bu akşam kumbaracı 50'de: finito. yallah. kış kış. l*ve you.

 

2018-2019 gösteri sanatları sezonu

tiyatro 
.les damnes visconti - van hove / van hove comedie-française ***** (02hzr, paris)
.300 el x 50 el x 30 el fc bergman / fc bergman fc bergman ***** (02-03mrt, utrecht)
.la reprise. histoire(s) du theatre (I) rau - ekip / rau nt gent ****.5 (02eyl, berlin)
.der sandmann hoffmann - wilson / wilson düsseldorfer schauspielhaus ****.5 (06tem, düsseldorf)
.nihayet makamı çöllü / çöllü altıdan sonra tiyatro ****.5 (08mrt)
.yuva marçalı / marçalı b planı **** (17şbt)
.mitleid. die geschichte des machinengewehrs rau - ekip / rau schaubühne **** (30ağs, berlin)
.electre/orest euripides - van hove / van hove comedie-française **** (02hzr, paris)
.insan kulağı wood / daltaban dot **** (20ekm)
.tırnak içinde hizmetçiler ünal / ünal tiyatro hemhal **** (03ock, 22mys)
.teftişör bahçeci - güneş - ayter / güneş tiyatro adam **** (13mys)
.salto konwicki / kazazou teatr andra ***.5 (15hzr)
.hırçın kız shakespeare / erten istanbul devlet tiyatrosu  ***.5 (12mys)
.kıyı mouawad / aydoğan moda sahnesi ***.5 (30eyl)
.orest in mossul rau - ekip / rau nt gent & schauspielhaus bochum ***.5 (26mys, bochum)
.revelation - red in blue triologie miano / miyagi SPAC & la colline ***.5 (12ekm, paris)
.prudencia hart ve bir tuhaf dibe vurma öyküsü greig / daltaban dot ***.5 (27şbt)
.dünyada karşılaşmış gibi oya / oya krek *** (04şbt)
.red light kışı rapp / tepeli no act *** (15mrt)
.ağaçların kokusu kwahule / aydoğan moda sahnesi *** (03şbt)
.kader can mahmutyazıcıoğlu / mahmutyazıcıoğlu bam *** (29ara)
.kürklü venüs ives / güler yolcu tiyatro *** (23mrt)
.kalp kramer / çiçek craft *** (05mrt)
.berlin zamanı ercan / heuel platform **.5 (30ar)a
.kör!(ler) maeterlinck / peker espas project **.5 (18ock)
.merhaba hikmet - shakespeare - brecht - nesin - yücel / erkal dostlar tiyatrosu **.5 (11ara)
.olay rusya’da geçiyor duyal - tarhan - fikirsindi - gülseven - özyurt tarhan - güven - tamdoğan - eşiyok - çeküç istanbulimpro **.5 (05ekm)
.teessür sönmez / sönmez kültüral performing arts **.5 (18mys)
.zengin mutfağı öngören / şen – akal dasdas **.5 (24ara)
.yüz yılın evi özsoy - çetin / özsoy galataperform **.5 (08şbt)
.unutulan ongan tekçe / öge yersiz kumpanya **.5 (20mrt)
.red speedo hnath / özbudak two two production **.5 (22ock)
.bırak içeri gireyim lindqvist - thorne / daltaban dot **.5 (27mrt)
.killology owen / çiçek craft **.5 (12mrt)
.hakikat, elbet bir gün ateş / salihoğlu d22 **.5 (12şbt)
.at gözü sertdemir / sertdemir altıdan sonra tiyatro ** (02nsn)
.artık bir davan var keskin - yalaz - saral / keskin - yalaz - saral bgst ** (14ock)
.dönüşüm kafka / saut alt kat sanat ** (17şbt)
.kral lear shakespeare / özcan oyun atölyesi *.5 (13nsn)
.aşk ölsün ipek / dinçel baba sahne *.5 (21ekm)
.balans akgül / zenderlioğlu şermola performans *.5 (16ock)
.benden bu kadar halaçoğlu - mordeniz / mordeniz seyyar sahne *.5 (21şbt)
.büyük gözaltı – 1984 orwell / aziz perdeci oyuncuları * (27ara)
.arzu tramvayı williams / tekindor * (21mrt)
.günışığına mektup dündar / bilginer tiyatro pas * (13ksm)

dans 
.pret a baiser - sacre 1 dubois olivier dubois company ***** (12ekm, paris)
.the way you sound tonight schuitemaker arno schuitemaker ***** (28ock, utrecht)
.er nimmt sie an der hand und führt sie in das schloss, die anderen folgen bausch tanztheater wuppertal pina bausch ****.5 (24-25mys, wuppertal)
.reverbs & dust devil alkış özlem alkış ****.5 (09mrt)
.mamotoot naharin batsheva dance company **** (11ekm, paris)
.sar tomasyan & usta çıplak ayaklar kumpanyası **** (29mrt)
.skid jalet göteborgsoperans danskompani ***.5 (31ock, paris)
.kind carrizo & chartier peeping tom ***.5 (05tem, köln)
.dislokasyon bilgen gizem bilgen ***.5 (01nsn)
.bir şey – altı ondokuz – transform-a(c)tion – hal-status tunçeli - cansız - taldans - bıçakçı ***.5 (29hzr)
.kadın hareketi III : fik-ri ani – bunu ben de yaparım – zarik – shouting out loud evgin - onay - keskin - agis ***.5 (08mrt)
.decadance naharin ballet de opera national de paris *** (11ekm, paris)
.ouroboros – re-cordis karademir & ceylan - ançel & ipekçi *** (11mys)
.maraton dehmen moda sahnesi **.5 (18ekm)
.elektronica: hadi – mantra – thrill akyay - rüstem - kim mdtist ** (09ara)
.45’lik tuna tuğçe tuna *.5 (01mrt)
.l’homme assis camus cie yma *.5 29hzr
.self-concept – to be esmaeli - amiri  negar esmaeli - amir amiri *.5 (11mys)
.blindate III / arena başaran korhan başaran *.5 (28ara)
.w calixto korzo productions * (27ock, lahey)
.el cinico muraday losdedae compania de danza * (11mys)

müzikal 
.cats webber & eliot / nunn really useful group *** (26ock, rotterdam)
.damdaki kemancı stein &a bock / ergen zorlu psm & talimhane tiyatrosu **.5 (03ekm)

opera
.orphee et eurydice gluck / bory opera comique paris ***** (14ekm, paris)

sinemada opera
.adriana lecouvreur cilea / mcvicar metropolitan opera ****.5 (28ock, amsterdam)

kukla
.hidkagawa iriai zakura bunraku kyokai sanatçıları ***** (13ekm, paris)
.tsubosaka-kannon reigen-ki bunraku kyokai sanatçıları ****.5 (13ekm, paris)

çağdaş sirk
.scala bourgeois la scala-paris ***** (13ekm, paris)
.celui qui tombe bourgeois ccn2 ****.5 (11ksm)
.cyr wheel vincent bruyninckx ****.5 (31ağs, berlin)
.dadaist diabolo guillaume karpowicz **** (31ağs, berlin)

performans
.pillow talk erciyas ***** (30ağs, berlin)
.panorama radio draz & de haan **** (30hzr)
.unplugged, 2018 biriken ***.5 (14eyl)
.ben annemim abbassi ***.5 (29eyl)

çocuk oyunları
.canlı kitap tiyatro bereze tiyatro bereze ****.5 (16şbt)

festivaller 
21. uluslararası istanbul kukla festivali (24 ekim-04 kasım)
.el juego del tiempo zuazola cia david zuazola **** (03ksm)
.la naissance pei yu shih flying group theatre & l’est et l’ouest **** (24ekm)
.history of circulation shakeri *** (01ksm)

