on soruluk sohbetler 42 : barış arman

Kundura Sahne’nin bu yıl ilki düzenlenen, performans alanında disiplinler-arası ve uluslararası konsept ve pratik geliştirme programı olan PerformLab, Türkiye’den ve Hollanda’dan sanatçıları bir araya getirerek 29 Mayıs- 6 Haziran tarihleri arasında Beykoz Kundura’da gerçekleşti. Kundura Sahne ile Productiehuis Theater Rotterdam ortaklığında ve Dutch Performing Arts’ın desteğiyle hayata geçirilen PerformLab programı boyunca, yapılan açık çağrı sonucu seçilen, kariyerlerinin farklı aşamalarındaki Türkiye’den sanatçılar Barış Arman, Dilan Onay, Doğan Can Serinkaya, Filiz İzem Yaşın, Halil İbrahim Aygün, Nadir Sönmez, Nursev Irmak Demirbaş ve Selen Gürmen bir hafta boyunca Hollanda’dan gelen sanatçıların katılımıyla, çalışmalarını paylaşma ve geliştirme imkânı buldular. PerformLab’e ayrıca, sanatçı İlyas Odman da, sanatsal süreçlere fermantasyon kavramı üzerinden yeni bir bakış açısı kazandırarak Sanat Fermantoru olarak eşlik etti. Fermantasyonu, sanatsal süreçlere yeni bir perspektifle bakmayı sağlayan bir araç olarak kullanmayı öneren bu yaklaşım, PerformLab'in omurgasını oluşturdu. Hollanda’dan katılan sanatçılar ise dansçı ve koreograf Benjamin Kahn, Amsterdam Fringe Ödüllü dansçı ve performansçı Cherish Menzo, oyuncu ve performansçı Khadija El Kharraz Alami ve Green Room ödüllü eğitimci, sanatçı, tiyatrocu ve yönetmen Samara Hersch’den oluşuyordu. On soruluk sohbetler’de PerformLab serimize yerel katılımcılarla devam ediyoruz.

Sıradaki misafirimiz Barış Arman. 2017 yılında yönettiği Hedwig ve Angry Inch oyunuyla Yeni Tiyatro Dergisi Emek ve Başarı Ödülleri Komedi / Müzikal Dalında Yılın Yönetmeni ödülünü almış olan Arman, 2020 yılında ise 24. İstanbul Tiyatro Festivali kapsamında, katılımcılarının kendi evlerinde dolaşarak kulaklıklarıyla takip ettikleri bir performans olan Olağan-İçi bir Gezi’yi yazıp yönetmişti. Arman önümüzdeki sezon ise Lambda’da (London Academy of Music & Dramatic Art) burslu olarak yönetmenlik yüksek lisansını tamamlamak üzere Londra’da olacak.

Fotoğraf: Barış Kılınç

Performansın özü sizce nedir? Performansı günümüzde nasıl tanımlarsınız?

Kendi adıma şunları söyleyebilirim: Yaşamda bir çok merakım var; sanatçıyım ve performansı hem araç hem sonuç olarak kullanıyorum. Gözlemlediğim kadarıyla çoğu insan için oldukça problematik bir kelime. Herkes için başka anlamlar ifade ettiğini gördükçe şaşırıyorum. Bana göre, performans bir yapma halidir ve bir şemsiye kavramdır. Zamanı ve mekânı kapsar. Sanatçı için tükenmeyecek bir araç ve aynı zamanda malzemedir.

Sanatın dönüştürücü gücüne inanıyor musunuz? Nasıl?

Sanatın yaşamımızda ne gibi bir işlevi olduğunu sorgulamayı hiç bırakmadım. Lise yıllarımda sanat tarihine dönüp bakıyordum, bugünse gündelik yaşamda bu sorunun cevabını arıyorum. Bana göre sanatın en büyük amacı dönüşümdür. Kuvvetini ise motivasyondan alır. İşin seyirci/katılımcı/izleyici ile karşılaştığı anda iyi bir soru sormasını ve gündelik yaşama sızabilecek bir motivasyon yaratmasını beklerim. Bu motivasyonun nasıl sürdürülebilir kılınabileceği hemen her işimde kafamı kurcalar. Sanırım en çok da sanatın beni değiştirmesini bekliyorum. İçinde aylar geçirdiğim sanatsal bir sürecin beni dönüştürmeden katılımcısını dönüştürebileceğine inanmıyorum.

