Schaubühne’nin düzenlediği FIND 2026’dan İzlenimler - 1: Cow | Deer

 

Berlin’in dünyaca tanınan ödenekli tiyatro kurumlarından Schaubühne, 26 yıldır her nisan ayında 10 günlük bir uluslararası festival düzenliyor: Festival Internationale Neue Dramatik (Uluslararası Yeni Drama Festivali), kısa adıyla FIND. Festival, Almanya dışından davet edilen tiyatro insanları ve toplulukları ile Schaubühne’nin karşılaşması, birlikteliği, bir araya gelmesi niteliğinde, çünkü programda Almanya içinden Schaubühne yapımları dışında herhangi bir topluluğun oyunları yer almıyor. Bu karşılaşma ve tanışma, festivale davet edilen yabancı tiyatro insanlarının ileriki yıllarda Schaubühne’de oyun sahnelemelerini de beraberinde getiriyor. Katie Mitchell, Robert Lepage, Simon McBurney, Caroline Guiela Nguyen bu isimlerden ilk aklıma gelenler. FIND’ın 2026 edisyonunda bu sanatçılardan biri, tekrar festivalin odağına kondu: Katie Mitchell. 

 Dünyada birçok prestijli opera ve tiyatro kurumunda gösteriler sahneleyen Mitchell kendi ülkesi Birleşik Kralık’ta uzun yıllar boyunca Royal Shakespeare Company ile Royal Court Theatre’ın yerleşik yönetmeniydi. Çalışmalarının biçimsel karakteristiğini oyunculuk, sahne tasarımı ve canlı video çekimini yenilikçi bir şekilde bir araya getirerek oluşturan Mitchell, tematik olaraksa kanonik metinleri feminist bir bakış açısıyla ele alarak, bu metinlere özgün yorumlar geliştirmesiyle tanınıyor. FIND 2026’da üç Mitchell gösterisi programdaydı. Bunlardan biri Yunanistan Ulusal Tiyatrosu & Royal Court Theatre ortak yapımı “Cow | Deer” (2025), diğer ikisi Schaubühne yapımı “Orlando” (2019) ve “Bluets” (2026) idi. “Bluets”in festival kapsamındaki gösterimi aynı zamanda oyunun Almanca versiyonunun prömiyeriydi. Festivali takip ettiğim tek gün zarfında bunlardan ilk ikisini seyretme imkanım oldu.

"Cow | Deer" (İnek | Geyik), Katie Mitchell'in yazar Nina Segal ve ses tasarımcısı Melanie Wilson ile birlikte ortaya çıkardığı bir gösteri. 2025-2026 sezonundan itibaren üç yıllığına Yunanistan Ulusal Tiyatrosu artistik direktörlüğüne getirilen Argyro Chioti’nin, “yurtdışındaki tiyatro insanları ve kurumlarla ortak yapımlar ve iş birlikleri gerçekleştirerek, sürdürülebilir ve sistematik bir şekilde tiyatronun küresel varlığını güçlendirme” vizyonu çerçevesinde Pina Bausch’un “Kontakthof” (1978) adlı ikonik başyapıtıyla birlikte, içinde bulunduğumuz sezonda programa aldığı Mitchell’in "Cow | Deer" adlı gösterisinin dünya prömiyeri 2025 yılında Royal Court Theatre’da gerçekleştirilmiş. 

"Cow | Deer", konuşma metni olmayan bir gösteri. Dört performansçı foley* stüdyosuna dönüştürülmüş sahnede, bir inek ile bir geyiğin bir gün boyunca yaşadıkları olayları sadece sesleri kullanarak anlatıyorlar. Sahne bir foley stüdyosuna dönüştürülmüş ancak gösteri bir foley gösterisi değil. Burada sahneye yansıtılan bir görüntü yok, yani performansçılar hareketli bir görüntüye, bir filme eşlik eden efektler ve sesler üretmiyor, doğrudan sadece efekt ve ses üretiyorlar. Gösteri sırasında eğer bir görüntü, bir film oluşuyorsa, biz seyircilerin zihninde oluşuyor. Gözlerinizi kapatsanız, sadece seslerin rehberliğinde inek ile geyiğin başlarından geçenleri zihninizde canlandırabilirsiniz. Ama bu gösteride gözlerinizi kapatmayı da tercih etmiyorsunuz, çünkü sahnede canlı olarak üretilen efekt ve seslerin üretiliş şekilleri bir tasarıma, bir koreografiye sahip ve bu da başlı başına bir performans; dolayısıyla o performansı seyretmek, takip etmek istiyorsunuz. 