22. istanbul tiyatro festivali (17 kasım – 04 aralık)
.hamlet I collage shakespeare – lepage / lepage theatre of nations ***** (22-23ksm)
.shut eye – woke up blind – the statement – shoot the moon leon & lightfoot - goecke - pite - leon & lightfoot ndt 1 ***.5 (28ksm)
.alarme terzopoulos / terzopoulos attis theatre ***.5 (28ksm)
.white on white vanrunxt - temiz kunst/werk & platform 0090 ***.5 (24ksm)
.do ku man sızanlı - kaplan taldans *** (01ara)
.gece sempozyumu de volder /  arslan zorlu psm production *** (24ksm)
.il teatro comico goldoni / lantini piccolo teatro di milano **.5 (18ksm)
.45’lik tuna ** (18ksm-20:30)
.ruhiye günsür hareket atölyesi topluluğu ** (01ara-18:30)
.pixel merzouki cie kafig * (03ara)
.fourfold bayram platform 0090 & onderhetvel * (21ksm)
.being sigfusdottir grip * (19ksm)

atta - çocuklar ve gençler için uluslararası sanat festivali (17 kasım – 09 aralık)
.tierra efimera carabias - coll colectivo terron **** (24ksm)
.sky nyboe - carlslund / becker theater minsk ***.5 (08ara-12:30)
.tavşan aranıyor geerlings / geerlings atta & bontehond ***.5 (08ara-12:00)

brandhaarden 24ocak-06şubat (amsterdam)
.lam gods rau - ekip / rau nt gent ***** (26ock)
.five easy pieces rau - ekip / rau campo & iipm ****.5 (01şbt)
.empire rau - ekip / rau iipm ***.5 (30ock)
.lenin rau - ekip / rau schaubühne ***.5 (27ock)

heidelberger stückemarkt 26 nisan – 04 mayıs (heidelberg)
.nathan frljic - lessing / frljic staatsschauspiel hannover ****.5 (02mys)
.no sex okada / okada münchner kammerspiele **** (03mys)
.ışık teorisi karaoğlu / karaoğlu bomontiada / a corner in the world ***.5 (05mys)
.seni seviyorum türkiye ercan / baskın bakırköy belediye tiyatrosu ***.5 (04mys)
.erinnya setz / bossard schauspielhaus graz *** (02mys)
.impression perez heidelberger tanztheater *** (30nsn)
.verteidigung der demokratie eder - jantchitsch / eder volkstheater wien *** (01mys)
.in dir schlaeft ein tier schmaering / müller theatre an der parkaue *** (03mys)
.oh my henrike iglesias roxy biersfelden – sophiensaele – münchner kammerspiele – fft düsseldorf *** (03mys)
.meçhul paşa özbudak / eren tiyatroadam ** (05mys)
.paradies spielen (abendland. ein abgesang) köck / peters hans otto theatre postdam * (01mys)

holland festival 7 haziran – 1 temmuz (amsterdam)
.aus licht – part 3: working together and opening up to the space stockhausen / audi de nationale opera ***** (06hzr)
.aus licht – part 2: lucifer and eve stockhausen / audi de nationale opera ***** (05hzr)
.the six brandenburg concertos de keersmaeker rosas ***** (07hzr)
.aus licht – part 1: michael stockhausen / audi de nationale opera ***** (04hzr)
.enyangeni / ursonate mahlangu - kentridge the centre for the less good idea **** (09hzr)
.a defence of the less good idea / blind mass orchestra / requiem request kentridge - orecchia zuniga - maqoma - mahlangu the centre for the less good idea **** (08hzr)
.crash park – la vie d’une ile quesne theatre nanneterre-amandiers ***.5 (08hzr)
.vehicle marx - cooper the centre for the less good idea ***.5 (08hzr)
.los incontados – un triptico abderholden mapa teatro *** (03hzr)
.eight van der aa **.5 (04hzr)
.the scarlet letter liddell atra bilis teatro ** (09hzr)

athens-epidaurus festival (30 mayıs – 10 ağustos, atina-epidaurus)
.oedipus sofokles - wilson / wilson ****.5 (22hzr, epidaurus)
.girl from the fog machine factory luz theatre vidy-lausanne **.5 (23hzr, atina)
.giannoula koulourou kapralou / papageprgiou ** (21hzr, atina)

verona arenası 96. opera festivali (22 haziran – 01 eylül, verona)
.il travatore verdi / zeffirelli orchestra, coro e ballo dell’arena di verona ***** (07tem)

colours – international dance festival (27 haziran – 14 temmuz, stuttgart)
.may b marin compagnie maguy marin ***** (03tem)
.black out saire compagnie philippe saire ****.5 (04tem)
.folia merzouki centre chorégraphique national de créteil ** (02tem)
.from in xin xie xin dance company ** (04tem)

tanz im august, 31. uluslararası festival (09 - 31 ağustos, berlin)
.story, story, die oyen winter guests **.5 (31ağs)
.happy island la ribot la ribot & dançando com a diferença ** (31ağs)
.liebestod deufert & plischke *.5 (31ağs)
.velvet sobottke * (31ağs)

sezonda oynarsa "cambazın cenazesi"ne gidin!

dün akşam azapkapı'daki ikincikat'tan çıktığımda yüzümdeki gülümsemeyi ve mutluluğu hissedebiliyordum. telefonuma sarılıp birilerini aradım; heyecanımı paylaştım. dünden beridir de kimi görsem anlatıyorum:

karagöz-hacivat gölge oyununun üçüncü boyuta taşındığını düşünün. nasıl gölge oyunu ustası anlattığı hikayedeki bütün karakterleri seslendiriyorsa, iki oyuncunun da oyundaki kadın-erkek-yaşlı-çocuk, siz deyin 15 ben diyim 20, bütün karakterleri canlandırdıklarını düşünün.
ortaoyunundan esinlenildiğini, doğaçlamaya ve seyirciyle diyaloğa açık kapı bırakıldığını, brecht'in yabancılaştırma efekti mantığında oyuncuların "oynadıklarının" farkında olduklarını her an bize fark ettirdiklerini de ekleyin.
üzerine; iki "canavar" gibi oyuncu koyun; her rolün, her aksanın, her mimiğin, her jestin altından ustaca kalkan, anında bir rolden diğerine geçiveren.
içerik olarak da; ülkemizin inşaatlarla dolan kıyı beldelerinden birindeki gündelik hayattan bir kesitin anlatıldığı aklınızın bir köşesinde olsun.
 
yönetmen: berfîn zenderlioğlu, oyuncular: tolga iskit ile ibrahim halaçoğlu, yazar: firuze engin.
yer: ikincikat, proje: sami berat marçalı'nın "yarının oyunları"nın ilki, oyunun adı: "cambazın cenazesi".

uzun zamandır bir oyunda bu kadar çok gülmemiştim; "cambazın cenazesi"nden çok keyif aldım, oyunu çok büyük bir zevkle izledim. son üç cümlede özellikle ve üzere basarak "ÇOK" yazıyorum çünkü bunu hak eden bir yapım var; özellikle rejisiyle ve oyuncularıyla.

tabii, bir kaç "keşke"m var:
keşke; başlangıçta ve sonda ezan değil, sela (vefat nedeniyle vakit namazlarından önce okunan dua) çalınsaydı.
keşke; oyunu gereksiz yere yavaşlatan, hikayeye ve karakterlere herhangi bir katkısı olmayan "merve" hikayesi oyuna hiç konmasaydı.
keşke; gölge oyunları daha fazla kullanılsa, daha işlevsel olsaydı; hadi olmadı, bari ışık daha anlamlı kullanılsaydı.

"keşke"lerim bir yana; umarım "cambazın cenazesi" sezon içinde oynanmaya devam eder; yaz sezonu için 1.5 ayda çıkarılan ve sadece on kere oynanacağı ilan edilen "yarının oyunları" projesinin ilk yapımı, seyirciyle buluşmak için on oyundan daha fazlasını hak ediyor.

