Ruhrtriennale 2026’dan İki Dans Akşamı 1 - RI TE

RI TE'i beklerken (25 Ağustos 2026 - Pact Zollverein, Essen) © Mehmet Kerem Özel

Flamenko dansına getirdiği avantgarde yorumla tanınan İsrael Galvan ile çağdaş dans dünyasında son yılların en radikal işlerine imza atan koreograf-performansçılarından Marlene Monteiro Freitas’ın birlikteliği benzersiz bir yapıtın ortaya çıkmasını sağlamış. İkilinin hazırladığı gösterinin başlığı Rİ TE, Freitas'ın anadili Portekizce’de “gülmek” (Rİ) ve “sen/seni/sana” (TE) kelimelerden oluşuyor ve “GÜL!” anlamına geliyor. Ama tabii ki iki hece birlikte okunduğunda, ister istemez İngilizce anlamıyla “ayin” de akla geliyor, ki zaten bu iki dilli anlam oyunu amaçlanmış olmalı.

Capo Verde Adaları doğumlu Freitas (1979) Anne Teresa de Keersmaeker’in ünlü dans okulu P.A.R.T.S.’taki eğitiminden sonra kendine has karnavalvari ve grotesk üslubuyla dans dünyasında kendine sağlam bir yer edinmeye başladı. 2018 yılında Venedik Bienali tarafından dans alanında Gümüş Aslan ödülüne layık görülen Freitas son işi NÔT ile 2025 yazında, dünyada gösteri sanatlarının Kâbe’si sayılan Avignon Festivali’nin prestij mekanı Papalar Sarayı Avlusu’na davet edildi. Flamenkonun beşiği Sevilya doğumlu ve anne ile babası ünlü flamenko dansçıları olan Galvan (1973) ise flamenkoyu bedeninin içinden ve dişil bir enerjiyle yorumlayarak yenilikçi bir ifade dili yaratan sıradışı bir dansçı/koreograf. Kendi ülkesinde aldığı bir çok ödülle birlikte New York Bessie, Londra Ulusal Dans gibi uluslararası ödüllerin de sahibi olan Galvan dünya çapında bir çok festivalin yanısıra 2017 ve 2025’te iki kere Avignon Festivali’ne konuk oldu. 

 Rİ TE’te senografi çok yalın: Sahnede sadece yaklaşık 2-2m'lik ahşap bir kutu var. Kutu, geniş yüzeyi seyirciye bakacak şekilde dikine duruyor. Kutunun ön kapağı açılıp önüne yere konmuş, böylece burası bir tür platform olmuş. Kutunun dik duran arka kapağında/yüzeyinde yukarıda bir floresan takılı, önüne de iki eski moda kafe sandalyesi konmuş. Adeta insanlık tarihinin en eski ve en basit sahnesindeyiz; dikdörtgen bir oyun alanı ve alanın arkasını tanımlayan bir yüzey. Ama, Galvan ile Freitas gösteri boyunca kendilerini bu tanımlı oyun alanıyla sınırlamayacaklar; etrafında, üstünde, yakınında, uzağında serbestçe dolaşacaklar. Sona doğru ise, yapıt boyunca seyirciyle etkileşimi kesmeyen ikili, sandalyelerinin üzerinde seyirciye doğru gelip, tabir-i caizse en öndeki seyircilerin burunlarının dibine kadar girecekler. Floresan ara sıra göz kırpacak, titreyecek, sanki hayatın gündelik akışı içindeki kısa ve ani arızaları, kesintileri imlermişsecesine. Zaten Rİ TE biraz da bu arızalar üzerine kurulu.

Biz seyirciler yerlerimize otururken Galvan ile Freitas da sahnedeler, kol kola dolaşıyorlar, oyun alanının önünden ya da arkasından geçiyorlar, sahnenin yan taraflarındaki çıkıntılara oturuyorlar, birbirleriyle konuşuyorlar. O sırada dönüşümlü olarak klasik müzik ile eğlenceli hafif müzik çalıyor. Müzik değiştiğinde, önceki müziklerin hep aynı kısımları çalıyor, yani bir nevi tekrarlama yaşanıyor. İkili her müzik değişiminde tavır değiştiriyor; klasik müzik çalarken ciddileşiyor, yürüyüşleri, duruşları sertleşiyor, dikleşiyorlar, hafif müzikle bütün uvuzları oynuyor, gevşiyor, laçkalaşıyorlar. İkisi de beyaz tulum giymiş, birbirlerine benziyorlar, ikiz gibiler ama detaylarda küçük farklılıklar var. Tulumunun üzerinde siyah bir kasap önlüğü takılı Galvan gerili olarak sardığı saçlarının orta çizgisine bir sıra çiçek yerleştirmişken, Freitas saç topuzuna aynı beyaz küçük çiçeklerden takmış, beline yeşil bir kemer bağlamış. Galvan’ın pembe uzun plastik botlarına karşılık, Freitas’ın ayaklarında topuklu ve sonradan anlayacağımız üzere altları çivili, flamenko/tap dansı yapmaya uygun koyu mavi bir ayakkabı var. Flamenko dansının ustası ayağında plastik botlar giymişlen, dolayısıyla ayak vuruşlarıyla ses çıkarması zorlaşıcakken, flamenko eğitimi almamış Freitas’ta bu dansa uygun ayakkabıların olması bile bize daha baştan gösterinin ne kadar sıradışı ve eğlenceli olacağına dair ipucunu veriyor.

Freitas ile Galvan iki sevimli soytarı gibiler; bir anda kendinden emin şekilde kendini havaya kaptıran ama sonra bir anda da bulunduğu ortamdan ya da yaptığından utanıp kendine gelen, biraz tedirgin, hafif sakar, hafif alaycı, biraz garip, biraz beceriksiz. Aralarından biri dışarıya dönük, diğeri içe kapanık; Laurel ile Hardy gibiler. Bir yandan eğlenerek oyun oynarken, diğer yandan hafif bir yarış, gerilim de hissedilmiyor değil aralarında; hafiften atışıyorlar, birbirlerine meydan okuyorlar, ama birbirlerini baştan da çıkarıyorlar. Dışa dönük, dışavurumcu, ifadeleri güçlü, sert ve belirgin olanı Freitas; durağan, sessiz, mütevazi, şefkatli ve içe dönük olanı Galvan. Freitas sadece bedenini değil, her zamanki gibi –ve adeta imzasına dönüşen şekilde- mimiklerini (gözlerini ve ağzını) kullanmada da usta; abartılı, grotesk ifadeleriyle dikkatleri üstüne çekiyor, hatta zaman zaman Galvan’dan rol bile çalıyor. Galvan ile Freitas’ınki, neşe ve mizah dolu olduğu kadar gerilimli bir diyalog. Bu diyalogda zamanlamalar, verilen esler, duruşlar, -birbirlerine ve seyirciye- bakışlar, bir hareketi yaparken bir anda kesintiye uğratmalar büyük rol oynuyor. Bu diyalog, özellikle Freitas tarafından seyirciyle kurulan flörtöz bir ilişki bir de barındırıyor. Galvan ile Freitas’ın yetiştikleri coğrafyayı düşünürsek, Rİ TE’deki bu ikili boğa ile güreşçisi olabilir, hatta konvansiyonel kadın-erkek rollerini altüst etmiş olabilirler, çünkü gösteri boyunca defalarca tekrarlanacak bir jest kombinasyonu var: Freitas bir matador gibi “Oley” diyecek; ki “oley” ağzından her zaman o kadar kolay çıkmayacak, ilk söyleyişinde sadece ağzını oynatacak, yeniden denediğinde önce gırtlağından bazı sesler çıkacak ve bunlar zamanla “Oley”e dönüşecekler, sonrasında da binbir çeşit “oley” şekli olacak. Freitas ilerleyen dakikalarda defalarca seyircileri de ayartarak “oley”lerine eşlik ettirecek. Jest kombinasyonunun devamında; Freitas “oley”ini söyleyince ya da seyircilere söyletince, Galvan parmaklarını dudaklarına götürüp etrafa bir öpücük verme jesti yapacak, Freitas da hemen ardından yüzünü yana dönüp tükürecek. Bu adeta ritüelvari jest kombinasyonu gösteri boyunca ikilinin yarattığı farklı durumlarda tekrarlanacak; örneğin Freitas berber gibi Galvan’ı sakal traşı ediyormuş ya da doktor gibi Galvan’ı muayene ediyormuş gibi yaptığında, her seferinde “oley-öpücük-tükürme” kombinasyonu aynı sırayla gerçekleştirilecek. Sanki bu sahneler, ama bir taraftan da yapıtın tamamı, ikilinin yaşadığı coğrafyada maçolukla özdeşleşmiş matador imgesinin gündelik hayatın her anında yaşandığını, mizahi bir dille gözlerimizin önüne seriyor. 