İnsanlığın küresel ölçekte içinden geçmekte olduğu bu yeni pandemi süreci sizce gösteri sanatlarını gelecekte nasıl dönüştürecek?

Canlılığın gösteri sanatlarında ontolojik bir unsur olduğuna dair inancımız geçtiğimiz yıl yerini şüpheye bırakmış oldu. Her ne kadar kayıt teknolojileri ve yeni medya araçları kullanımımızda olsa da, gösteri sanatlarını diğer disiplinlerden ayıranın canlılık ve fiziksel katılım olduğuna neredeyse emindik. Pandemi döneminde zorunlulukla üretilen işlerin ardından, konvansiyonel pratiklerini sürdüren sanatçıların yeni medya kullanımları geleceğe dair bir şeyler anlatıyor sanırım. Pandemi tüm olumsuzluklarına rağmen seyirciye sanatın farklı biçimlerini deneyimleme olanağını sundu. Üstelik bu biçimlerin seyirciye ulaşabilmesi için önceden var olmayan altyapı da bir yıl içinde kurulmuş oldu. İnternetin ilk var olduğu günden bugüne sürdürdüğü herkese ulaşabilme ve demokrasi iddiası da bir şekilde doğrulandı. Seyircinin alışkanlıklarını değiştirebilecek bir başlangıç noktasında olabiliriz. Bu durumda belki de geleceğin gösteri sanatları daha ekolojik ve daha günü takip eden bir yere doğru evrilebilir.

Bir performansçı olarak, pandeminin yarattığı zorlu koşullarla kişisel olarak nasıl başa çıkıyorsunuz? Yaratım sürecinde COVID-19'un getirdiği kısıtlamalara uymak zorunda kalmak yaratıcılığınızı nasıl etkiledi?

Uzun bir süre kısıtlamaların ve pandeminin bende yarattığı endişeyi lehime çevirmenin yollarını aradım. Önceleri herkes gibi eski alışkanlıklarımı sürdürebilme ve elbette hayatta kalma derdiyle boğuştum. Hepimiz için varoluşumuzu sorguladığımız bir süreçti. Zamanla bu çaba yerini yeni bir algı dünyasına bıraktı. Hatta pandemideki tecrit koşullarının zamanla benim için bir motivasyon kaynağına dönüştüğünü söyleyebilirim. Yaşamı bir araya getiren unsurları ve bu unsurların arasındaki ilişkileri yeniden değerlendirme zorunluluğu hissediyorum. Pandemi sırasında, “durmak”, “tecrit”, “balkonlardan ve duvarları aşan seslerden oluşan yeni kamusal alan”, “boşalarak neredeyse bir yerleştirmeye dönüşen sokaklar” bir algı değişikliğini ayağıma getirdi. Beni içinde durduğum evrene yeniden bakmaya mecbur etti.

Size ilham verdiğini düşündüğünüz biri/leri var mı, varsa kimler?

İlham bana ara sıra taktığımız bir gözlük gibi geliyor. Bir başlangıç noktasına, motivasyona, yeni bir paradigmaya ihtiyaç duyduğumda bedenimden yaşadığım şehre, üniversite günlerinde aldığım bir nottan takip ettiğim bir sanatçıya kadar her şey bana yardımcı olabiliyor. Ama dönüp dolaşıp her işini keyifle takip ettiğim ya da çalışmalarını tekrar tekrar okuduğum idollerim de var elbette: Rimini Protokoll, Lola Arias, Augusto Boal, Italo Calvino, Georges Perec, (dersinde aldığım her nota tekrar tekrar döndüğüm) Ferhan Yürekli, Juhani Pallasma.