TEB Oyun, bahar 2014 / 21. sayı

Shakespare Döneminde Oyuncular ve Topluluklar Özdemir Nutku  
Shakespeare ve Oyunları Özdemir Nutku
Shakespare'in Anlatı Şiirleri Talât Halman
Bülent Emin Yarar'dan Oyunculuk Resitali: Hamlet Üstün Akmen 

Paranın Gücü Nereye Kadar Hasan Anamur 
Mafya Devlet Sahnede Metin Boran 
'İz' Üzerindeyiz İzliyor Dinliyor ve Bekliyoruz Handan Salta 
Dar Ayakkabılara Sığmak Pınar Şenel 
Verdi'den Namus Cinayeti: Köln Operası'nda 'Kaderin Gücü' Zehra İpşiroğlu
Dansın Rekonstrüksiyonu: Genç Bedenlerde Yaşayacak Yeni Bir Arşiv Kerem Özel 
Polonya'da Çağdaş Dans ve Gökkuşağı Berna Kurt 

Hukuk Sanat Buluşması: ''Sanatın Hukuku Sahipsiz Değildir'' Üstün Akmen 
Sanatçısız 'Sanat Konferansı' Yücel Erten 
19. İstanbul Tiyatro Festivali Nalân Özübek 

DOSYA: Sanat ve Ahlak 

Sanat Evrenseldir Ahlak Evrensel Değildir Murat Daltaban
Tiyatroda Sanat Kriteri Üzerine Bedirhan Dehmen
Bana Maruz Kalmak En Doğal Hakkınızdır Yusuf Eradam
Sahne Sanatlarında Ahlak Mesut İktu
Ahlaksız Olmakla İlgili Hiçbir Kaygım Yok Sami Marçalı 
Sanat - Ahlak - Etik - Toplum Tamer Levent
Sanatçı, Sanat ve Ahlak Meriç Sümen 
Tiyatroda 'Etik' ve Kıstasları Saptanmayan 'Ahlak' Özen Yula
Tiyatro Günü Bildirileri

TEB oyun yaz 2013 / 18. sayı

Şiirsiz Bir Tiyatro Düşünülemez Özdemir Nutku
Türkiye'de Tiyatro Eleştirisi Metin Boran
Orhan Kemal'in Tiyatrosu Yaşar İlksavaş 
Özgürlüğün Bedeli Beki Haleva 
Dansta Modernizmi Başlatan Yapıt: Bahar Âyini Kerem Özel 
Ortaçağ Dekorlu, Kadın Eksenli bir kara komedi: Sessizlik Üstün Akmen 
Belgesel Tiyatro ve Sivas '93 Zehra İpşiroğlu-Genco Erkal 
Altıdan Sonra Tiyatro Ve Dönüşken Tiyatroları: "Kumbaracı 50" Hasan Kuruyazıcı 
Kostüm Üzerine Düşünceler Canan Göknil

DOSYA: Yeni Dönem Oyun Yazarlığı
Yeni Dönem Oyun Yazarlığı Selen Korad Birkiye 
Her Zaman 'Sanat' Olmaya Mahkum Edilmiş Bir Yarı-Tanrı Behiç Ak 
Düşmeden Çamura Bulanmadan Düz Yıla Çıkılmıyor Ayşe Bayramoğlu 
Oyun Yazarlığı Teşvik Bekler Civan Canova 
Dünya Tiyatrosuna Uzanan Bir Dili Araştırmanın Zamanı Yeşim Özsoy Gülan 
Tiyatrolar Yeni Oyun Yazarlarını Sahiplenmeli Sami Berat Marçalı  
''Oyun, Belirsiz Bir Zaman ve Belirsiz Bir Mekanda Geçmektedir.'' Cihan Sağlam 
Sabırla ve Özenle Büyütülmesi Gereken Bir Ergen Yiğit Sertdemir 
Nasıl Anlatıldığı Kadar Ne Anlatıldığı da Önemlidir Özen Yula 

ANMA: Metin Serezli Göksel Kortay / Haldun Dormen 
Büyük Dil Kardeşliğimiz Nalân Özübek 
Dünya Tiyatro Günü Bildirileri
Tiyatro Ödülleri

kasım günlüğü

yoğun bir zamandan geçiyorum; çok sevdiğim bloguma yaz(a)mıyor olmam, vakitsizliğimin en bariz göstergesi.. tiyatro, konser, dans; yoğun bir şekilde arka arkaya bir sürü iş izliyorum, ama haklarında yazacak vakit yaratamıyorum. hayatımın diğer parçaları, sanat olaylarını ancak takip etmeme zaman tanıyorlar; haklarında yazmama değil!

bir boşluk buldum değerlendiriyorum; işte kasım ayım:

01.11.cantuaria quartet ve 02.11.trio joubran ile kasım'a caz'la sıkı bir giriş. 03.11.dördüncü kardeşlerin stravinski akşamı.

05.11.yaka beyaz ve 06.11.parti, tiyatro sezonuna sahnehal'de balıklama atlayışım; ekip'in cem uslu imzalı ve rejili parti'si 2.5 saatlik süresine rağmen sıkmayan, gerilimi her an tetik üstünde, ülkenin şimdisi'nden insan portrelerini polisiye bir tatla sunan iyi bir oyun, keşke oyuncular canlandırdıkları karakterlerden genç ve deneyimsiz gözükmeselerdi.

07.11.ateşli sabır, geçen senenin ödüllü şehir tiyatrosu yapımlarından; silüetlerin dansı biraz naif değil mi; hayranı olduğum mert turak ne yazık ki şaşırtmıyor; çoğu rüştünü ispatlamış oyuncu gibi tek viteste.

08.11.ak indo fb eauty, new york'ta yaşayan ve çalışan koreograf-dansçımız korhan başaran'ın dans topluluğuyla çoktandır beklenen istanbul ziyareti; hayal kırıklığı; halbuki geçen sene aksanat'ın küçük sahnesindeki sunumunda ne kadar yoğun ve etkiliydi.

09.11.flamenco hoy, carlos saura'nın kendi filmlerinden uyarladığı tek sahne gösterisi; filmde görüntü yönetmeni vittorio storaro'nun gölgeleri ve yansımaları kullandığı sinematografisi alçakgönüllü de olsa sahneye taşınabilmiş; dansçı ve müzisyenler filmdeki kadar creme de la creme ol(a)masalar da, görselliği ön planda, kalburüstü bir flamenko gösterisi.

10.11.lorin maazel yönetiminde amsterdam concertgebouw kraliyet orkestrası'nın iksv'nin 40., hollanda-türkiye ilişkilerinin 400. yılı kutlama konseri.

11.11.ah symrna'm güzel izmir'im, nesrin kazankaya ve tiyatro pera ekibinden yunan-türk savaşı'nın ve izmir'in yakılışının sonrasına farklı bir bakış; sahnede bolca rumcayı duymak, sirtakiyi izlemek ne kadar duygulandırıcı; ancak, oyunun kalitesi için aynı şeyi söylemek mümkün değil.

12.11.yokuş aşağı emanetler, altıdan sonra tiyatro'dan kentin sokaklarına, kamusal alana taşan sıradışı bir proje.

13.11.macbeth, demet evgar'ın pangar'ından tutkuyla ve müthiş bir özenle sahneye konulduğu belli, ancak reji ve oyunculuk sorunları olan bir shakespeare uyarlaması.

14.11.albert long hall'de brahms akşamı; violacı ruşen güneş neden o kadar asık suratlıydı, neden etrafındaki gençlerden bir gülümsemeyi bile esirgedi, bilinmez; akşamda oda müziğinin sohbeti eksikti.

15.11.bernarda alba'nın evi, oyunbaz'dan enfes bir lorca uyarlaması; az, öz, grotesk ve vurucu; şarap tadında tiyatro keyfi.