Yaklaşık 60 dakikalık gösterinin son çeyreğinde önce Galvan sonra Freitas birer soloyla flamenkonun ritimlerinden, hareketlerinden, tempolarından ve seslerinden esinlenerek, ama bütün kurallarına meydan okuyarak bunlarla “oynuyorlar”, flamenkoyu adeta yapıbozuma uğratıyorlar; yani bildik hareketleri dönüştürüyor, tempoları sekteye uğratıyor, ritimleri tuhaflaştırıyor, flamenkoya eşlik eden tanıdık nidalar yerine garip ama espirili sesler çıkarıyorlar. Rİ TE ‘a genel olarak baktığımda, yapıtın ana fikrinin sanki geleneksel bir dans türünü ve onun etrafında şekillenen toplumsal hayatın ürettiği jestleri altüst etmek üzerine kurulu olduğu kanısına varıyorum.

Rİ TE’ı Freitas, Paris’te her güz düzenlenen prestijli Festival d’Automne (Güz Festivali)’nin 2022 yılındaki edisyonundaki ana konuklarından biri olması vesilesiyle kendisine sunulan imkanlarla davet ettiği sanatçılardan biri olan Galvan ile sadece dört günde ortaya çıkarmış. Yani Rİ TE arkasında öyle uzun bir araştırma, çalışma, deneme süresi olan bir gösteri değil. Bu nedenle ele aldığı tema, ve onu ortaya koyuş şekli odaklı da olsa, iddialı veya derinlikli değil, ama zaten her projenin büyük laflar etmesi, gösterişli olması, arkasında derin anlamlar veya anlam katmanları barındırması gerekmiyor. Biraz çapakları kalmış, eğlenceli ve yaramaz Rİ TE dağınıklıktan ve doğaçlamadan beslenen, hatta biraz da kendini ciddiye almamanın hazzıyla yaratıldığı belli olan, seyretmesi ve dahil olması çok keyifli bir buluşma.

RI TE'i alkışlarken (25 Ağustos 2026 - Pact Zollverein, Essen) © Mehmet Kerem Özel

Bu yazının bir versiyonu Kineo Dergi'de yayınlanmıştır.

bu akşam AKM tiyatro salonu'nda: beyond walls - büşra kayıkçı

bu akşam AKM tiyatro salonu'nda: Figures & Counterparts

kartpostal arşivi 017

Ruhrtriennale'den Marina Abramović'in Şatafatı Geçti

Balkan Erotic Epic'i beklerken (Kraftzentrale Landschaftspark Nord - Duisburg, 06.09.2026 © Mehmet Kerem Özel)

20 Ağustos - 20 Eylül tarihleri arasında gerçekleşen Ruhrtriennale’nin 2026 edisyonunun en merakla beklenen gösterisi, performans sanatı denince akla gelen ilk isimlerden Marina Abramović’in “Balkan Erotic Epic” adlı, her açıdan devasa boyutlu tiyatral yerleştirmesi idi. “En merakla beklenen” dedim çünkü “Balkan Erotic Epic”in biletleri festivalin geleneksel bilet satışı başlangıcı olan Nisan 2026’dan çok önce, gösterinin Manchester’daki dünya prömiyeri gösterimleri ile eş zamanlı olarak 2025 Sonbaharı’nda çıkmış, hemen tükenmiş ve daha o zamandan ek gösterimler konmuştu. Manchester’ın ardından, bu yılın Ocak ayında Barselona’ya konuk olan “Balkan Erotic Epic” Ruhrtriennale’den sonra, 2026 bitmeden Berlin ve New York’a da uğrayacak. Abramović bir yandan da, bu gösteriyle aynı isimli ve benzer içerikte bir sergiyi eş zamanlı olarak dünya metropollerinde meraklıların deneyimine sunuyor. Gösteri ve sergi benzer içeriğe sahip olmalarının yanı sıra, sahnelenme/sergilenme düzeni açısından da benzer şekilde tasarlanmışlar. Nasıl sergilerde seyirci birbirinden farklı odalara yerleştirilmiş yapıtları belli bir sıralama olmadan, dilediğince arka arkaya gezerek görüyorsa, gösterinin strüktürü de seyircinin dört saatlik bir süre boyunca birbirinden bağımsız yerleştirmeler/sahneler arasında dilediği gibi dolaşması üzerine kurulu. Sergide video formatında sunulan yapıtlar, gösteride birebir canlandırılarak sahneleniyorlar. Karşımızda bedenlerle oluşturulmuş yerleştirmeler, bir nevi tabelaux-vivant (canlı tablo)’lar var ama tabelaux-vivant'tan farklı olarak bu yerleştirmeleri oluşturan figürler sabit durmuyor, süreç boyunca sahne sınırları içerisinde hareket ediyorlar.

Abramović Balkan coğrafyasının etnografik kültürünün -sadece- pagan ve Hıristiyan geleneklerinden beslenen taraflarındaki erotik unsurlarını, eski komünist Yugoslavya’nın toplumsal ve politik bağlamına oturtarak ve kadın odaklı bir anlatıyla bize sunuyor. Abramović’in anlatısında erotizm ile birlikte, bir de ölüm ön planda. “Neden komünist Yugoslavya? Neden pagan ve Hıristiyan Balkan?” diye sorulursa, tabii ki cevap doğrudan Abramović’in kişisel hayat hikayesi ile alakalı. “Balkan Erotic Epic” iki kutup arasında; eski Yugoslavya'da onu sadık bir komünist olarak yetiştirmek isteyen, Tito partizanı annesi Danica ile komünizmden nefret eden ve ona dini ortodoksluk ve batıl inançlar aşılayan anneannesi arasında kalmış bir performans sanatçısının dünyasını sergiliyor bizlere.

Gösteri, önünü Danica’nın çektiği bir bandonun bir tabutun ardından, fuaye olarak kullanılan kısımdan yerleştirmelerin/sahnelerin olduğu iç kısıma, cenaze müziği çalarak ve o ritimde yürüdüğü bir tören alayıyla, Tito’nun cenaze töreni ile başlıyor. Böylece seyirciler içeriye alınmış oluyorlar. Dört saat sonra aynı bando bu sefer tabutsuz olarak içerden dışarıya yürüyerek seyircileri çıkışa ve gösterinin bitişine yönlendirecek. Bandonun elemanları bu dört saat zarfında içerideki farklı yerleştirmelerde de müzisyen olarak görev alacaklar.

İçerisi hangar benzeri yüksek ve geniş bir hacim: Duisburg’da atıl endüstri yapılarından oluşan Landschaftspark Nord’un içinde, gösteri/etkinlik mekanına dönüştürülmüş eski Kraftzentrale (Güç Santrali). Bütünüyle parıltılı siyah suni çim serili bu hacime, küçük bir panayır benzeri düzen oluşturacak şekilde 13 sahne yerleştirilmiş. Çoğu sahnenin arkasında devasa bir yüzey var, buralara –sergi versiyonunda da sunulan- video görüntüleri projekte ediliyor. Sahnelerin bazıları aralarında ayırıcı duvarlar olmadan yan yana ya da birbirlerine bakıyorlar, bazıları sırt sırta, bir iki tanesi de hepsinden kopuk veya saklı şekilde yerleştirilmişler. Seyirciler bunların arasında dilediğince dolaşabiliyorlar. Beş sahnenin ön yüzleri ise seyircilerin toplanması için düşünülmüş bir orta boşluğa bakıyor, burası bir nevi panayırın merkezi. Burada durduğunuzda bir kaç sahneyi aynı anda takip edebiliyorsunuz. Sahnelerden biri olan ve "Herhangi bir Balkan kasabasının veya köyünün sosyal kalbi" olarak tarif edilen bar-lokanta-kafe işlevli “Kafana Kompleksi” bu orta alanı domine ediyor.

Sahnelerden bazılarında dört saat boyunca bir gelişme olmadan aynı tema tekrarlanıyor: “Düğün Ritüelleri”nden birinde oynak Balkan pop müziği eşliğinde ve neşeli bir şekilde protez şişme karın takarak hamile rolü canlandıran genç bir kadına yaşlı bir kadın, içinde ayakta durdukları havuzdan maşrapa maşrapa süt dökerek banyo yaptırıyor, toprağın döllenmesini temsil eden “Toprağı Sikmek / Doğurganlık Ayinleri”nde çıplak erkekler yeşil suni çim yüzeye yüzüstü yatıp kalçalarını yukarı aşağı hareket ettiriyorlar, “Yağmuru Durdurmak İçin Tanrıları Korkutmak” isimli sahnede folklorik kıyafetler içindeki kadınlar fırtınaları kovmak için eteklerini açıp cinsel organlarını gökyüzüne açıyor ve rahatsız edici yükseklikte sesler çıkartıyorlar.

Bazı sahnelerde tekrar olmadan tek bir temanın gelişimini takip ediyoruz: “Düğün Ritüelleri”nin diğerinde folklorik düğün kıyafeti içinde sırtüstü yatan bir gelinin yüzüne başka bir kadın maskevari ifadesi olan folklorik bir makyaj yapıyor, “Meme Masajı/Orji” isimli sahnede çırılçıplak kadınlar ve erkekler dünyayı uyandırmak için bir Hıristiyan mezarlığı ortamında mezar taşlarının arasında, üzerinde kendi bedenleriyle, iskeletlerle, mezar taşlarıyla ve birbirleriyle erotik sürtünmeler icra ediyorlar.