Ayrıca, seslerin kendileri ile üretiliş şekilleri arasındaki karşıtlık (hafif rüzgarda ağaçlardaki yaprakların hışırdama sesinin performansçıların ellerini portatif bir vestiyere asılmış -aslında parti süslemeleri olarak kullanılan- ince uzun metalize simli şeritlerin arasında gezdirmesiyle üretilmesi gibi örneğin), hem seyirci açısından ilginç, hem de yabancılaştırma efekti gibi işleyerek seyircinin pastoral ve cennetsi bir manzarada hayale dalmasını engelliyor. Bu da seyirciye, insan bakış açısının ve algısının ötesindeki bir dünyaya hayvanların algısı üzerinden bakmanın, o dünyayı hayvanların algısıyla duyumsamasının kapısını aralıyor.

Gösteri ilk yarısında gerek biçimiyle, gerekse de yaratılan ses dünyasıyla beni içine çekmiş olsa da, ilerleyen zamanla tekrara düşüşü ve hangi seslerin kayıttan verileceği hangilerinin sahnede canlı üretileceği konusunda verilmiş kararların karışıklığı ve keyfiliği (başlardan sadece insan yapımı sesler, örneğin uzaktan geçen bir arabanın veya yukarıdan geçen bir helikopterin sesi, ve hayvanların, hareketleri dışında çıkardıkları sesler, örneğin kuşların cıvıltıları, banttan verilirken, ilerleyen sahnelerde hikayenin bizzat protagonistleri olan inek ve geyiğin nefes seslerinin de banttan verilmesi) konsantrasyonumu dağıttı ve giderek gösteriden kopmama neden oldu. Bu sefer de Korina Kokkali, Christos Thanos, Joanna Toumpakari ve Alexandros Zotaj’dan oluşan ekibin müthiş bir adanmışlık ve titizlikle icra ettikleri performansa odaklanarak dikkatimi diri tutmaya gayret ettim.

-----------------------------------

*Foley, sinema ve televizyon dünyasında bir filmin post-prodüksiyon aşamasında ayak sesleri, kıyafet hışırtıları, kapı gıcırtısı gibi günlük ses efektlerinin stüdyo ortamında görüntüyle eş zamanlı olarak yeniden üretilerek ses bandına eklenmesi tekniğidir.

Bu yazıdaki bütün görseller Mehmet Kerem Özel'e aittir. (26.04.2026, Berlin)

Bu yazının, gösterilerden görseller içeren özgün hali Tiyatro Dergisi'nde yayınlanmıştır.

