6 mayıs 1997, salı 20:00

 

09 EKİM

1929 piri reis haritasının parçası topkapı sarayı kütüphanesinde bulunmuş

1986 andrew lloyd webber'in gaston leroux'nun aynı adlı romanından uyarladığı the phantom of the opera adlı müzikalinin dünya prömiyeri londra'da her majesty's theatre'da gerçekleştirildi

1997 cemal reşit rey konser salonu'nun 1997-1998 sezonu açılış konserinde fahrettin kerimov yönetiminde soprano zehra yıldız ve piyanist fazıl say'a eşlik eden cemal reşit rey senfoni orkestrası'nı dinledim; bu konser zehra yıldız'ın türkiye'de verdiği son konserdi

1997 dario fo nobel edebiyat ödülü'ne değer görüldü

2002 mehmet ulusoy'un yönettiği istanbul devlet tiyatrosu yapımı, nazım hikmet'in benerci kendini niçin öldürdü? oyununu aziz nesin sahnesi'nde seyrettim

2008 aya irini müzesi'nde stefan micus konserine gittim

2012 saburo teshigawara'nın obsession adlı gösterini haliç kongre merkezi - sadabad salonu'nda seyrettim 

2017 selim can yalçın'ın yönettiği işgal laboratuvarı yapımı abelard - müzikle iyileşmek adlı gösteriyi tatavla sahne'de seyrettim

2022 akademie der künste'nin berlin hansaviertel'deki binasında oskar schlemmer'in das triadische ballet'ini seyrettim; sahneye koyan gerhard bohner'di, icra edenler bayerisches junior ballett münchen topluluğu dansçıları

2022 aynı gün suarede ursina lardi, devid striesow ve andre jung'ın oynadıkları thorsten lensig'in verrückt nach trost adlı oyununu berlin-sophiensaele'de seyrettim

istanbul kukla festivali bağlamında serzenişler ve meta zero'nun origami esinli oyunu

(fotoğraf oyun başlamadan önce çekilmiştir.)

karagöz ustası cengiz özek'in düzenlediği istanbul kukla festivali bu yıl 20 yaşına bastı. hem özek'in hem kukla festivalinin değerinin farkında mıyız? zannetmiyorum. 1-bu şehirde, 2-her yıl, 3-arkada ciddi bir kurumsal destek olmadan uluslararası bir festival düzenlemek kolay mı; hiç değil. özek bunu başarıyor. özek'i sadece bu festivali düzenlediği için değil, bu festivali şehre yaydığı için de tebrik etmek lazım.

festivalin ilk yıllarından beridir alışveriş merkezlerindeki gösterilere hiç gitmedim; mekanı istiklal caddesi ve şişli çevresinde olan gösterileri takip ettim. şehrin çeperlerinde konumlanan özel okul ve alışveriş merkezlerindeki gösteriler hem çocuklara yönelik olduğundan hep gündüz saatlerinde hem de benim için ulaşması zor noktalarda olduğu için bana uymadı hiç. dolayısıyla oralardaki ilgi nasıldır, gösteriler kalabalık geçiyor mu; bilgim yok. ancak; kendi gittiğim mekanlardaki, yani buralardaki seyirci ilgisinden haberim var ve bu beni her sene üzüyor.

dünyanın dört bir yanından etkileyici kukla gösterileri şehrin en kolay ulaşılabilir, kültür-sanat ekseni kabul edilen istiklal caddesi üzerindeki mekanlara geliyor, ancak salonlar her seferinde tenha! bıraktım seyirciyi çünkü istanbul seyircisinin çoğunluğu nerede popüler bir şey varsa oradadır; meraklı değildir, maceraperest hiç değildir; keşfetmez, keşfedilip önüne getirilmesini ister; peki, tiyatrocular ve tiyatro eğitimi alanlar neden bu kadar ilgisiz bu festivale?
gösteri sanatları bir bütün; kukla da bunun en önemli parçalarından biri. kukla sanatının derininde ister oyuncu ister yönetmen ister sahne/ışık/müzik tasarımcısı bütün tiyatroculara gerek anlatı, gerek oyunculuk, gerek atmosfer yaratımı konularında müthiş dersler yatıyor. tiyatrocularımız bunun farkında değil mi? tiyatroculuk eğitimi veren kurumlar bunun farkında değil mi?

almanya'da son 5-10 yıldır, her ödenekli tiyatro kurumu kadrosunda en az bir kukla eğitimi almış yönetmen var; ve bu yönetmenler her sezon içinde kukla tekniklerinin kullanıldığı en az iki oyun sahneliyorlar. bunlar ne kukla tiyatrosu ne çocuk tiyatrosu örnekleri; bunlar, "kukla tekniklerinin kullanıldığı" yapımlar.