16.11.yalnızlar kulübü, ikinci kat'tan ikinci sami berat marçalı imzalı ve rejili oyun; pınar çağlar gençtürk parlıyor.

17.11.kadir has üniversitesi'nde yeni seyir halleri toplantısı; alternatif tiyatrolar neden alternatif; tiyatrocular ve seyirciler karşılıklı içlerini döktü..

19.11.lullabay bir cihangir hikayesi, pangar'dan bir oyun daha; zuhal gencer'i özlemişim, "ıssızlığıın ortasında"da uğur polat'la ne ikili olmuşlardı! ne kadar iyi bir uyarlamaydı; okan uysaler'e selam. lullabay ise tam pişmemiş sanki; çıkış noktası ve bazı sahneler iyi, oyunun sırıtan tarafları ise işi bozmuş.

20.11.iksv salon'da üçlü piyano akşamı: tınıları uzun süre kulaklarımda kalan enfes bir dizi-konser: hauschka, o'halloran, johannson.

21.11.midori ile özgür aydın'dan crr'de olağanüstülüğü olmayan bir performans.

22.11.büyük usta nusrat fateh ali han'ın öğrencisi asif ali han ve ekibinden enfes bir konser; kavvali müziğinin ritmiyle havalandığımız ve bir daha yere inmek istemediğimiz istisnai bir 90 dakika.

23.11.dar ayakkabıyla yaşamak, şehir tiyatrolarında kovaçeviç-tuncer üçlemesinin "şimdilik" son halkası; halkanın en güçlüsü.

24.11.borusan müzik evi'nde berlin radialsystem V'den 20:00'den 24:00'e radikal bir müzik şöleni.

25.11.üç oyunluk maraton pazarı: üsküdar tekel'de gürman'dan çehov makinası, garajistanbul'da arslan'dan oda ve adam, bomonti'de countdown.
çehov makinası, devlet tiyatrolarının bu seneki çıtaüstü oyunlarından; çehov'un metinlerini bilenler için ayrı bir keyif; sahneleme çok özenli, aynı "macbeth" gibi tutkulu bir sahne tasarımı; bu kadar abartmaya gerek var mıydı; döner sahne rejiye ne kadar hizmet etti.
mesut arslan'ın oda ve adam'ı bu yılın en iyi oyunlarından biri; metin çok iyi, hepileri ve öztürk çok çok iyiler, sahne tasarımı olağanüstü; reji ise mükemmel; bir de keşke seyircilere "işte seyredeceğiniz budur" diyen bir sayfalık dramaturji metni dağıtılmasaydı; bir sanat ürününün yaratıcıları yaptıkları iş hakkında bu kadar açık ve net bir şekilde "konuşmalı" mı; seyirciye açık kapı hiç bırakılmamalı mı!
içlerinde ilyas odman'ın da bulunduğu dört performansçıdan perform2012 projesi countdown itiraf ve iktidar üzerine çok basit ama çok güçlü ve samimi bir iş; seyretmesi zaman zaman çok keyifli zaman zaman iç burkucu.

27.11.extremadura'lı ispanyol diva luz casal'in istanbul'da ikinci konseri; geçen seferki yarısı dolu aya irini'nin aksine bu sefer işsanat tıklım tıklım; sesinin ve bedeninin her daim kırılgan bir güzelliği olan alçakgönüllü luz yine büyüledi beni..

28.11.barselo, ikinci kat'ın "aut" ekibinin (kul & uçaray) yeni oyunu; bu sefer yeraltının başka delhizlerine girmeyi denemişler ancak "aut" kadar etkili değil; biraz tekrar hissi.

29.11.disosya, ikinci kat'ın, geçen seneki sahnehal versiyonunu yenileyerek ikinci kat'a taşıdığı neilson uyarlaması; mekan kullanımı, özellikle de prolog bölümünde çok iyi; yönetmen marçalı bence istanbul'da mekanı en iyi kullanan yönetmenlerden biri. pınar çağlar gençtürk mükemmelötesi.

uğrak yeri / ridley / marçalı

gece inmiş şehre; bir apartmanın çatı terasındayız. önümüzde bir vadinin yamaçlarını tıkabasa doldurmuş apartmanlar. pencerelerin bazılarında ışık yanıyor; vitrin gibi bazılarının içindekilerin silüetleri seçiliyor, bazıları televizyonun ışığıyla aydınlanıyor, yakındaki birinde bilgisayar ekranında youtube izleniyor. başımızı öne uzatınca altı kat aşağıda sokak gözüküyor; bir araba tırmanıyor yokuşu, tek tük insan geçiyor. uzakta köprünün ışıkları, vapur düdüğü, tramvay sesi…

içeri alınıyoruz; bizler sandalyelere yerleşirken bir kadın ileri geri dolanıyor etrafta; huzursuz, kaygılı. içerisi dağınık; bir koltuk, bir masa, paketlenmiş eşyalar, kutular, yırtık kağıt parçaları; sanki bu mekana yeni taşınılmış ya da bu mekandan yarın taşınılacak gibi. kadının gözü açık teras kapısına takılıyor; birisini bekliyor.
bir zaman sonra, az önce bizim de girdiğimiz teras kapısında genç bir oğlan beliriyor. kadın fark ediyor, bakışıyorlar, oğlan içeri giriyor; tereddütlü konuşmaya başlıyorlar. açık kapıdan şehrin sesi mekanı doldurmaya devam ediyor. neden sonra kadın kapıyı kapatıyor.
kadın, oğlan ve bizler bu dağınık, sıkışık mekanda dipdibeyiz; sanki yaşadığımız şehirde bir oturma odasına hasbelkader konuk olmuş, oradaki iki kişinin arasında yaşanacaklara tanık oluyoruz. dibimizde, yanı başımızda, hemen önümüzdeler; el uzatma mesafesi bile değil aramızdaki uzaklık; sadece parmak uzatmak yeterli onlara dokunmak için.

bütün bu mizansen (teras – şehir manzarası – dağınık mekan – yakın mesafe) tanık olduğumuz hikayenin uzağında olmadığımızı; içimizde, yakınımızda geçtiğini/geçebileceğini fark ettiriyor bize.
bir anne ile bir oğulun hikayesi; oğlunu kaybetmiş bir anne ile annesini kaybetmiş bir oğulun. anne ile oğulun kayıplarıyla başa çıkma halleri; iki yaralı insanın yaralarını sarma, hatta dağlama çabaları.

gerisi?
gerisi: philip ridley’den -yine- enfes bir metin, sami berat marçalı’dan -yine- sade ve titiz bir reji, ve ipek bilgin ile barış gönenen’in cesur ve incelikli oyunculukları.
“uğrak yeri” craft tiyatro’da.

cam yapraklar / yanetki

erkek kardeşleri konu alan oyunlarla sezona devam eden yanetki martin mcdonagh'ın "vahşi batı"sından sonra philip ridley’in “cam yapraklar”ını sahneliyor.
yanetki, 0.2 ile dirsek temasını sürdürerek "cam yaprakları"ın rejisini sami berat marçalı'ya emanet etmiş.

ridley “cam yapraklar”da yine masallar ile gerçekler, gerçek zannedilenler ile kabuslar arasında yolunu kaybetmiş, büyüdükleri halde çocukluk zamanlarının her daim peşlerinden kovaladığı protagonistleri getiriyor karşımıza.

...