eve yüzerken'den

"Havalanan uçaklar, karanlık denizin üzerinde alçaktan uçuyordu. Üniversiteli bir grup genç, çakıl taşlarından bir şeyin üzerine oturmuş bira içiyorlardı. Bilgiç ve cilveli bu gençler, bağırıp çağırarak kent sahilinde bir yaz gecesinin tadını çıkartiyorlardı. Her şey onlar için çok yeniydi. Yeni işler. Yeni fikirler. Yeni arkadaşlıklar. Yeni aşklar. Isabel ise yolun yarısında, neredeyse elli yasındaydı. Onu dünyanın acı dolu köşelerine sürükleyen işi nedeniyle sayısız katliama ve savaşa tanık olmuştu. Neyse ki, soykırımla ilgili haber yapması için onu Ruanda'ya göndermemişlerdi. Onun kadar sanşlı olmayan iki meslektaşı ise alt üst olmuş bir halde geri dönmüşlerdi. Isabel'e, akıl almaz boyutlardaki insan kıyımını anlatırken, karşılaştıkları yetimlerin gözlerindeki dehşet dolu şaşkınlık gelip onların gözlerine de yerleşmişti. Açlıktan ölmek üzere olan köpekler insan eti yemeye alışmışlardı. Dişlerinin arasında ceset parçalarıyla amaçsızca tarlalarda dolaşan köpekleri görmüşlerdi. Ruanda'daki dehşete birebir tanıklık etmemiş olsa da, dünyanın kederinden payına düşeni zaten fazlasıyla almıştı Isabel. Her şeye sıfırdan başlamak için artık çok geçti. Eğer, onu olgunlaştırmış olması gereken onca şeyi unutup hayata sil bastan başlamak elinde olsaydı, hiç düşünmeden yapardı bunu. Dünyadan bihaber ve umut dolu bir kadın olarak yine evlenir, yine çocuk yapar ve gencecik yakışıklı kocasıyla gece vakti bu kent plajında bira içerdi. Önlerinde uzanan yaşamın sihriyle büyülenmiş, yıldızların altında öpüşen genç bir çift olabilirlerdi yeni baştan. Hayatta olabilecek en güzel şey de buydu zaten."

- Deborah Levy

(Çeviri: Elvan Kıvılcım)

Everest Yayınları

Gölün Sırrı'ndan

Kızıl Ordu subayı kendine elbiselerin arasında, karanlığa yönelttiği tabancasıyla bir yol açıyor, nihayet bir vücuda çarpıyor silah, yakalamak için elini uzatınca karşısındaki beden sessiz bir direnişe geçiyor. Savaştan önce daha çocuktu Kızıl Ordu subayı, savas sırasında ise kadınları kullanmaya karşı hiçbir ilgi duymadı ama şimdi karşısındaki vücut kıvranmaya devam ettiği için onu iki eliyle daha rahat kavramak üzere silahını cebine sokuyor, kavramak, tutabilmek için çok uğraşıyor ve kavradığı, tutmaya çabaladığı için yaklaşmak zorunda kalıyor iyice ona, daha ne yaptığını düşünmeye bile fırsat bulamadan elleri karanlığın içinde bir kadının sıcak göğüslerine dokunuyor, hâlâ çırpınıyor kadın, direndikçe onu kendine çekiyor, saçlarını hissediyor şimdi yüzünde, nihayet yakalayıp dolaıin en dibine bastırdığında ve kadın kolunu ısırdığında, kollarını tutup sırtına kıvırdığında burnuna hafif bir nane ve kâfur kokusu geliyor, insanın yatağa serilmeden atlatamadığı hastalıkların kokusu, olgunluğun, huzurun kokusu. 