“Sihirli İksir”de devasa boyutlardaki dikilmiş penislerden oluşan bir sahnenin içinde Belçikalı bir kültür bilimci kadın akademisyen Elke Luyten elinde mikrofon, belli aralıklarla bazı bereket ritüellerinden bahsedip, sihirli iksir tarifleri okuyarak, aralarda sorduğu sorularla da seyirciyi konuşmaya dahil ediyor.

Bazı sahnelerde, örneğin “Kılıç Dansı” ve “Kara Düğün” adlı sahnelerde ise yaklaşık 30 ile 60 dakika arasında süren koreografik gösteriler belli aralıklarla tekrar ediyor. “Kafana Kompleksi” isimli sahnede ise ara ara şarkılar söyleniyor, danslar ediliyor, Tito'nun cenazesi şerefine içiliyor, eğleniliyor. Baştan itibaren hareketsiz şekilde birer masada tek başlarına oturup sadece sigara içen, boyunlarında beyaz inciler, gözlerinde kara gözlükler, siyah döpiyesler içinde, Tito’nun dullarını temsil eden üç orta yaşlı kadın Tito'nun tabutunun kafananın ortasına getirildiği bir sekansta teker teker tabutun üzerine çıkıp etraflarındaki diğer müzisyen, dansçı ve şarkıcılarla birlikte şarkı söylüyorlar.

“Kafana” ve “Kara Düğün” sahnelerindeki dansçı ve şarkıcılar zaman zaman bu iki sahne arasında yer değiştirip buralardaki gösterilere dahil oluyorlar. Ancak onlar dışında bulunduğu sahneyi terk eden başka performansçı yok neredeyse.

Her şey aşırı büyük, abartılı ve gürültülü, öyle ki içerdeki atmosfer bir süre sonra seyirciyi ezen bir niteliğe bürünüyor. Mekana giriş-çıkışın dört saat boyunca serbest olmasının, isteyenin fuayeye dönüp bir şeyler içip atıştırabilmesinin, hatta binanın dışına çıkıp temiz hava alabilmesinin mümkün kılınması kanımca bu durumu değiştirmiyor. Zeminin bütünüyle plastik çim serili olmasının komünist Yugoslavya ile doğrudan bir ilişkisi var mı bilmiyorum, seyircilerin ayak seslerini sönümlendirmesi için kullanılmış olabilir, ama bu malzemenin ve her yerden gelen seslerin gürültülü bir uğultuya dönüşmesi mekanda iki saat geçirdikten sonra baş ağrıtmaya başladığını kişisel deneyimimle söyleyebilirim.

Sayısız oyuncu, dansçı, şancı ve müzisyen dört saat boyunca eş zamanlı olarak çeşitli durumlar, hareketler, şarkı ve danslar icra ediyorlar. İcracılarda müthiş bir emek, performans ve projeye adanmışlığın fark edilmemesi imkansız, ancak bana göre çok temel bir sorun var bu icralarda: Hiç biri gerçek değil, -miş gibi! İcracıların rol yaptıkları, ritüelleri sadece canlandırdıkları, “tamamına erdirmedikleri” çok açık ve zemindeki suni çimden başlayarak, her şey had safhada yapay. Bu bir tiyatro insanın muhayyilesinden çıkma bir gösteri olsa bu “-mış gibilik”e maruz kalmak bir noktaya kadar mazur görülebilir, arkasında başka anlamlar aranabilir. Ama bu gösteri tam da, bir çok başka şeyin yanısıra tiyatro sanatının “yapaylığı”nın bilinçli olarak zıddında konumlanan performans sanatının 80 yaşına merdiven dayamış “kraliçesi” tarafından bizlere sunuluyor. Halbuki kendisinin, performans sanatının kilometre taşı olan işlerinde, -hiç birini bizzat deneyimleyememiş olsam da haklarında okuduğum kadarıyla-, “şimdi ve burada” olma hali bütün gerçekliğiyle hayat buluyordu. “Balkan Erotic Epic” ise gerek icracıya gerekse de seyirciye bu tür bir tamamına erdirme deneyimini olanaklı kılmanın ve sunmanın kıyısından bile geçmiyor. Abramović’in 1970’lerdeki işlerinde, örneğin 1975 tarihli “Lips of Thomas” (Thomas’ın Dudakları)’nda daha fazla ve geri dönülemez bir yara almaması için kendisini buz haçtan kurtarma raddesine taşıdığı ya da 1977 tarihli “Imponderabillia” (Ölçülemez Şeyler)’de içinde bulunduğu mekandan dışarı çıkarken partneri Ulay ile karşılıklı çırılçıplak durdukları dar kapı aralığından geçmek için kendisine sürtünmek zorunda bıraktığı, ya da 2009’daki “The Artist is Present” (Sanatçı Burada) adlı ünlü performansında olduğu gibi uzun uzun gözlerinin içine baksın diye karşısında istediği kadar süre oturmasına izin verdiği seyirciye sunduğu, sınırları muğlaklaştığı, giderek de özgürleştirdiği bir ortam yok burada. Seyirci artık, bir sürü görevlinin gözetimi ve bazen yönlendirmesi altında, güvenli bir konumda ve uzakta. İcracılar da, cep telefonları sadece fuayede açılabilen çantalara kilitlenmiş seyirciler sayesinde güvendeler.

Toparlarsam; kalabalık kadronun özverili icrası ve koreografiden senografiye, müzikten videoya, ışıktan kostüme bütün sanatsal ekibin nitelikli ve incelikli tasarımları kesinlikle göz ardı edilmemesi gerekse de, bizzat Abramović’in kendisinin “en iddialı çalışmam” olarak nitelediği “Balkan Erotic Epic” kanımca tam da senografiyi anlatırken kullandığım “panayır” benzetmesinin ötesinde, daha derin ya da daha etkili ya da daha duyguları harekete geçiren bir eğlencelik sunmuyor seyirciye maalesef.

Bu yazının bir versiyonu Tiyatro Dergisi'nde yayınlanmıştır.

Ruhrtriennale’den David Bowie’nin Ruhu Geçti

Rebel Rebel'i beklerken (Jahrhunderthalle Bochum, 26.08.2026 © Mehmet Kerem Özel)

Almanya’nın Ruhr bölgesinde Bochum, Duisburg ve Essen şehirlerindeki atıl endüstri yapılarından dönüştürülmüş mekanları kullanması ve ağırlıklı olarak tiyatro ile müzik disiplinlerinin arakesitinde gösteriler üretmeye odaklanması ile dünyadaki festivaller arasında kendine özel bir yer edinen Ruhrtriennale’nin, Belçikalı yönetmen İvo van Hove imzalı üçüncü ve son edisyonu 20 Ağustos - 20 Eylül tarihleri arasında gerçekleşiyor.

Ruhrtriennale’ye özgü alışkanlıklardan biri, üç yıllık atanan genel sanat yönetmenlerinin kendi işlerini programa almaları, hatta festival için özel olarak iş üretmeleri. İvo van Hove de genel sanat yönetmenliği sırasında her yıl festival için özel olarak tasarladığı bir gösteriyi sahneledi. Van Hove dillendirmese de bu gösteriler belli bir mantık içerisinde ele alındıkları için kendi içlerinde bir üçleme de oluşturdular. Şöyle ki, van Hove her birinde ilgi duyduğu çağdaş ve ünlü bir pop/rock ozanın şarkılarından kendi yaptığı bir seçkiyi kullandı, her birinde Almanya’da tanınan bir ya da iki oyuncuyu oynattı, her birinde ünlü bir koreografla çalıştı, hepsinin senografı aynı kişi, Jan Versweyveld idi ve hepsi aynı mekanda, Ruhrtrieannale’nin amiral gemisi Bochum’daki Jahrhunderthalle’nin büyük salonunda sahnelendiler.

Van Hove bu gösterilerin strüktürünü de benzer şekilde kurguladı; ozanların şarkılarından yaptığı seçki ile gevşek bir hikaye örgüsü oluşturdu, hiç konuşma kullanmadı, yaklaşık 25-30 şarkıyı canlı orkestra ve bir hareket düzeni eşliğinde arka arkaya icra ettirerek şarkıların sözlerinin o gevşek hikayenin teğelleyicisi olmasını sağladı. Dolayısıyla van Hove’nin bu yapımlarla yeni bir gösteri türü yarattığı da söylenebilir; opera desen değil, müzikal değil, müzikli tiyatro değil, belki olsa olsa “tiyatral konser” olarak adlandırılabilir, zira sahnede şarkıları icra edenler temelde şarkıcı değil oyuncular, bu yüzden de şarkıları bir şarkıcı gibi etkili bir şekilde söylemenin yanısıra onların içlerinde var olan hikayeleri de dışarıya yansıtmakla, seyirciye geçirmekle ilgileniyorlar.

Kısa bir geri dönüşle önceki iki yıla bakarsak; 2024’teki “I Want Absolute Beauty” isimli gösteride ozan PJ Harvey, ünlü oyuncu Sandra Hüller, koreograf [LA HORDE] üçlüsüydü (ki merak edenler bu gösteri hakkında bu mecrada çıkan yazımı okuyabilirler). 2025’teki “I Did It My Way” isimli gösteride ise ozanlar Nina Simone ile Frank Sinatra, oyuncular Lars Eidinger ile Larissa Sirah Herden, koreograf ise Serge Aimé Coulibaly idi.