ışık aydınlatır, karanlığı önler. karanlık, kabusların ve hayaletlerin hüküm sürdüğü bölgedir. karanlık aynı zamanda bir kaçış alanıdır; orada görünmez olunduğu gibi görmez de olunur.
herkes kendi bakış açısıyla yorumlar geçmişi; bazılarımız karanlıkta bırakır hatırlamak istemediği yaşanmışlıklarını, başkalarımız ise inadına üzerine gider, ışık tutar, çözmeye, hesaplaşamaya çalışır onlarla. herkesin kendine has bir ışığı vardır; geçmişine ve gerçeklerine dair etrafındakilere ve kendisine göstermek istediği kadarını aydınlatır.
geçmişe ışık tutmanın, yaşananları aydınlatmanın dereceleri vardır; aynı, ışığın kuvvetinin değişebilirliği gibi. mum ışığının ulaştığı uzaklık ile, tepeden beyaz soğuk ve çıplak ışığın ortaya çıkardıkları, görünür kıldıkları farklıdır. ışık çeşit çeşittir; az, çok, yumuşak, sert, gözü alan, gözü okşayan, göze giren... çevre, gerçekler ve geçmiş farklı ışık kalitelerinde farklı aydınlanır, farklı görünür, farklı görülür.

“cam yapraklar”da ışık masası neredeyse hiç kullanılmıyor. ışıkları hep oyuncular yakıyor ve söndürüyorlar; dolayısıyla sahne geçişlerini, kesintileri, parçaları onlar belirliyor; canlandırdıkları protagonistlerin zedelenmiş belleklerinin ne kadarını göstermek istediklerine, anıların onlar tarafından nasıl ve ne kadar hatırlamak istendiğine bağlı olarak.
oyun alanında kritik noktalara yerleştirilmiş çeşitli ışık kaynakları var: farklı boyutlarda sıcak renkli yumuşak ışıklı yerden aydınlatmalar... mumlar... ve tepedeki tek bir beyaz sert ışık kaynağı. oyuncular tarafından yönetilen bütün bu ışık kaynakları arasız 110 dakikalık oyunun her bir sahnesinin atmosferini (sadece mekansal olarak değil, protagonistlerin psikolojik ve ruhsal atmosferini de) belirliyor, oluşturuyor, kuruyor.

oyunun özgün halinde ışıklara dair bu mizansenlerin olup olmadığını bilmiyorum; olduğunu sanmıyorum. yönetmen sami berat marçalı'nın mizanseni bu şekilde kurduğunu zannediyorum. ve doğrusu çok da iyi ettiğini düşünüyorum.

...

marçalı’yı oyuncu rejisi anlamında da kutlamak lazım; şimdiye kadar seyrettiğim bütün oyunlarında, yönettiği her oyuncudan, canlandırdığı protagonistin doğalını ortaya çıkarmasını sağlama konusunda çok başarılı. "cam yapraklar"da da faik ergin abi steven'ı içerden oynarken, ulaş tuna astepe kardeş barry'i daha dışavurumcu canlandırıyor.
abi steven’da faik ergin baştan sona sahnede. oyun bir anlamda onun içsel yolculuğu; geçmişe dair hatırladıkları, şimdiki zamanda hesaplaşmaları. faik ergin doğal, iyi bir oyun çıkarıyor.
küçük kardeş barry’de ulaş tuna astepe’yse ergin’den sahne çalıyor; canlandırdığı rolün bütün olanaklarını sonuna kadar kullanıyor ama dozunda bırakıyor, abartmıyor; aşırı büyük oynamıyor.

kadın protagonistler (anne’de şerif sezer, debie’de melike güner ve adı oyunda durmadan geçen ama hiç görmediğimiz debie’nin kızkardeşi chloe) ise ikincil rollerde üstlerine düşeni yapıyorlar; ancak maalesef, oyuna artı bir değer kat-a-madan.

...

philip ridley “cam yapraklar” ile aile kurumuna dair, dört kişi arasında gelişen, gerçeklerin masallarla beslendiği, düğümün sona saklandığı ama tek bir “gerçek” ile de kısıtlanmayan, yoruma açık olay kurgusuyla başarılı bir oyun yazmış.
sami berat marçalı ise ridley’in oyununun özünü mükemmel bir şekilde -ve oldukça da basit bir fikirle- tiyatral olarak ortaya çıkaran reji çalışması ile, kanımca ridley’den daha başarılı bir iş ortaya koyuyor. tebrikler…

disosya harikalar dünyası / 0.2

kayıp zamanının peşinden giden şarkıcı kızın gerçek hayat ile rüyalar/kabuslar alemi arasında salınan hikayesi. -adının alis (alice)’ten türetilmiş olma ihtimali yüksek- lisa’nın gerçek hayatında yaşadıkları nedeniyle arızalanmış düşgücünde serbest bir gezinti; belki de bir kaçış, kurtuluş, yeni bir başlangıç ümidi…
mutlu hatırlanan çocukluk döneminden miras duygular; güvensizlik, suçlululuk… baskıcı kurumlar; din, aile… arkadaşlık ilişkileri… barışıl(a)mamış cinsellik… figürler; baba, abla, sevgili…

sıfırnoktaiki anthony neilson’ın “disosya harikalar diyarı” adlı oyununu sami berat marçalı rejisiyle sahneliyor. kalabalık kadrolu oyunun sahne trafiği ustaca çözümlenmiş. lisa’nın gerçek ile hayal arasında gidip gelen dünyasının deliklerinden, boşluklarından çıkan, fırlayan, kıvrılan, kaybolan sayısız yaratık tıkır tıkır işleyen sahne düzeninde ard arda arz-ı endam ediyorlar.

“disosya harikalar diyarı”, lewis carroll’un “alice harikalar diyarında”sı ile sıfırnoktaiki’nin daha önce sahnelediği philip ridley’in “korku tüneli”nin karışımı gibi. carroll’un dünyasını çağrıştıran kraliçe, tavşan (keçi), iksir (telefon), saat gibi öğeler ile ridley’in “korku tüneli”nin oyun kurgusu üstüste bindirilmiş.
“korku tüneli”nde iki kardeşin korkularıyla hayallerinde yarattıkları iki karakter ile “disosya harikalar dünyası”nın lisa’sının, gerçek hayatta etrafındaki kişilerden etkilenerek zihninde/hayalgücünde varlıklar yaratması arasındaki paralellik kastettiğim.

oyunda; yaratıcı ve zanaatkarane kostüm tasarımı (meltem tolan) ve gerçek hayatın soğukluğu ile düşgücünün renkliliği arasındaki karşıtlığı vurgulayan ışık tasarımı (ushan çakır) çok başarılı.
lisa’yı oynayan pınar çağlar gençtürk 80 dakikanın her bir anında sahnede; adeta nefes almadan çaresizlikten sevince, umuttan isyana dönüşen duyguları abartmadan; kalın harflerle, sert vurgularla değil; sanki arkasında yılların deneyimi olan usta bir oyuncunun sakinliğiyle canlandırıyor. gençtürk’ün duru, doğal bir oyunculuğu var.
bir nevi koro işlevi gören diğer sekiz oyuncu arasından murat mahmutyazıcıoğlu, fatih gençkal ve ipek banu kılar bir adım öne çıkıyorlar. bu üçlü, canlandırdıkları yan karakterlerin olanaklarını sonuna kadar kullanarak oyunun seyir keyfini yükseltiyorlar.

“disosya harikalar dünyası” sıfırnoktaiki’nin sıvası kazınmış, tuğla dokulu “olağan” ikincikat’ında değil, mecidiyeköy’de bu sezon açılmış yeni tiyatro mekanı “blackbox” sahnehal’de sahneleniyor. pazartesi akşamları dokuzda…

sıfırnoktaiki'den iki oyun: limonata ve aut

sıfırnoktaiki ekibinden sami berat marçalı'nın yazdığı, murat mahmutyazıcıoğlu'nun yönettiği "limonata" geçen sezon oynamaya başladı. ben iki kere bilet almaya çalıştım, doluydu; kısmet bu sezonaymış.