Sakinleşiyor. Göremediği dudakları öpmeye başlıyor ki daha hiç kimseyi dudaklarından öpmemiş, büyük ihtimalle bir Alman'a ait olan ağzı öpmeye başlıyor, dolgun, belki biraz da geçkin dudakları ama bunu ayırt edecek durumda değil ki, hiç kimseyi öpmedi ki daha önce hayatında. Kadının kollarını serbest bırakıp başını okşuyor, o da direnmiyor artık, çırpınmıyor ama ağlamaya başladığını işitiyor erkek, teselli etmek istercesine okşuyor kadının başını, adamlarının benzer durumlarda ne yaptığını çok kere gözlemiş olmasına rağmen ne yapacağını bilmiyor. Anne, diyor, ne söylediğini bilmeden, o kadar karanlık ki insan kendi sözlerini bile göremiyor, birden itiyor kadın onu geriye, ayağı takılıyor, düşüyor erkek yere, kadın tekmeliyor, erkek baştan kavramaya çalışıyor vücudunu, dizleri geliyor eline, kadın birden duruyor ve elbisesini yavaşça yukarı çekiyor, erkek alnını kadının karnına yaslıyor, elbisesinin altında çıplak gibi, kıvırcık kıllarından yayılan hayat kokusunu içine çekiyor. Kadın bir-iki kelime sarf ediyor ama bu mahzende onun sözleri de görünmüyor. Belki de savaş, cephelerin ortadan kalkması demektir çünkü kadın erkeğin başını simdi, belki de sadece silahlı bir asker olduğunu bildiği için ve direnmemek daha akıllıca olduğundan, bacaklarının arasına çekerken yönetim kadına geçiyor, evet, belki de savaş hep birinin ötekinden korktuğu için ipleri kendi eline almaya çalısması demektir ve sonra tersi ve böyle sürüp gider. Ve şimdi genç asker belki de yalnız kadından korktuğu için dilini kıvırcık kılların arasına sokuyor, ağzına gelen tat demir tadı, erkeğin yüzüne önce usulca, derken kuvvetle sıcak bir sıvı boşalıyor, kadının yüzüne işediğini düşünüyor, adamlarının aşağıda, evin holündeki boyalı kapıya işedikleri gibi işiyor kadın suratına işte, demek ki hâlâ savaşıyor, bir dakika, yoksa sevişmeyle mi alakalı, bilmiyor asker, ikisi de birbirine çok benzemiyor mu, şimdi yönetme sırasının onda olması gerekirken hâlà daha kadının önünde diz çökmüş duruyor. Ve bütün bu ıslaklığın içinde gözyaşları süzülüyor birden yanaklarından aşağı. Alman dolabında gözünden gelen yaşlarla içinde boğulduğu büyük nehrin sıcaklığı aynı. Yönetimi ele almak yerine kadının ayakucunda, dizlerinin üzerinde kalakalyor, basbayağı hıçkırıyor ve zaaf, kadını anlaşılan siddetten bile kolay silahsızlandırıyor. Çünkü kadın onu yukarı çekiyor, yüzünü içine yattıkları elbiselerden biriyle kuruluyor ve mırıldanarak bir şeyler söylüyor. Neredeyse poposuna hafif bir şaplak indirip, küçük oğlunu okula yollayan bir anne gibi, dolaptan dışarı postalayacak.

-Jenny Erpenbeck

(Çeviri: Dilek Zaptçıoğlu)

Can Yayınları

pina bausch arşivim: auf dem gebirge hat man ein geschrei gehört, 30 nisan - 01 mayıs 2013

seyahat kağıtları: 25-27 nisan 2026, berlin

 

bu öğleden sonra deutsche oper berlin'de: nurejew

 

bu akşam schaubühne'de: cow I deer

 

steps! festivali'nden izlenimler - III : people watching'den "playdead"

Ruben Ingwersen, Jérémi Levesque, Natasha Patterson, Brin Schoellkopf, Jarrod Takle ve Sabine Van Rensburg’un 2020 yılındaki pandemi kapanması sırasında biraraya gelerek kurdukları People Watching, Montreal merkezli bir kolektif. Daha önce The 7 Fingers, Circa, Cirque du Soleil, Cirque Éloize gibi topluluklarda ve Broadway’deki gösterilerde çalışarak her biri kendi alanında kendini kanıtlamış bu altı çağdaş sirk sanatçısının hedefi, çağdaş sirk sanatını yeniden yorumlayarak kendilerine özgü bir dil yaratmakmış. Bunun için de yukarıda adını saydığım toplulukların işlerine hakim olan görkem ve yeteneklerin sergilendiği alışılagelmiş sirk rutinleri yerine çağdaş dans ve fiziksel tiyatrodan beslenen, üç disiplinin kesişiminde yapıtlar üretmek üzere yola çıkmışlar. Halen dünyayı gezmekte olan, 2023 tarihli ilk yapıtları “Play Dead” tam da bu minvalde, yetenek gösterilerinin birbiri ardı sıra dizilerek sergilenmesi yerine, -adeta teyel yapar gibi seyrek ve hafif bir şekilde birbirlerine tutturulmuş olsalar da- çağdaş sirkin fiziksel tiyatro ve dans ile entegre edildiği bir gösteri.