İvo van Hove Ruhrtriennale’nin 2026 edisyonu içinse; David Bowie’yi seçmiş, Amerikalı müzikal oyuncuları Diego Rodriguez ve Ari Notartomaso ile Moskova doğumlu Berlin’de yaşayan oyuncu-müzisyen-yazar Daniel Donskoy’u oynatmış, koreografiyi bu sefer Fas asıllı Belçikalı ünlü koreograf Sidi Larbi Cherkaoui’ye emanet etmiş, gösterinin adını da, diğerlerinde olduğu gibi yine, bir şarkıdan alarak belirlemiş: “Rebel Rebel”.

Van Hove on yıl önce David Bowie’nin “Lazarus” isimli müzikalinin dünya prömiyerini yönetmişti, dolayısıyla Bowie’nin müziğine hayran olmasının yanısıra onunla birlikte bir sahne gösterisi ortaya çıkarma imkanı da sahip olmuştu. Yapımın müzik yönetmeni Henry Hey ise Bowie ile hem “The Next Day” albümünde hem de yine “Lazarus” müzikalinde birlikte çalışmış. Velhasıl van Hove ile Hey, yani “Rebel Rebel” projesinin fikrini ve müziğini ortaya koyan iki başat sanatçı, Bowie yaşarken bizzat onun dünyasıyla haşırneşir olmuşlar.

“Rebel Rebel”in bağlamı, konuşma olmadığı için, gösterinin ilk dakikalarında sahnenin arkasını boydan boya kaplayan devasa ekrana yansıyan büyük puntolu bir kaç cümle ile seyirciye aktarılıyor: Apokaliptik bir peyzajda ve çöküşte olan bir toplumda, şiddet yanlısı gençlerin kurduğu çeteler şehirleri terörize etmektedir; insanlar arası her türlü ilişki yasaklanmıştır. Yabancılaşma ve tecrit kanunla dayatılmakta, uymayanlar idam edilmektedir. Genç bir çift bu duruma direnerek kendi ütopyalarını yaratmaya soyunurlar, çünkü karşılaşmalarının ardından birbirlerini sevdiklerini anlamışlardır.

İvo van Hove bu gevşek hikaye örgüsünü anlatmak için, kendi deyişiyle tekrar tekrar dinlediği yaklaşık 400 David Bowie şarkısı arasından 29’unu seçmiş. "Heroes", “I’m Deranged” ve "Let's Dance" gibi hitlerin yanı sıra, seçkide Bowie'nin daha az bilinen şarkılarının da olması gösterinin sıradan bir best-of (en iyiler) derlemesi gibi görünmesini engelliyor. Van Hove’nin kurduğu anlatının kıyametvari atmosferi ise Bowie’nin, George Orwell’in “1984” adlı kült romanından esinlenerek bestelemeye başladığı ancak bir aşamada mirasçılarından izin alamamasıyla yarım kalan müzikal projesinden parçaları içeren 1974 tarihli “Diamond Dogs” konsept albümü ile örtüşüyor. “Hallo Spaceboy” şarkısı sırasında arkadaki dev ekranda beliren yakın çekim gözbebeği görüntüsü de Orwell’e ayrıca göz kırpıyor. (Gösterideki video görüntülerinin tasarımı Christopher Ash’e ait.)

İvo van Hove’nin hem bütün çalışmalarında iş, hem de hayat arkadaşı olan senograf Jan Versweyveld bu kıyanetvari hikaye için konteynırlardan oluşan bir sahne tasarlamış. Konteynırların; sahnenin iki yanındakiler ve sahnenin gerisinde uzun tarafı açık olup içine yedi kişilik müzisyen grubunun yerleştirilmiş olanı gerçek, diğerleri sahnenin gerisini boydan boya kaplayan ve altından dansçıların sürünerek kayıp geçebilecekleri kadar boşluk kalacak şekilde havada duran devasa ekranda görüntü olarak varlar. Ekrandaki konteynır görüntülerinin arkasına, Jahrhunderthalle’nin seyirci tribünlerinden bakıldığında en geride kalan iç cephesinin yerleştirilmiş olması, gerçek ile görüntüyü birbirinin içine geçirerek hem yanılsama yaratıyor hem de içinde bulunduğumuz mekanla hikayenin geçtiği ortamı üstüste bindirerek, içinde yaşadığımız zamanın da bir nevi hikayenin kıyametvari, baskıcı ortamıyla örtüştüğünü bize derinden derinden hissettiriyor. Afişte Versweyveld’in adının İvo Van Hove, Sidi Larbi Cherkaoui ve Henry Hey ile birlikte gösterinin dört yaratıcısı arasında anılması boşuna değil, zira onun bu yalın olduğu kadar etkili senografisi gösterinin atmosferinin başat kurucularından biri.

Hikayeye dönersem; anlatıda genç çift isimsiz olarak, “Kız” ve “Erkek” diye geçiyor. Müzikal oyunculuklarıyla İngiltere ve A.B.D.’de övgüler almış iki genç oyuncu Ari Notartomaso ile Diego Rodriguez bu rolleri canlandırıyorlar. Aslında “Kız” ve “Erkek” gibi cinsiyet tanımlamaları Bowie şarkıları sözkonusu olduğunda çok da anlamlı değil, hele de gösteriye adını veren “Rebel Rebel” şarkısının sözleri, asi çocuğunun erkek mi kız mı olduğunu bilmeyen bir annenin kafa karışıklığını anlatırken. Zaten “Kız”ı canlandıran Ari Notartomaso’nun gerçek hayatta cinsiyetini non-binary (ikilik-dışı) olarak tarif ediyor olmasıyla gösterinin kostüm tasarımcısı An D’Huys’un Notartomaso’nun kıyafetini dişilik yerine androjenliği öne çıkarır şekilde, etek-bluz yerine pantolon-ceket olarak düşünmüş olması da cinsiyetlerin akışkan olduğu günümüzde aşkın sınırsızlığını ince ince vurguluyor.

Rodriguez ile Notartomaso daha önce kanıtladıkları müzikal oyunculuklarının da verdiği güçle ve etkileyici vokalleriyle çok iyi yorumlara imza atıyorlar. Özellikle aşklarının yeşerdiği, "Word On A Wing"ten "Let's Dance"e arka arkaya ekli dört şarkıdaki solo ve düetleriyle parlak bir performans sergiliyorlar.

Sidi Larbi Cherkaoui’nin kendi dans topluluğu Eastman’in 11 dansçısı, Cherkaou’nin onlar için hip-hoptan dövüş sanatlarına, akrobasiden müzikal estetiğine farklı hareket kalitelerini harmanladığı koreografiyle, gösterinin neredeyse her anında sahnede kalarak çete üyelerini canlandırıyorlar.

Çetenin başı ise, özellikle televizyondaki çalışmalarıyla Almanya’da oldukça tanınan Daniel Donskoy. Heybetli vücudu, sert ve acımasız tavırlarıyla Mad Max filminden fırlamış gibi hayvansı bir enerjiye sahip Donskoy, etkili sahne prezansı sayesinde hayran olunası -ve bütün kötülüğüne göz yumulası- bir karizma barındırıyor. Örneğin “We Are Hungry Men” isimli şarkıda Donskoy ve dansçılar seyircilerin arasına karıştıklarında, jest ve mimikleriyle gerçekten de vahşet saçtıkları hissine kapılıyorsunuz.

Tabii bu hayranlıkta Donskoy’un Rock müziğine uyan etkileyici sesi ve güçlü yorumu da rol oynuyor. Sadece Donskoy değil, gösterinin diğer iki başrolü Rodriguez ve Notartomaso da oyunculuk ve şarkı söylemenin yanısıra dansçı kıvraklığında ve maharetiyle hareket ediyorlar.

Yaklaşık iki saatin sonunda genç çiftin aşkı galip geliyor. Çete öfkesini “This Chaos Is Killing Me” şarkısı eşliğinde kargaşa çıkararak, sahneyi etrafa saçtıkları çöplerle tam bir savaş alanına dönüştürerek alsa da, umut yeşeriyor.

Bu yazının bir versiyonu Tiyatro Dergisi'nde yayınlanmıştır.

Eszter Salamon'dan güçlü bir performans: RED

RED'i beklerken (Kampnagel Hamburg, 23.08.2026 © Mehmet Kerem Özel)

2007-2014 yılları arasında İstanbullu çağdaş dans- ve tiyatroseverlerin dünyadan alternatif ve kavramsal işler üreten sanatçılarla tanışmasını sağlayan efsanevi iDANS Festivali’nin konukları arasında, ilk gösterisi What a Body You Have, Honey (Nasıl bir vücudun var, Tatlım) ile olmuş Macar koreograf Eszter Salamon RED (KIRMIZI) adlı son gösterisinin dünya prömiyeri ile festivalin kapanışını Kampnagel’in 1 numaralı salonunda yaptı. 