"limonata" tam da limonata tadında bir oyun; ne ekşi ne tatlı; ne keskin ne yumuşak.
dramaturjik olarak boşluklarla dolu. belli ki, özellikle bırakılmış bu boşluklar; seyirci doldursun diye.
karakterler de öyle; kesin çizgilerle tanımlanmamış; gelgitli. oyundaki anne karakterinin hafızasının gidip gelmesi, hiç bir şeyi net yaşamamayı/hatırlamamayı seçmiş olması gibi.

"limonata" romandan çok hikaye tadında; yağlıboya tablodan çok karakalem eskiz, suluboya resim havasında.




"limonata" limonata gibiyse, "aut" rakı. sert, "dayı", celalli.

"aut", evet, magazinel olarak konu edildiği gibi spor camiamızla, şike olayıyla ilgili, ama temelde daha canalıcı ve derin bir noktaya parmak basıyor.
"aut" eğitimsiz, işsiz, tatminsiz, umutsuz ve geleceksiz genç insanların her türlü suça sürüklendiği günümüz türkiye'sinin yakın plan fotoğrafını çekiyor.

deniyor ya "aut" (çok daha önce yazılmış ve provalarına başlanmış olmasına rağmen) müthiş bir zamanlamayla futbolda şike olayının üzerine geldi, gündemi çok iyi yakaladı diye.
"aut" esas, diyarbakır büyükşehir belediye şehir tiyatrosu genel sanat yönetmeni rüknettin gün'ün mimesis'te çıkan söyleşide tiyatromuzun geneline dair yaptığı çok isabetli "tiyatromuzdaki tragedya sokaktaki kadar gerçek değil" tesbitinin üzerine geldi, cevap gibi. "aut"taki tragedya en az sokaktaki kadar gerçek! ve bu yüzden "aut" çok etkileyici!

"aut" futbol camiasını fon olarak kullanıp, sokağın nabzını tutuyor; neşteri sokağın dünyasına saplıyor.
oyunun merkezindeki "zehir" karakterinin iki monologu "aut"u safi futbol, taraftarlık, şike üzerine bir oyun olmaktan kurtarıyor; alanını genişletiyor. zehir, kızkardeşini üzen ilkokul öğretmeninden intikam alacak kadar, amcasının ölüm döşeğinde öğütlediği "kötülükten gördüğü iyiliği" kendine şiar edinecek kadar yoldan çıkmış/çıkarılmış/çıkmak zorunda bırakılmış bir karakter. zehir tiyatromuza son yıllarda hediye edilmiş en etkileyici karakterlerden biri; sahte değil, yaşıyor; kanlı, canlı!

sıfırnoktaiki'nin bütün oyunlarında gözlemlediğim ilginç bir olgu; oyuncular her oyunda üç aşağı beş yukarı değişse de, "ekip oyunculuğu" denen kimyanın istisnasız her oyunda tutturuluyor olması.
"aut"un da, daha önce sıfırnoktaiki'de seyretmediğim kalabalık kadrosunun hepsi çok çok iyiler. tabii ki zehir'i canlandıran erkan kolçak köstendil bir adım önde.
"gösterişli" bir karakteri oynamak bir noktaya kadar kolaydır; daha yüksek sesle bağırdın mı, jestlerini biraz abarttın mı, daha dışa dönük oynadın mı, biraz da psikopatça bakarsan durumu kurtardın, seyirciyi etkiledin demektir. köstendil'in zehir yorumu böyle bir kolaycılığın çok ötesinde! köstendil resmen rolünü yaşıyor; metnin ona sağladığı bütün imkanları sonuna kadar kullanıyor; nefes alışıyla, duruşuyla, gözleriyle adeta "zehir" oluyor.

sırıtmayan, doğal, akıcı diyaloglarla ustaca örülmüş hikayenin yazarları alper kul ile özgür özgülgün'ü kutlamak lazım.
ama sanırım en büyük başarı; bu genç ve vaatkar ekipten bu kadar iyi bir oyun çıkmasını sağlayan, herşeyi kıvamında biraraya getiren yönetmen eyüp emre uçaray'ın.
uçaray her zamanki gibi basit fikirlerle ördüğü mizansenleriyle ve sade ama işlevsel çevre tasarımıyla, sıfırmoktaiki'nin bir erken 20.yüzyıl apartmanının salonundan bozma kısıtlı (ama samimi) oyun mekanında harikalar yaratıyor; seyirciyi ilk andan itibaren mekanın/olayın/atmosferin içine sokmayı başarıyor. örnek olarak sadece iki sahneyi hatırlamak yeterli: oyunun açılışındaki sarı ile zehir'in kapı önü sahnesi, oyunun devamında sarı ile sevgilisinin cep telefonlarıyla konuştukları sahne.

"aut", martin mcdonagh'ın “inishmorelu yüzbaşı”sından tarantino ve guy ritchie filmlerine bir sürü çağdaş örnekten beslenmiş ancak yazıldığı kültüre/ortama yabancı kalmayan, sahte ve taklit durmayan bir sahne yapıtı.

"aut" 2 eylül'de sezonu fişek gibi açtı. sıfırnoktaiki daha şimdiden bu sezonun en iyi oyunlarından birine imza atmış oldu.
gerisi de gelecektir umarım...

korku tüneli / philip ridley / sami berat marçalı

bütün bir 20. yüzyıl batı uygarlığının kabusunuza dönüştüğünü düşünün!
bütün bir 20. yüzyıl batı uygarlığının sizi öksüz bıraktığını; hadım ettiğini; büyümenizi, gelişmenizi, olgunlaşmanızı engellediğini düşünün… sizi gerçek hayattan, hayatın gerçeklerinden koparıp; yapay, “kurgu” hayallere, “hayali” korkulara, kabuslara hapsettiğini… masumiyetinizi elinizden aldığını…
tek avuntunuzun, tek kaçış noktanızın, size şefkati hatırlatan, sizi rahatlatan yegane şeyin ya çikolata ya da uyku hapları olduğunu düşünün bir de!
sakın "korkmayın", sizi yalnız da bırakmayacaklar; kırmızı pullu ceketleriyle şov dünyasının aranan ikilisi “güzel” cosmo disney ile “çirkin” pitchfork cavalier size bu kabusta eşlik edecekler...

...

günümüzün sorunlu insanını deşen dehşetengiz oyunların yazarı philip ridley’in, aynı zamanda çok satan çocuk kitapları yazarı olması hiç garip değil!
yetişkinliğimizi çerçeveleyen, hapseden her şeyin kökeni çocukluğumuzda, çocukluk anılarımızda; korkularımızda, mutluluklarımızda, anne-babamızla ilişkimizde…

“kainatın en hızlı saati”nin courgan’ı 30’una geldiği halde nasıl hala 19. yaşgününü kutluyorsa, “korku tüneli”nin stray ikizleri de en son 10 yıl önce 18. yaşgünlerini kutlamışlar.
büyümemeyi seçen onlar mı, yoksa etraflarını [“etrafımızı”] kuşatan ve her saniye korku pompalayan 20. yüzyıl batı uygarlığının enstrümanları mı engelliyor olgunlaşmalarını; kendi ayaklarının üzerinde, akıl sağlıkları yerinde, bilinçli ve sorgulayan bireyler olarak var olmalarını…

...

ikinci kat'ta bu sefer "ara mekan"a alınmadan, direkt bir labirente sokulup, oradan geçerek varıyoruz oyun mekanına. ilk anda, en basit çağrışımla oyunun adına gönderme yapıyor bu fiziki “korku tüneli”.
oyun bittiğinde ise; baştaki o korku tünelinden geçme sekansımızın sırf atmosfer yaratma veya hoşluk olsun niyetiyle yapılmamış olduğunu fark ediyoruz. çünkü aynı yoldan geçerek ayrılmıyoruz mekandan; diğer taraftan, normal bir kapıdan çıkıyoruz.

belki başta o labirentten geçerken, stray kardeşlerin -belki presley’in, belki de oyunun başında ve oyun sürecinde uzun bir süre uyuyan haley’in- beyin kıvrımlarında dolaştırıldık.
belki “oyun diye” seyrettiğimiz her şey, stray kardeşlerin hayallerindeki bir mekanda “canlandı”; bir rüyaydı.