içinde yaşadığımız coğrafyanın kukla/gölge tiyatrosu açısından müthiş bir geçmişi, birikimi var. karagöz-hacivat diye burun bükerek olmuyor, olmayacak da! bu bağlamda bir kaç soru ve dilek:
mehmet ulusoy neden o kadar başarılıydı; nasıl oldu da kendini yurtdışında kabul ettirdi; hiç düşündünüz mü..
tiyatrotem'in müthiş ikilisi ayşe selen ile şehsuvar aktaş nereden besleniyorlar ve her yaptıkları iş nasıl bir öncekinden iyi oluyor; hiç düşündünüz mü..
semaverkumpanya ilk yıllarında olduğu gibi kukla tekniklerine neden daha fazla yer vermiyor oyunlarında..
belki kendi tercihidir sadece sahne-kostüm-mask tasarımcısı olarak üretmek ama candan seda balaban'ın düzenli olarak oyun yönetmesini de isterdim..

festivale geri dönersem;
geçen hafta meta zero isimli topluluktan bir obje tiyatrosu örneği izledim sahne pulcherie'de. topluluk rusya'dandı, ancak esinleri japonya'dan, kağıt katlama sanatı origami'den.
iki kişilik gencecik meta zero ekibi; tek kişilik bir orkestradan çıkan müzikler ve enfes efektler eşliğinde, tek bir kuklacının oynattığı objelerle "cesaret üzerine bir efsane" adlı 50 dakikalık yapımı sahneledi.
bir kağıdın katlanması kendi içide bir eylem; kağıdın katlanarak kendi varlığından farklı bir şeye dönüşmesi fikri ise müthiş bir illüzyon barındırıyor. dolayısıyla origami'den yola çıkarak bir obje tiyatrosu tasarlanmak bence çok heyecan verici ve cezbedici bir konsept.
meta zero ekibi maalesef katlama eylemini mizansenin bir parçası olarak kullanmamayı tercih etmiş; önceden katlanıp dönüşmüş kağıtlardan oluşan objeleri kullanmış. kağıtlardan dönüştürülmüş hayvanlar, deniz dalgaları, dağlar, karlar çok estetik ve şiirseller ancak katlamaların çoğu kendi içlerinde hareket potansiyeli bile barındırmıyorlar. dolayısıyla ağırlıklı olarak, kağıttan önceden katlanarak hazırlanmış objelerin elle tutularak oradan oraya taşınması üzerine kurulu bir sahneleme vardı karşımızda. ben daha "performatif" bir şey ummuştum, biraz hayal kırıklığına uğradım, ancak pişman olmadım; çünkü küçük kaplan yavrusunun annesini kurtarmak için üç coğrafyada (dağlarda, denizlerde ve karlarla kaplı kutuplarda) çıktığı yolculukta başından geçenleri; canlı ses efektleri ve müzikle desteklenen şiirsel görüntüler eşliğinde izlemekten keyif aldım.

20. istanbul kukla festivali'nin bitmesine daha bir hafta var. bir çok yabancı yapım bu bir hafta içinde şehrin çeperlerindekilerin yanısıra istiklal caddesi'nin üzerindeki mekanlarda olacak. çin'den, ingiltere'den, tavyan'dan, ispanya'dan kuklacılar şehrimizdeler. kaçırmayın..

TEB Oyun 27 / Güz 2015

Ye’cüc ve Me’cüc, Rumelihisarı Mescidi’ni İbadete Açtı, Üstün Akmen
İncelemeler Beckett’in Politik Duruşu, Aylin Bayrakçeken
Vahşi Batı’dan Emperyalizmin Vahşetine Sansür, Ayşegül Yüksel
Bahar Ortasında Bir Ayaz, Orhan Aydın
Sanatın 3, Sansürün & Şiddetin 4 Yüzü, Yusuf Eradam
Güzellikle Elde Edemediğimizi Bırakalım: Saraydan Kız Kaçırma, Üstün Akmen
Aşk Sadakat Tanımaz - Carmen, Okday Korunan
Araftaki Koreografi: Sidi Larbi Cherkaoui - Bölüm II, Kerem Özel
Tiyatronun İçinden Geçtiği Şehir Avignon, Nihal Kuyumcu
Avignon 2015 - 69. Avignon Festivali, Pınar Yılmaz
Off Avignon Genel Sanat Yönetmeni Greg Germain’le Söyleşi, Pınar Yılmaz
Yeni Metin Yeni Tiyatro, Ayşe Lebriz Berkem
Her Yer Tiyatro... Her Yerde Tiyatro, Nihal Kuyumcu

Osman Şengezer -  Anısına
Yarın Osman Şengezer’in Doğum Günü, Üstün Akmen
Osman İçin Birkaç Söz, Dilek Türker
Osman Şengezer Ve Sanat Tutkusu, Zeynep Oral
Bir Dekor Emekçisi - Osman Şengezer, Dikmen Gürün

Başar Sabuncu - Anısına
Başar Sabuncu Ya Da Yaşasın Tiyatro!, Zeynep Oral:
Bir Tiyatro İnsanı - Başar Sabuncu, Dikmen Gürün

Mehmet Ulusoy: Anısına
Mehmet Ulusoy’u Hatırlamak, Ece Yassıtepe Ayyıldız