Geleneksel Macar dansı ve klasik bale eğitimi alan Salamon kariyerinin başından itibaren baskın normların, kadın bedeninin duruşlarının ve kadın bedenine yönelen bakışların sistematik bir şekilde dekonstrüksiyonuna yönelegeldi. Salamon’un kariyeri boyunca ilgi duyduğu ve giderek de üzerinde derinleştiği figürlerden biri ise, 1892-1978 yılları arasında yaşamış, grotesk ve kışkırtıcı performanslarıyla modern performans sanatına öncülük etmiş ve günümüzden geriye bakıldığında punk hareketinin habercisi olarak da görülen radikal ve avantgarde dansçı, kabare yıldızı ve oyuncu Valeska Gert. Salamon ilk defa, 2014 yılında başladığı ve kimlik, özgünlük ve köken fantezilerine karşı bir bellek oluşturmak üzere anıt kavramını sorguladığı MONUMENT (ANIT) dizisi kapsamında 2017 yılında ürettiği MONUMENT 0.3: The Valeska Gert Museum (ANIT 0.3: Valeska Gert Müzesi) ve MONUMENT 0.5: The Valeska Gert Monument (ANIT 0.5: Valeska Gert Anıtı) adlı gösterilerle Gert'in yaşamından ve çalışmalarından izleri dönüştürerek onunla tarihötesi ve kurgusal bir diyalog kurdu. Çektiği ilk kısa filmi, 2022 tarihli Reappearance (Yeniden Ortaya Çıkma) Gert hakkında olan Salamon aynı yıl 16. Lyon Çağdaş Sanat Bienali’nde Study for the Valeska Gert Pavilion (Valeska Gert Pavyonu için Çalışma) adlı performatif bir enstalasyon sergiledi.

1920’lerde bir yandan sessiz film yıldızı, bir yandan da Berlin avangardının radikal, grotesk ve muhalif sanatçılarından biri olan Valeska Gert Nazi rejiminden dolayı Weimar Cumhuriyeti'nden kaçarak New York'a sürgüne gitti ve orada 1939’da Beggar's Bar kabaresini açtı. II. Dünya Savaşı’nın bitiminin ardından 1947'de Almanya'ya dönerek bu sefer Berlin'de 1949’da Hexenküche kabaresini kurdu. Gert gerek New York’ta gerekse de Berlin’de açtığı bu kabarelerde pasifist şiirlere, anti-faşist şarkılara, atom bombasına ve toplu yok oluşa karşı haykırışlara imkan tanıyan sanatsal ütopya alanları yarattı. Gert ilerleyen yıllarda Federico Fellini, Rainer Werner Fassbinder ve Volker Schlöndorff'un gibi ünlü yönetmenlerin filmlerinde de rol aldı.

Salamon sahnede tek başına olduğu RED’de aynı Gert’in tiyatroyu, pandomimi, dansı, sinemayı, şiiri ve şarkıyı karıştırdığı gösterileri gibi bir çok farklı medyumu; performansı, müziği (sahnedeki gitardan çıkardığı sesleri çoğaltarak ve looper pedalıyla tekrarlatarak), hareketi ve sözü/metni bir arada kullandı. Salamon bu araçları kullanırken zemini ve üç bir tarafındaki duvarları beyaza boyalı sahne mekanına üç boyutlu bir kanvas gibi davrandı; burayı 80 dakikalık gösteri sürecinde duvar köşelerindeki açıklıklardan girip çıkarak mekana taşıdığı farklı spatula, fırça, sünger ve tabii ki kırmızı boya ile bir hafıza ve direniş alanına, hatta gösteri MONUMENT serisinde olmasa da, bir “anıt”a çevirdi. Başta bir tabula rasa olan beyaz mekan 80 dakika sonra farklı niteliklerde, dokularda, kalınlıklarda çizili, boyalı, sürülü, püskürtmeli kırmızı bir alana dönüştü. Süreçte Salamon’un duvarlarda ve zeminde gerçekleştirdiği çizimler, çizgiler, lekeler, yazılar üstüste de binerek, mekanı katmanlı bir karaktere büründürdüler. Performans bu açıdan mekanda zamanı ve dolayısıyla kendi içindeki hafızasını da görünür kıldı. Salamon beden olarak da bu süreç içinde oluşan mekanın katmanlarından biri haline geldi, zira başta üzerindeki bembeyaz tulum zamanla kırmızılaştı; önce lekelendi, bir noktada zemine boca ettiği kırmızı boyanın üzerinde sürüklenmesiyle bütünüyle renk değiştirdi. Benzer bir mantıkla Salamon performansın bir sekansında başına yerleştirdiği peruğu da sonradan çıkarıp boya dolu kovaya batırıp yüzeylere sürerek bir tür fırça gibi kullandı. Kısa bir sekans boyunca sahne sadece kırmızı ışıkla yıkanarak bütün seyir-oyun alanını kırmızıya boyandı, böylece biz seyirciler de o kırmızının içine alınmış olduk. RED’e tanık olurken, Aksiyon/Eylem resminin (action painting) ya da Yves Klein’ın Anthropométrie’lerinin akla gelmemesi imkansızdı, ancak Salamon’un resim/resmetme sanatını performansında daha çok materyal ve sanatsal bir jest olarak kullandığı fark ediliyordu.

Salamon, performans sırasında bir kaç kere dillendirdiği üzere, tarihin sistematik olarak susturduğu sanatçılardan biri olan Gert’e ses olan bu çalışmasında bizleri Gert'in baş eğmeyen ruhuna, normalliği, statükoyu ve tabuları altüst etme gücüne geleneksel bir canlandırma veya nostaljik bir saygı duruşu yoluyla değil, tam da Gert’in radikal, grotesk ve avantgarde yaklaşımının izinde, anti-faşist bir punk estetiğiyle tanıklık ettirdi. 80 dakika sonra başlangıçtaki bembeyaz sahne mekanı ve sahnedeki beden nasıl maruz kaldığı müdahalelerden beslenerek yepyeni bir kimliğe, kırmızının katmanlarına bürünen bir manifestoya dönüşmüşse, biz seyirciler de salona girdiğimizdeki halet-i ruhiyede değildik artık, benzersiz ve güçlü bir performansın etkisiyle dönüşmüştük.

Bu yazının bir versiyonu Kineo Dergi'de yayınlanmıştır.

 

Ania Nowak'tan güçlü bir performans: FUTURE TONGUEXXX

FUTURE TONGUEXXX 'i beklerken (Kampnagel Hamburg, 23.08.2026 © Mehmet Kerem Özel)

Berlin'de yaşayan Polonyalı sanatçı Ania Nowak’ın FUTURE TONGUEXXX (GELECEĞİN DİLİXXX) adlı işi 5-23 Ağustos 2026 tarihleri arasında gerçekleşen ve 20. yaşını kutlayan Kampnagel’ın Yaz Festivali’ne konuk oldu. İnsanlar arası iletişiminin geleceği üzerine eğilen FUTURE TONGUEXXX kavramsal olarak İncil'deki Babil Kulesi hikayesinden, sahneleme düzeni olaraksa Café Flesh adlı 1982 yapımı bilim kurgu porno filmden esinlenmiş. 2018’de Varşova’da Nowy Teatr’da FUTURE TONGUES (GELECEĞİN DİLLERİ) adıyla ve beş kişilik kadroyla prömiyer yaptıktan sonra Avrupa’nın çeşitli şehirlerinde sahnelenen gösteri Nowiak tarafından Kampnagel’ın özel siparişi üzerine bu festival için tekrar ele alınmış. Bu versiyonda sahnede, prömiyer yapımında da yaratıcı performansçılar olan Oskar Malinowski, Aleksandra Osowicz ve Rafał Pierzyński ile birlikte, gösterinin fikir, metin ve koreografisine imza atan ve yine prömiyerden beridir sahnede performansçı olarak bulunan Nowak’ın kendisi de olmak üzere dört dansçı vardı.

Seyircilerin dört bir yöne eşit olarak yerleştirildikleri meydan tipindeki sahne düzeninin ortasında, yerden yaklaşık 30-40 cm yükseklikte kare bir platform bulunuyordu. Platformun üzerine, ondan daha geniş bir halı serilmişti. Berlinli sanat kolektifi Slavs and Tatars’ın “Mother Tongues and Father Throats” (Ana Diller ve Baba Boğazlar) adlı çalışması olan halının üzerinde Arap alfabesinin harflerini ve bu harfleri telaffuz etmek için kullanılan ağız kısımlarını gösteren bir diyagram dokulu. Dilin daha dünyevi, insanlar arasındaki iletişimdeki başat rolünün aksine, boğazı mistik bir dil kaynağı olarak ele alan çalışmadaki çizime bu anlamı güçlendirmesi açısından Kirill ve İbranice alfabelerindeki gırtlaksı ses birimleri [gh] ve [kh] da eklenmiş.