öncesi şüpheli de olsa, oyunda cosmo disney’in ortaya çıkmasından sonraki bölümün rüya/kabus olduğu kesin gibi.
presley’in cosmo'ya anlattığı “en içerdeki/derindeki” rüyada geçen "pichtfork disney" isminin, -adı oyunda “rüya” olarak konmadan, seyircinin “gerçekmiş gibi” seyrettiği- “üst rüya”nın içinde gösteri dünyasından çıkıp gelmiş iki karakterin, biri kusursuz ve güzel cosmo disney ile diğeri kusurlu ve çirkin pitchfork cavalier’in isimlerinden türemiş olması herhalde en bariz ipucu.
mizansen olarak oyuncuların mekanı ve mekandaki eşyaları kullanımı da oyunun rüyamsı atmosferini kuvvetlendiriyor; özellikle masanın, sandalyelerin ve koltuğun kullanımı (presley ve cosmo'nun kolçaklara tünemeleri, ikizlerin masanın üzerinde birbirlerine kenetlenmeleri,...), mekanda ve eşyaların üzerindeki hareket düzeni (sandalyeleri hızla çevirip üzerine oturmalar, cosmo’nun sandalyeden her defasında zıplayarak yere atlaması,…)

…

0.2’nin 13 mart 2010’dan beri sahnelediği “korku tüneli” aralık sonunda programdan kalkmıştı. seyredemediğime üzülmüştüm. hele de bir dostumun oyunla ilgili anısı iyice hayıflandırmıştı beni. çünkü her ne kadar dostum için sancılı bir anı olsa da, benim açımdan oyun adına vaatkar sonuçlar çıkarmama neden olmuştu.

dostum şöyle aktarmıştı yaşadıklarını:
korku tünelinden geçtikten sonra salondaki sıkışık sandalyelere herkes yerleşmiş, hızla gelip kapıdaki bütün kilitleri sert hareketlerle kapatan oyuncunun seyircilerle birlikte herkesi odaya kitlemesiyle, arkadaşımın uzun zamandır uyuyan -ve belli ki pusuda bekleyen- kapalı kalma korkusu tetiklenmiş, oyun başlamış olmasına rağmen arkadaşım çıkmak için ayağa kalkmış, acil çıkış gibi bir kapı aramış, bulamamış, öylece ayakta kalakalınca, kapıyı kitleyen oyuncu yerinden kalkıp kilitleri açarak arkadaşımı serbest bırakmış.
“istiklal'e çıktığımda derin bir nefes aldım” diyerek bitirmişti arkadaşım, başından geçenleri anlatmayı.

üzülmüştüm üzülmesine ancak seyircileri oyun mekanına kilitleyerek daha ilk saniyeden “atmosfer” yaratmada onikiden vuran bu rejiyi kaçırdığıma daha fazla üzülmüştüm.
0.2 ekibi 17 şubat'ta sürpriz bir ek gösterim yaptı; tesadüfen haberim oldu. iyi ki de olmuş; çünkü "korku tüneli" 0.2'nin şimdiye kadar seyrettiğim en etkileyici yapımıydı.

oyun öncesi bekleme mekanını ("ara mekanı") korku tüneline dönüştürmelerinin yanısıra; 0.2 ekibi o küçük, dar ve çok da elverişli olmayan salonu -nasıl her yeni oyunlarında tekrar tanımlıyorlarsa- bu sefer de yine; giriş-çıkışlarını tekrar düzenleyerek ve hatta zemini bile bu oyun için özel olarak tekrar döşeyerek daha ilk dakikadan, tünelden geçip de sandalyelerimize oturduğumuzda bizleri etkilemeyi ve ortamın "gerçekliğine" sokmayı başarıyorlar. (dekor tasarım: meltem tolan)

"korku tüneli" (pitchfork disney) philip ridley'in ilk oyunu.
bazı ilk filmlerin mükemmel olması gibi, bu oyun da içerik, dramatik yapı, diyaloglar açısından mükemmele yakın.
ridley’in metni az az bir sürü çağrışım, esinlenme, eleştiri barındıryor; haley’in kilisede yedi köpekle ve daha sonra papazla mücadelesi, presley'in yılanı din’e, çikolatadan adam hayali ve emziği cinsellik’e, cosmo ve pitchfork cavalier’in marifetlerini sunuş şekilleri eğlence dünyası’na göndermelerle yüklü. atom bombası, uzay programı, nükleer savaş ve sonrası, king-kong, disney filmleri daha direkt yerleştirilmişler metne.
philip ridley yaklaşık 100 dakikalık bir oyunla, 20. yüzyılda kültür ve siyaset ile dünyanın nasıl bir korku imparatorluğuna dönüştürüldüğünün resmini çiziyor.

çeviri ve dramaturji için özlem karadağ'ı -bir kere daha- kutlamak lazım.
iyi metin ve iyi çeviri yetmiyor. ve sadece iyi reji de bir oyunu kurtarmıyor. iyi oyunculara da ihtiyacınız var.

her seferinde seyirciyle dipdibe, seyircinin dibinde olarak oyunculuk anlamında tam bir meydan okuma gerçekleştiren 0.2'nin bu seferki oyuncu ekibi de mükemmele yakın performanslar çıkarıyorlar: murat mahmutyazıcıoğlu (presley), banu çiçek barutçugil (haley), ushan çakır (cosmo) ve 0.2’nin yaratıcılarından eyüp emre uçaray (pitchfork).
herkes çok iyi, murat mahmutyazıcıoğlu bir adım önde; oyunu taşıyan kahramanı hiç düşürmeden canladırması bir yana, yaklaşık 10 dakika kadar süren bir rüya anlatma monologu var ki, övmek için kelimeler yetersiz kalıyor!

0.2 ekip olarak çalışan bir tiyatro topluluğu, beyinleri de sami berat marçalı ve eyüp emre uçaray. "korku tüneli"ne dair bütün yukarıda yazdıklarımı olanaklı kılmakta eminim ekip olarak herkesin rolü var, ancak bu sefer reji koltuğuna oturan kişiyi ayrıca öne çıkartarak, sanırım diğerlerine haksızlık etmiş olmam: sami berat marçalı.

...

"korku tüneli", nasıl daha ilk dakikasından dayanamayıp çıkan dostumun seyretmediği halde kişisel tarihinin "unutulmazlarına" yazıldıysa, benim de "unutulmazlarıma" kazındı...

bazı -olağan- sesler

dot’un açtığı yoldan, boynuz kulağı geçer misali, sağlam adımlarla ilerleyen bir topluluk sıfırnoktaiki.
bir kere, çevirileri (özlem karadağ) daha iyi, daha doğal; daha türkçe; ağızda yabancı durmuyor, çeviri kokmuyor.
ikincisi; oyuncuları daha doğal; vurguları, tavırları, bakışları yapmacıksız, içten ve talimli; özenti kokmuyor.
üçüncüsü; belki şartlar öyle elverdiğindendir bilemem, yarattıkları mekanlarda ve “ortamlar”da mevcut fiziki durumun dezavantajını avantaja çevirmesini biliyorlar; doğallığını kullanıyorlar; tasarım kokmuyor.
ve bütün bu “amatörmüş gibi duran doğallıkların” içerisinde gittikçe profesyonelleşen yapımlar üretiyorlar.