Söyleşinin devamını okumak için tıklayın: unlimited

 

çevrimiçi gösteri izlenimlerim VI - olağan-içi bir gezi, barış arman

bir tiyatral deneyim kaç algıyı kapsayabilir?.. görme ve duyma öncelikli ve başından beri var zaten.. peki; devinduyumsal (kinestetik) algı, dokunma, koklama, tatma.. 

bir gösteri sizi koltuğunuzda oturtmayıp, hareket ettiriyorsa kinestetik algınızı da kullanıyor demektir.. dokunma?.. eğer sahneleme bunu da kattıysa konseptine ve siz rahat bir insansanız, oyunculara veya diğer seyircilere dokunmaktan çekinmezsiniz, neden olmasın.. koku ve tat algınızla oynayan gösteriler ise çok enderdir, ama hiç yapılmadı değil tabii.. 1960'lardan itibaren pıtrak gibi açan çeşit çeşit sanat türleri içinde de var, baskın olarak algılardan birine, ya da aynı anda bir kaçına odaklananları..

peki kulaklığınızdan dinlediğiniz bir kayıtla bütün bu duyularınızı tetikleyen bir işe ne dersiniz?.. sizi hareket ettiren performatifliğiyle, uzanıp buzdolabınızdan aldığınız bir şeyin kokusuyla, evinizin daha önce elinizi sürmediğiniz yüzeylerine dokunmanızla, görmenizle, duymanızla.. ve aynı zamanda, gündelik ve sizin için o ana kadar sıradan olan yaşam ortamınızda yarattığı gerçeküstü anlarla.. hayalgücünüzü harekete geçirmesiyle.. düşünmenizi ve duygulanmanızı sağlamasıyla..

ve "şimdi ve burada" olma halinizin altını kalınca çizmesiyle. şimdi: 2020, içinden geçmekte olduğumuz  pandemi yılı, içinde yaşadığımız zaman. burada: şimdi'den dolayı bize dikte edilen sokağa çıkma yasaklarıyla hapsolduğumuz evlerimiz. 

tek tek her birimizin evi. tek tek her birimiz için bir iş. her birimize özel, biricik bir iş. hepimiz kendi evlerimizde olduğumuz için, her birimizin buzdolabı başka şeylerle dolu olduğu için, evimizin koşullarının sınırlarını çizdiği; dolayısıyla hiç biri birbirine benzemeyen, seyirci tarafından deneyimlendiği kadar çok sayıda farklılaşan bir iş. 

seyircinin aynı zamanda icra eden olması, kendi kendinin seyircisi olması. ya da evde bizimle kalanlar varsa, merak edebilirler kulaklıklarımızla neden oradan oraya koşturduğumuzu, yavaş veya hızlı yürüdüğümüzü, buzdolabını niye açtığımızı, dış kapıyı neden araladığımızı, banyoda ne yaptığımızı, salonun penceresinden neye baktığımızı; eh o zaman, onlar olur seyircimiz. ama onlar yoksa da, biz kendimizin seyircisiyiz, çünkü kişisel sınırlarımızın ve içinde yaşadığımız gündelik çevremizin farkına varıyoruz bu işle.

bir seyirci olarak bir tiyatral deneyimden daha ne isterim.. kazan dairesi'nin "olağan-içi bir gezi"si bana böyle bir deneyimi yaşatmayı başardı. yazarı ve yönetmeni barış arman. 

işle ilgili içime sinmeyen bir kaç şey var. mesela; işin anafikri eğer bu kadar her bir seyirciye kendi evi ve evinin koşulları üzerinden bir deneyim yaşatılma üzerine kuruluysa, neden independenta gibi istanbul'a özgü bir olay dahil edildi metne. deprem bile türkiye geneli düşünüldüğünde anonimleşiyor, istanbul'la özdeşleşmiyorken, independenta çok fazla spesifik duruyor. 

işle ilgili en temel sorunum ise; bu kadar sese odaklanan bir işte ses tasarımının olağan-üstü titizlikte olmamasıydı, ses tasarımının etkisi zayıftı, derin, volümlü ve katmanlı değildi. simon mcburney'in "the encounter"ını düşünmeden edemedim. biraz hayıflandım.. 

ama siz benim titizliğime bakmayın, bu olağan-dışı işi 14 aralık'a kadar istanbul tiyatro festivali kapsamında deneyimleyin, pişman olmazsınız..