İkisi kadın ikisi erkek, ama hepsi birörnek kıyafetli ve makyajlı; etrafına kırmızı bulaşmış dudakları, altlarında dantelli külot, göğüsleri çıplak, beyaz renginde yarı saydam ön tarafı açık kıyafetleri ve ayaklarında kırmızı sandaletleriyle, yani aslında androjen görünümlü diyebileceğimiz dört performansçı yaklaşık 50 dakikalık gösteri boyunca platformun üzerinde ve etrafında önce yavaş ve sakin başlayan, gittikçe ivmelenen ama hiç bir zaman ritüelistik ve meditatif niteliği kaybolmayan bir koreografide hareket ettiler.

Koreografinin çıkış noktası, yukarıda da belirttiğim gibi insanlar arası iletişimdi; sahnedeki dört performansçı arasındaki iletişim ise önce bakma ve dokunma ile başladı. Bir yandan kendilerine sonra birbirlerine çekingen şekilde dokunurlarken, parmaklarını ağızlarına götürüp emerken, bir yandan da biz seyircilerle göz kontağı kuruyorlardı. Erotik çağrışımlar içeren dokunmalar giderek cinsel ilişki pozisyonlarına evrildi. Zaten gösterinin sahnelenme ortamının esinlenildiği Café Flesh adlı porno film nükleer bir kıyametin ardından, büyük çoğunluğu cinsel dürtülerini kaybetmiş insanlardan oluşan bir seyirci kitlesinin, cinselliğe olumlu bakan bir azınlığın sergilediği cinsel tiyatro gösterilerini hayranlıkla izlemesi hakkındaymış.

Gösteri ilerledikçe performansçılar platformun kenarlarında yerde duran sürahilerden ağızlarına aldıkları sularla gargara yapar gibi hareketlerle boğazlarından sesler çıkarmaya başladılar. Ardından hepsinin birden sürahilerden içtikleri suları havaya fışkırtmaları ve giderek bu sularla bütünüyle ıslanmaları yine erotik çağrışımlar içeriyordu. İlerleyen bir sahnede birbirlerini ağızlarından öperken sanki nefeslerini de birbirlerinin içlerinden, gırtlaklarından çeker gibiydiler. Zamanla, özellikle [gh] ve [kh] seslerinden türeyen heceler ve kelimeler ortaya çıkmaya, telafuz edilmeye başlandı. Önce fantastik bir dil gibi tınlayan sesler giderek tanıdık Homo Faber, Homo Technicus, Homo Sapiens, Veni vidi vici gibi Latince, ardından da güncel dillerdeki sözcüklere evrildi. O sırada meydanın iki yanındaki ekranlarda performansçıların ağızlarından çıkan kelimeler farklı yazı fontlarında hızlıca arka arkaya belirdiler.

Bir yandan sesler yükselir diğer yandan nefeslerin ritmi hızlanırken, bütün bu kaos içerisinde bir tek cümle anlaşılır ve farklı dillerde (İngilizce, Almanca, Fransızca, Lehçe, Latince vb...) tekrar edilir oldu: “Makamlar ahlakı değiştirir, nadiren daha iyiye doğru.” Romalı tarihçi Sallust’un güç-ahlak ilişkisine, güç elde eden insanın önceden örtülü olan kusurlarının ortaya çıkmasına hatta yozlaşmasına dair bu ünlü sözü ekranlarda hızla değişen kelimeler arasında anlık olarak tekrar tekrar gözüken Filistin bayrağıyla birlikte bizleri insanlar arası iletişimde dillerin hem geçmişinden hem de geleceğe dair bir ideal olma fikrinden koparıp doğrudan bugüne; şimdiye ve buraya mıhladı.

Nowak ritmi hiç dindirmeden, seyirciyi hep tetikte ve istim üstünde tutarak, giderek hızlandırarak, adeta Ravel’in Bolero‘su gibi, vurucu sona doğru yükselttiği kreşendoyla çok güçlü bir işe imza atmıştı. Tabii bu etkide, kendi dahil bütün performansçıların adanmış konsantrasyonlarının rolü çok büyük.

FUTURE TONGUEXXX 'i alkışlarken (Kampnagel Hamburg, 23.08.2026 © Mehmet Kerem Özel)

Bu yazının bir versiyonu Kineo Dergi'de yayınlanmıştır.

2025 - 2026 gösteri sanatları sezonu

tiyatro

.taverna miresia - mario, bella, anastasia mario banushi / mario banushi toofareast ****.5 (12-13mrt, cenevre)

.satıcının ölümü arthur miller / rufus norris zorlu psm ****.5 (16hzr)

.güne bakan cam kırıkları memet baydur / almıla uluer atabeyoğlu – kerem atabeyoğlu mecburi istikamet ****.5 (31mrt)

.palamut zamanı çağan ırmak / çağan ırmak most production ****.5 (22ara)

.die seherin milo rau – ursina lardi / milo rau schaubühne ****.5 (21eyl, berlin)

.ayak bacak fabrikası sermet çağan / muhammet uzuner cihangir atölye sahnesi ****.5 (14ara)

.zai zai zai zai fabrice caro / nicolas charlet & bruno lavaine forum des images ****.5 (14hzr)

.katib bartleby herman melville – muhammet uzuner / muhammet uzuner cihangir atölye sahnesi **** (01mrt)

.filler ve karıncalar yaşar kemal - arzu gamze kılınç / arzu gamze kılınç cihangir atölye sahnesi **** (21ara)

.bir kadının kavgaları ve dönüşümleri edouard louis / kemal aydoğan moda sahnesi **** (02ksm)

.gonzago’nun öldürülüşü nedyalko yordanov / kemal aydoğan moda sahnesi **** (04mrt)

.all my sons arthur miller / ivo van hove wessex grove - gavin kalin productions - playful productions **** (22nsn, sinema-kayıt)

.joko’nun doğum günü roland topor / muhammet uzuner cihangir atölye sahnesi **** (02mys)

.o magemenos voskos spyridon peresiadis / yannis skourletis bijoux de kant ***.5 (30ock, atina)

.gergedanlar eugene ionesco / güray dinçol istanbul devlet tiyatrosu ***.5 (13ock)

.sesler kerem kurdoğlu / mehmet birkiye ***.5 (22ock)

.gaybubet şehri burak çöllü / sanem öge kumbaracı50 ***.5 (10ock)

.la musica – zwischen ihr und ihm marguertie duras – silvia costa / silvia costa residenztheater ***.5 (13tem, münih)

.ölü canlar nikolay gogol / vladlen alexandrov istanbul devlet tiyatrosu ***.5 (23ara)

.büyük romulus friedrich dürrenmatt / barış erdenk istanbul devlet tiyatrosu ***.5 (25ksm)

.birbirimizi hiç göremeyecekmişiz tom lycos & stefo nantsou / taner güngör tiyatro kintsugi ***.5 (09mys)

.babamı kim öldürdü edouard louis / kemal aydoğan moda sahnesi ***.5 (18şbt)

.taksim’e kadar bengü üçüncü, deniz dursun, hazal selenga erbayram, pınar göktaş, yağmur ruken kahraman, zelal buldan, ipek turgay tan / zelal buldan epizodik yapım ***.5 (12ara)

.lysistrata aristophanes / barış erdenk istanbul devlet tiyatrosu ***.5 (06ock)

.çok küçük bir ihtimalin hikayesi eboni booth / yelda baskın tiyatro b23 ***.5 (07mys)

.macbeth william shakespeare / david gauchard cie l’unijambiste ***.5 (17mys, condette)

.çirkin marius von mayenburg / yelda baskın bakırköy belediye tiyatrosu *** (14şbt)

.kendini köpek sanan adam soren ovesen / tülin sağlam tiyatro bereze *** (26mrt)

.die wildente henrik ibsen / thomas ostermeier schaubühne *** (21eyl, berlin)

.the dogs anestis azas – michalis pitidis – gerasimos bekas / anestis azas athens-epidaurus festival *** (16eyl)

.macbeth william shakepeare / marius von mayenburg national teatret *** (25ekm, oslo)

.en sevdiğinden başla nezaket erden – hakan emre ünal – selen örcan / hakan emre ünal tiyatro hemhal *** (30nsn)

.devlerin savaşı peter danish / nihal usanmaz kabare dada *** (25hzr)

.elma labrador çimen matthew seager / onur ünsal tiyatro in *** (03mys)

.televizyonun karşısında özel mülkiyetin kökeni üzerine düşünürken uyuyakalmışım, babamın sesine uyandım ferdi çetin / görkem şarkan istinaf protokolü **.5 (27ock)

.loop ebru nihan celkan / nagihan gürkan h6 act & horizon yapım **.5 (21ksm)

.yıldız deniz dursun / anıl can beydilli artalan kolektif **.5 (08ksm)

.vanya dayı anton çehov / mehmet birkiye istanbul devlet tiyatrosu ** (08mrt)

.gurur ve önyargı* (*gibi bir şey) isobel mcarthur / murat daltaban dot & bkm *.5 (09ara)

.bir ziyaret friedrich dürrenmatt / yıldırım fikret urağ istanbul büyükşehir belediyesi şehir tiyatroları * (26ksm)

dans

.requiem for the end of love giorgos koumendakis / dimitris papaioannou yunanistan ulusal operası ***** (29-30ock, atina)

.triptych gabriela carrizo & franck chartier peeping tom ****.5 (20-21ock)

