçılara, hem oyunu pürdikkat seyretmeye çalışan seyircilere saygısızlık ederek!

her kapı açılışında salonun içine dolan alışveriş merkezi gürültüsü de cabası!
alışveriş merkezi içinde bir tiyatro fikrini ne kadar sevmesek de, istanbul'un salonsuzluğunda bu oyunun sahnelenebileceği en elverişli yer burası olabilir, kabul. ama o zaman da kapıya festivalden bir görevli konur ki, açılıp kapandığında kontrol edilebilsin. neticede; o görevli, gün boyu yapılan provalarda oyunu zaten seyretmiş olmalıdır, aklı kalmayacaktır.

mayıs'ta seçim yapmak zor!

kukla festivali'nde leh günü

"i"

"toporland"

kukla festivali'nde bugün lehler sahnedeydi. garajistanbul'da önce tadeuzs wierzbicki "i" ile, daha sonra da unia teatr niemozliwy tiyatrosu marek b. chodaczyński'nin yönettiği "toporland" ile bizleri büyülediler.

sanatsal etkinliklerin yıllardır sıkı takipçilerinden olan bir arkadaşım "i"nin 13 yıl önce -yani festivalin ilk yılında-, "toporland"in de 10 yıl önce kukla festivali'ne konuk olduğunu söyledi. ben o zamanlar seyretmemiştim, kısmet bugüneymiş. arka arkaya çok iyi geldiler.

ikisi de çok basit fikirlerden yola çıkarak yaratıcı tasarımlar sahneye koyan ilginç gösterilerdi. ikisinde de tek bir malzeme kullanılmış ve o tek malzemenin sınırları zorlanmıştı: "i"de ışık, "toporland"de ondüle kartondu bu malzemeler.
"i" keşke bu kadar soyut kalmayıp müzikli bir hikaye anlatsaymış dedirtti, "toporland" ise keşke yarım saat değil, çok daha uzun olsaydı.

aykırı yazar-çizer-yönetmen roland topor'un sürreal dünyasından esinlenilerek yaratılmış ve kontrabas'ın canlı müzikle eşlik ettiği "toporland", ince bir mizahi tonun yanısıra üst düzey bir estetik ve yaratıcılık da içeriyordu.