...

sıfırnoktaiki’den bu sezon ilk olarak joe penhall’in “bazı sesler”ini izledim. yönetmeni, aynı zamanda sıfırnoktaiki’nin kurucularından sami berat marçalı.
“bazı sesler” gerek oyunculuk, gerek mekan kullanımı, gerek reji anlayışı olarak geçen sene izlediğim “açık saçık birkaç polaroid”in devamı niteliğinde, ancak ondan çok daha başarılı ve etkili bir sonuca ulaşılmış bu sefer. belki bunda “bazı sesler”in içerik olarak derdinin “polaroid”den daha evrensel olmasının da payı vardır.

sıfırnoktaiki, yeni mekanları ikinci kat’ta sahneledikleri “bazı sesler”de salonu uzunlamasına bölmüşler; dar uzun sahne mekanı sayesinde sahne-seyirci mesafesi minimuma inmiş. gerçi “polaroid”de de oyuncular burnumuzun dibindeydiler ama “bazı sesler”de neredeyse yan yanayız.

giriş-çıkış trafiği uzun dikdörtgenin iki ucundan gerçekleştiriliyor ve birbirini takip eden sahneler için bu girişler dönüşümlü olarak kullandırılarak daha dinamik, hızlı ve zaman zaman sürprizli bir kurgu sağlanmış.
uzunlamasına mekana aralıklarla yerleştirilen üç siyah yükseltinin sabit olması da, dekor değişimini sıfıra indirdiğinden, yine sahne aralarının/değişimlerinin kısalmasını sağlayarak kurgunun dinamikleşmesine yardımcı oluyor. bir anlamda, sinema kurgusu sağlanmış bu sayede. (sahne tasarımı: murat mahmutyazıcıoğlu)
örneğin, yine benzer mantıkla oluşturulmuş ancak parçaların hareketli olduğu “polaroid”de her sahne için parçalarının farklı şekilde bir araya getirilmeleri zaman ve ritim kaybı yaratıyordu.
masa, bank, yatak, tezgah gibi çok amaçlı kullanılan, birbirinin tıpatıp aynı üç yükseltinin siyah, minimal tasarımı ve önlerindeki mavi buzlu ışık yüzeyleri başta yadırgatsa da; ray’in abisinin dahil olmaya çalıştığı toplumsal sınıfın ve kapitalizmin göstergeleri olarak okununca anlam kazanıyorlar.
ve belki de en önemlisi; mevcut mekanın yüzeylerini oluşturan sıvası kazınmış kırmızı tuğla duvarın tekstürü, “bazı sesler”in ruhları deşilen karakterlerinin arızalı, yıkıntı dünyasına çok isabetli bir fon oluşturuyor. bu “eski, yıpranmış” fon ile “hip” tasarım örneği ultramodern yükseltilerin oluşturduğu karşıtlık, oyunun içeriğine dair, örneğin iki kardeş arasındaki gerilimleri yansıtması açısından da anlam taşıyor.

batı edebiyatı iki erkek kardeşin/erkek kardeşlerin hikayesini sayısız kere anlatmıştır.
farklı karakterdeki ağabey-kardeşin ebeveynlerini kaybettikten sonra başa çıkmaya çalıştıkları geçmişleri, anıları, şimdileri üzerine sayısız hikaye dinlemişsizdir. habil-kabil mitine dayanıyor olsa gerek bu gelenek/takıntı/hesaplaşma.
joe penhall’in “bazı sesler”i de benzer bir izlekten ilerliyor; ağabey pete mantığı, aklı, düzeni, “gerekliliği”; kardeş ray ise ruhu, duyguyu, kaosu, “geldiği gibi yaşamayı” temsil ediyor.
ray, akıl hastanesinden şartlı olarak çıkmasının ardından tutulduğu hamile laura’da, belki erken kaybettikleri annelerinin şefkatini, laura’nın karnındaki bebekteyse kendi saflığını arıyor. laura’nın belalı eski sevgilisinin varlığı, ray’in hem ümitsizliğe düşmesine hem de kendi çocukluk anılarından dolayı çocuklara duyduğu nefreti laura’nın karnındaki bebeğe yöneltmesine neden oluyor.

diğer karakterlerin ruhsal olarak kabaca düz bir çizgide ilerleyen serüvenlerine karşılık, oyunun tek inişli çıkışlı, çetrefil karakteri şizofren ray. bu açıdan bakıldığında; çok temiz bir iş çıkaran diğer oyuncuların hakkını yemeden, ray’i canlandıran ushan çakır’ın başarısını ayrı bir yere koymak lazım, çünkü çok zor bir işin altından kalkıyor; ray’in oyun boyunca farklı evrelerden geçen ruhsal sklasını nüanslara dikkat eden, mükemmel bir oyunculukla gözler önüne seriyor.
ray’in ağabeyi pete’i canlandıran tarkan çeper özellikle ikinci yarıda; genellikle oyuncuların sinirlenerek yüksek sesle bağırırken ağızlarından çıkan sözlerin anlaşılmazlaştığı zor sahnelerde hem karakterinin bütün öfkesini, çaresizliğini, şiddetini sesinde yansıtıyor hem de ağzından çıkan bütün sözcüklerin anlaşılırlıklarını kaybetmemelerini sağlıyor.

...

sweet mambo (fotoğraf: bo lahola)

sweet mambo (fotoğraf: jong-duk woo)

“bazı sesler”in ilk bakışta her biri bir şekilde arızalıymış gibi görünen karakterlerinin, biraz düşününce ve etrafımıza dikkatlice bakınca, aslında hiç de olağanüstü/dışı olmadıklarını fark etmek mümkün. oyunun metninde varolan ve rejiyle de altı çizilen çok basit ve temel tespitler insan doğasının çeşitli yüzlerini ortaya seriyor.

bu anlamda “bazı sesler”in iki sahnesi, 10 gün önce seyrettiğim bambaşka bir sahne yapıtıyla, pina bausch’un “sweet mambo”suyla o kadar paralel ki; bağlamlar ve teknikler değişse de, sanatçının derdi “insan” olunca yolların aynı kapıya çıktığını görmek şaşırtmıyor insanı.

düş ile kabus arasında salınırken kullandığı müzik parçalarında “küçük kuşların” sözü edilen, tül bir perdenin içinde tek başına dans eden kadın dansçının sırça bir kafesteki kuşa benzediği, erkeklerin tül perdelerin ardındaki çıplak kadınlara sarılmaya, kucaklarına başlarını koymaya çalıştıkları “sweet mambo” ile “bazı sesler”de ray ile laura’nın ilk yakınlaşmayı yaşadıkları o intim sahne o kadar aynı duyguyu anlatıyorlar ki.
ray'in kuşlarla konuştuğu rüyalarını kabus olarak nitelendirmesine laura şaşırıyor; kuşlarla konuşmanın güzel bir şey olduğunu söylemeye çalışıyor. hemen bu diyalogun ardından ray laura’nın karnındaki çocuğa dokunmak istiyor ve başını laura’nın karnına dayıyor; sarılıyorlar.
ikinci sahne: kadınlar için dört ayak üstünde yaylanarak yerde sürünen pina bausch’un koyu renk takım elbiseli erkek dansçıları gibi, takım elbiseli belalı eski sevgilinin de laura’ya sevgisini kanıtlamanın en direkt yolu yerlerde sürünmek!

…

“bazı sesler” beyoğlu’nun arka sokaklarından birinin içinde, ikinci katta; pencerelerinden başka pencerelerin, başka hayatların sürdüğü mekanların gözüktüğü; komşusu olduğu dar ve karanlık sokaktan müzik ve gürültü seslerinin geldiği; yani, tam da hayatın tüm doğallığının içerisinde konumlanmış bir salonda oynuyor.

aralık ayı boyunca salı-çarşamba akşamları izlenebilir. kaçırmamalı!
ancak "hayati" bir uyarı: önceden yer ayırtmadığınız takdirde kapıdan geri dönmeniz yüksek ihtimal.
benim başıma geldi, başkalarının gelmesin…