.kontakthof pina bausch yunanistan ulusal tiyatrosu ****.5 (31ock, atina)

.romeo ve jüliet sergey prokofiev / leonid lavrovsky bolşoy tiyatrosu balesi ****.5 (27eyl)

.frontier – sway – bolero x crystal pite – medhi walerski – shahar binyamini ballet BC vancouver ****.5 (05şbt, bonn)

.chroniques gabriela carrizo peeping tom **** (15-16ksm, antibes)

.kuğu gölü piotr ilyiç çaykovski / yuri grigoroviç bolşoy tiyatrosu balesi **** (30eyl)

.into the hairy sharon eyal ndt 1 & s.e.d. **** (17nsn, web-kyt)

.eski tören için yeni cilt melih kıraç **** (07ara)

.nurejew kirill serebrennikov – yuri possokhov staatsballet berlin ***.5 (26nsn, berlin)

.now jasmin vardimon jasmin vardimon company ***.5 (28mrt)

.oskar – l’oiseau de feu – bolero riva & repele – maurice bejart bejart ballet lausanne ***.5 (22şbt)

.CANCEL BERTHA jan martens carte blanche norway ***.5 (26ekm, oslo)

.görme tutkusundan kör olabilir insan yunus emre şahin ***.5 (14ock)

.pode ser leila ka cie leila ka *** (28eyl)

.giselle adolphe adam / jean coralli & jules perrot den norske opera og ballett *** (27ekm, oslo)

.el cxuce tango show vanessa villalba & facundo pinero el cxuce tango – el ballet *** (14ara)

.coppelia leo delibes – mikel karlsson – micheal p. atkinson / morgann runacre-temple & jessica wright scottish ballet ** (07ksm)

.orpheus und euydike christopher willabald gluck / giuseppe spota MiR dance company ** (06şbt, gelsenkirchen)

.die schwaene piotr ilyiç çaykovski /  lilian stillwell theater münster tanz ** (07şbt, münster)

.chopin & carmen mikhail fokine – alberto alonso the imperial russian ballet company ** (24ock) 

.momentum (interwoven – unison – kurgu – köçekçe) deniz özaydın – ebru cansız – çiğdem erkaya öztürk – alper marangoz istanbul devlet balesi ** (19nsn)

.human was ekin bernay ** (15mys)

.autopsy güneş bozkır – ozan ömer akgül – gizem seçkin – ufuk fakıoğlu – gökçe uygun echoes sahne *.5 (02ara)

.delirium canberk yıldız mdt istanbul * (14ekm)

.carmina burana carl orff / volkan ersoy - ayşem sunal savaşkurt - deniz özaydın - berk sarıbay - özgür adam inanç - alper marangoz - ferhat güneş istanbul devlet opera ve balesi & mdt istanbul * (21nsn) 

müzikal

.grease jim jacobs & warren casey people entertainment group ***.5 (15nsn)

.beyoğlu’nda gizli kanto adem yılmaz / zeynep sevi yılmaz map production ***.5 (29nsn)

.don quixote dale wasserman - mitch leigh - joe darion / ışıl kasapoğlu çolpan ilhan & sadri aışık tiyatrosu * (20nsn)

opera

.don giovanni / requiem wolfgang amadeus mozart / kirill serebrennikov komische oper berlin ***** (18ock, berlin)

.en vertu de… - l’emperuer d’atlantis eugene birman - viktor ullmann / stephane ghislain roussel grand theatre de geneve *** (14mrt, cenevre)

.aida giuseppe verdi / mario pontiggia teatro massimo ** (30mys, palermo)

yeni sirk

.l’absolu boris gibé cie les choses de rien ****.5 (16mys, amiens)

.OVO cirque du soleil **** (21mys)

.wolf yaron lifschitz circa ***.5 (17ock, berlin)

kukla 

.opera dei pupi siciliani **.5 (28mys, palermo)

VR

.35 mayıs berkun oya / berkun oya krek VR ***.5 (30mrt, 15:00)

performans

.the fortress dries verhoeven venedik bienali hollanda pavyonu ***** (07hzr, 15:00)

.seaworld venice florentina holzinger ****.5 venedik bienali avusturya pavyonu (07hzr, 13:00)

.sessiz sorular ayşe draz – meliz ergin / ayşe draz sabancı müzesi **** (25ksm, 15:00)

.ne demeli? rıza efe reis – ıraz akçam ***.5 (18ara, 14:30)

okul gösterileri

.resif - how now becomes then | 16 - ripples / hareler - siyah eser tuğçe ulugün tuna – şiva canbazoğlu- aslı bostancı - melih kıraç mimar sinan güzel sanatlar üniversitesi modern dans ana sanat dalı 1., 2., 3., 4. sınıf öğrencileri ***.5 (08nsn)

.convergence into the center: sonance - call for :/ call 4 - we were light – shedding - the rate at which i am – focus – aura - cadavre exquis seda aybey - sophie berls - annelise evans - ashley lindsey - joshua manchulich - monique mernier - meredith ventura university of california, santa barbara dance company **.5 (15nsn)

festivaller

müzede sahne 2026 (27 - 30 ağustos)

.attika'dan mektuplar begüm erciyas ***** (29ağs,17:00)

.yakın zamanın kaybı melih kıraç **** (29ağs)

.mitolojik hikayeler ani haddeler anuşka’nın atölyesi *** (29ağs)

ruhrtriennale 2026 (20 ağustos - 20 eylül, bochum-duisburg-essen) 

.RI TE israel galvan - marlene freitas monterio P.OR.K. & IGALVAN company ****.5 (25ağs, essen) 

.OPUS / landless christos papadopoulos - georgios kotsifakis opera ballet vlaanderen & leon and the wolf **** (05eyl, essen)

.balkan erotic epic marina abramovic ***.5 (06eyl, duisburg)

.rebel rebel ivo an hove – sidi larbi cherkaoui - henry hey - jan versweyveld ruhrtriennale *** (26ağs, bochum)

.back to kidal serge aimé coulibaly faso dance theatre ** (06 eyl, duisburg)

internationales sommerfestival - kampnagel (09 - 25 ağustos, hamburg)

.erste letzte sekunde - eine gala christoph marthaler kampnagel ****.5 (22ağs)

.monsters of circumstances xavier le roy **** (22ağs) 

.FUTURE TONGUEXXX ania nowak nowy teatr & kampnagel ***.5 (23ağs)

.RED eszter salamon *** (23ağs)

tiroler festspiele erl 2026 (09 - 25 temmuz, erl)

.urlicht gustav mahler - franui / yaron lifschitz circa - franui ***** (12tem)

.der fliegende hollaender richard wagner / josef e. kööplinger tiroler festspiele erl ***** (11tem)

.cleopatra/suor angelica hector berlioz - giacomo puccini / deborah warner tiroler festspiele erl ****.5 (10tem)

71. athens epidaurus festival (29 mayıs - 29 ağustos, atina – epidaurus)

.medea luigi cherubini / alexis minotis yunanistan ulusal operası ***** (20hzr, epidaurus)

54. istanbul müzik festivali (11 - 25 haziran) 

.rhapsody in bleu - reconciliatio - solo echo iratxe ansa & igor bacovich - angelin preljocaj - crystal pite cnn/aterballetto *** (13hzr, akm tiyatro s.)

biennale teatro 2026 – 54th international theatre festival (07 - 21 haziran, venedik)

.goodbye lindita mario banushi / mario banushi toofareast ****.5 (08hzr)

.ragada mario banushi / mario banushi toofareast **** (07hzr)

.mugen noh othello william shakespeare / satoshi miyagi shizuo performing arts center **** (07hzr) 

.promemoria davide iodice / davide iodice biennale teatro **** (09hzr)

.cries christos stergioglou – alex drakos ktistakis athens & epidaurus festival *** (09hzr)

festival di circo – teatro e arti performativ (23 mayıs - 07 haziran, katanya)

.hang up les diptik **** (23mys)

.very little circus wakouwa teatro ***.5 (24mys)

61. stagione - teatro greco di siracusa (08 mayıs - 28 haziran, siraküza)

.antigone sofokles / robert carsen INDA (istituto nazionale del dramma antico) **** (26mys)

26. festival internationale neue dramatik FIND (16 - 26 nisan, berlin)

.orlando virginia woolf – alice birch / katie mitchell schaubühne ***** (25nsn)

.needles and opium robert lepage / robert lepage ex machina **** (25nsn)

.cow I deer katie mitchell – nina segal – melanie wilson yunanistan ulusal tiyatrosu – royal court theatre *** (25nsn)

20. steps! contemporary dance festival (05 - 29 mart, isviçre)

.spirit walking – ima tiffany tregarthen & david raymond – sharon eyal göteborgsoperans danskompani ***.5 (19mrt, baden)

.play dead people watching ***.5 (21mrt, st.gallen)

9. atta festival – bebekler ve çocuklar için uluslararası sanat festivali (20 - 30 kasım) 

.atlas ilona jantti - tuula jeker ilmatila ***.5 (22ksm, 13:00)

29. istanbul tiyatro festivali (20 ekim - 22 kasım)

.hamlet william shakespeare - chela de ferrari / chela de ferrari teatro la plaza ***** (24ekm)

.cathedral, an evening with arvo paert marcos morau scapino ballet rotterdam **** (20-21ekm)

.qui som? camille decourtye & blai materu trias baro d’evel **** (23ekm)

.bovary gustave flaubert – michael decock / carme portaceli kvs **.5 (08ksm)

.une trilogie new-yorkaise paul auster – igor mendijsky / igor mendisky moya krysa *.5 (22ksm)

7. istanbul fringe festival (19 - 27 eylül)

.valse valse valse johanna sofia heusser ***.5 (24eyl)

.last things remaining mirjam barakar *** (23eyl)

.masonn max diakok cie boukousou *.5 (25eyl)

müzede sahne 2025 (04 - 07 eylül)

.l’addition tim etchells – bert and nasi / tim etchells festival d’avignon ***** (07eyl)

.yarın, belki de tim etchells - the forced entertainment / ayşe draz beykoz kundura - lita house of production - the forced entertainment ****.5 (04eyl)

.bir gün buradan boğaz’ı izledim murat mahmutyazıcıoğlu / murat mahmutyazıcıoğlu – gizem bilgen sakıp sabancı müzesi **** (07eyl, 18:30)

.hayvanat mahkemesi ara duruşma iris ergül ***.5 (04eyl)

.clownlar bahçede merve tokgöz – sezen çetiner ***.5 (04eyl)

.basit makineler rıza efe reis / görkem örskıran *** (04eyl)

ruhrtriennale 2025 (21 ağustos - 21 eylül)

.guernica guernica fc bergman / fc bergman tonnelhuis antwerpen ***** (20eyl)

.genZ don’t cry mehdi moradpour & sounddramaturgien-kollektiv ruhrtriennale *.5 (20eyl)

2025 - 2026 müzik sezonu

.mahler 8. senfoni: jacquelyn wagner - golda schultz - jasmin delfs - beth taylor - fleur barron - benjamin bruns - gihoon kim - le bu - rundfunkchor berlin - bachchor salzburg - boys of the berlin state and cathedral choir - kirill petrenko - berliner philharmoniker ***** (17ock, philharmonie - berlin)

.ansis bētiņš & artūrs čukurs ***** (11nsn, hara) 

.aci, galatea e polifemo: bruno de sa – elizabeth deshong – nicolas brooymans – philippe jaroussky – orchestra ka scintilla ***** (20mrt, zürih operası - zürih)

.klanghaus: last haus on earth ***** (30mrt 21:30, paribuart)

.lars danielsson & liberetto ***** (11mrt, paribuart)

.100 years of mikis theodorakis “zorba the greek”: thanos matzilis – evi mazi – andreas katsigiannis – estoudiantina neas ionias ***** (03nsn, zorlu psm büyük s.) 

.nicolas bringuier – lionel bringuier – istanbul devlet senfoni orkestrası ***** (13şbt, akm büyük s.)

.pekinel uluslararası masterclass konseri: naz irem türkmen - arseniy gusev – alpay jan inkılap – eda seviniş – liang dai (A Bu) – umut sağlam – elvin hoxha ganiyev – taissia lavrova – can saraç – markus becker – veriko tchumburidze – jamal aliyev – güher & süher pekinel ***** (12eyl, akm tiyatro s.)

.kayhan kalhor & erdal erzincan ***** (08ara, bostancı gösteri merkezi)

.sezon açılış konseri: nikolai lugansky – antonio pirolli – istanbul devlet senfoni orkestrası ****.5 (10ekm, akm büyük s.)

.sezon açılış konseri: ilya maximov – carlo tenan – borusan istanbul filarmoni orkestrası ****.5 (09ekm, lütfi kırdar k.m.)

.sezon açılış konseri: pablo ferrandez – aziz shokhakimov – tekfen filarmoni orkestrası ****.5 (04ksm, işsanat)

.deniz uzun – sascha goetzel – istanbul devlet senfoni orkestrası ****.5 (28ksm, akm büyük s.) 

.cumhuriyet’in tangosu: ezgi köker – tevfik rodos – toros can – ortaç aydınoğlu – rüstem mustafa – hakan şensoy – milli reasürans oda orkestrası ****.5 (31ekm, akm büyük s.)

.barbara hannigan – borusan istanbul filarmoni orkestrası ****.5 (11ara, lütfi kırdar k.m.) 

.lucas debargue – kremerata baltica ****.5 (19şbt, işsanat)

.daishin kashimoto – andreas ottensamer – istanbul devlet senfoni orkestrası ****.5 (19ara, akm büyük s.)

.beethoven 9. senfoni: enkeleda kamani – deniz uzun – ilker arcayürek – li huanghong – transilvanya devlet filarmoni korosu – cornel groza – carlo tenan – borusan istanbul filarmoni orkestrası **** (14mys, lütfi kırdar k.m.)

.sdarko brlek – alfonso scarano - istanbul devlet senfoni orkestrası **** (10nsn, akm büyük s.)

.jan lisiecki – carlo tenan – borusan istanbul filarmoni orkestrası **** (15ock, lütfi kırdar k.m.) 

.konstantinos argiros **** (09tem, açıkhava tiyatrosu)

.deniz yakın – denzisu polat – ari rasilainen – istanbul devlet senfoni orkestrası **** (23ock, akm büyük s.)

.david cohen – nicolo umberto foron – istanbul devlet senfoni orkestrası **** (06mrt, akm büyük s.)

.arseniya sibilyova – nazlı erdoğan – tatyana boyarina – andrey pisarev **** (23nsn, deniz müzesi)

.claire levacher – orchestra sinfonica siciliana **** (29mys, teatro politeama garibaldi - palermo)

.anne-sophie bertrand – alessandro cedrone – istanbul devlet senfoni orkestrası ***.5 (27şbt, akm büyük s.)

.timothy ridout – raoul grüneis - istanbul devlet senfoni orkestrası ***.5 (16ock, akm büyük s.)

.maria bayankina – gamid abdulov – vladislav kupriyanov – jamal aliyev – devlet çoksesli çocuk korosu – trt istanbul çocuk korosu – cami’i can deliorman – cumhurbaşkanlığı senfoni orkestrası ***.5 (28ara, akm büyük s.)

.diana krall – sebastian steinberg – matt chamberlain ***.5 (01ksm, volkswagen arena)

.zarina altynbayeva – hasan niyazi tura – istanbul devlet senfoni orkestrası ***.5 (03ekm, akm büyük s.)

.robert lakatos – alfonso scarano - istanbul devlet senfoni orkestrası ***.5 (05ara, akm büyük s.)

.evelyne berezovsky – ryan macadams – istanbul devlet senfoni orkestrası ***.5 (27mrt, akm büyük s.)

.alena baeva – gilbert varga – istanbul devlet senfoni orkestrası ***.5 (17nsn, akm büyük s.)

.françois-frederic guy – carlo tenan – borusan istanbul filarmoni orkestrası *** (26şbt, lütfi kırdar k.m.) 

.murat karahan – alessandra di giorgio – tamara radjenovic – pietro mazzetti – limak filarmoni orkestrası **.5 (06ksm, volkswagen arena)

.gilles apap – camerata zürich **.5 (02nsn, işsanat)

.anthony gabriele - istanbul film orkestrası: national geographic – symphony for our world **.5 (04nsn, volkswagen arena)

.le div4s – hasan niyazi tura – istanbul devlet senfoni orkestrası **.5 (26ara, akm büyük s.)

festivaller

v. uluslararası istanbul oda müziği festivali (5 - 18 eylül)

.saxback ensemble ****.5 (05eyl, süreyya operası)

.stockholm syndrome ensemble & jay gilligan ****.5 (14eyl, süreyya operası)

.andrey baranov – veriko tchumburidze – nora schwarzberg – orhan çelebi – nil kocamangil – gary hoffman **** (11eyl, süreyya operası)

35. akbank caz festivali (27 eylül – 12 ekim)

.joel lyssarides & georgios prokopiou ****.5 (01ekm, arter)

.rymden (bugge wesseltoft, dan berglund, magnus öström) ****.5 (08ekm, zorlu psm küçük s.)

.bohren und der club of gore **** (11ekm, borusan müzikevi)

17. venedik caz festivali (31 mayıs - 02 ağustos)

.bugge wesseltoft – solo ***** (06hzr, la fenice operası konser salonu - venedik)

54. istanbul müzik festivali (11 - 25 haziran)

.kian soltani – petr popelka – viyana senfoni orkestrası ***** (24hzr, akm büyük s.)

.behzod abduraimov – aziz shokhakimov – tekfen filarmoni orkestrası ****.5 (11hzr, akm büyük s.)

.bruce liu – petr popelka – viyana senfoni orkestrası **** (23hzr, akm büyük s.)

.iestyn davies – noah bendix-balgley – hande küden – diyang mei – knut weber **** (14hzr, süreyya operası)

37. musikfest bremen (14 ağustos - 04 eylül)

.brahms’ requiem: iveta simonyan – matthias winckhler – teodor currentzis – utopia orchestra & choir ***** (24ağs, st.petri katedrali - bremen)