“Play Dead” içerik olarak ise, bir ev ortamındaki insanların arasında vuku bulan gündelik ve sıradan ilişkilerin ve karşılaşmaların içinde gizlenmiş küçük kıvılcımları, sürreal ve absürd durumları ortaya çıkarmaya yönelik, iç içe geçmiş ve mizah dolu kısa öykülerden oluşan bir anlatıya sahip. Bu anlatı doğrusal değil, aksine; tanıdık ve rahatsız edici, grotesk ve hassas anların akıcı bir sahne diliyle güçlü ve şiirsel imgelere dönüştürüldüğü bir mozaik sunuyor. Bir evin salonunda birbirleriyle ve salondaki eşyalarla karşılaşan figürlerden ve durumlardan bazıları şunlar: Diğer dünyayla bağlantısı varmış gibi duran ağır, kunt bir gardıropla adeta güreşen ince, hafif bir kadın, bacakları kırılıp eğimli bir platforma dönüşen bir masada bıkıp usanmadan kayarak dans eden iki adam, kollarıyla bir perdeye asılıp sarkan kadın, S şeklindeki tête-à-tête koltukta kıvrılarak birbirleriyle etkileşime giren kadın ile adam, çubukların ucuna takıp döndürdüğü tabakları düşmesinler diye kovalayan adam, ardarda dizdiği şampanya şişelerinin ucuna basarak yürüyen adam… Sigara içmek için yakmaya çalıştığı çakmağı bir türlü yakamayan adamın o başarısız anda takılı kalan tekrarı… Adamın ona nefessiz kalırcasına anlattıklarından sıkılan kadının suratı adamı dinliyormuş gibi dururken iç dünyasının yansıması olarak bedeninin, geriye doğru kıvrılıp ondan uzaklaşmaya çalışan tepkisi… Sahne kapkaranlıkken seyirciye paralel hat boyunca iki yana sallanan ışık spotunun o sırada aydınlattığı sahne kısımlarında yapılan hareketlerin, ilişkilerin, karşılaşmaların o anda görünür olan halleri... Salınan spotun bir anda ipinden kopartılıp sahnedeki figürler arasında yakar top gibi paslaşılmasıyla, spot sahnede nereye tutulursa oranın seyirciye görünür kılınması…

“Play Dead” tam da “ölü taklidi yapmak” anlamına gelen adına öykünerek; oyun ile ölüm, neşe ile acı, sevinç ile hüzün, hafiflik ile geçicilik arasında sürekli gidip gelen ama hep de dengede, o ikiliklerin aralarında kalan anlarda asılı kalma duygusunu yaşatıyor seyirciye. Kolektifin bu yılın sonunda prömiyer yapacak olan ikinci çalışmasını merakla bekliyorum…

Bütün fotoğraflar ve videolar Mehmet Kerem Özel'e aittir. (21.03.2026, Lokremise St. Gallen) 

 Bu yazının bir versiyonu Kineo Dergi'de yayımlanmıştır.

steps! festivali'nden izlenimler - II : sharon eyal'den "ima"

GöteborgsOperans Danskompani’nin Double Bill’inin ikinci yapıtı eski Batsheva dansçısı ve artistik direktörü Sharon Eyal’in “ima”sıydı. “ima”, son yıllarda dünya çapında gerek kendi topluluğuyla, gerekse de davet edildiği sayısız toplulukla ürettiği yapıtlara büyük bir ilgi ve talep olan Eyal’in GöteborgsOperans Danskompani için tasarladığı dördüncü gösteri. GöteborgsOperans Danskompani Eyal’in, şimdiye kadar altı yapıt sahneye koyduğu NDT’den sonra en fazla işbirliği yaptığı topluluk. Dolayısıyla GöteborgsOperans Danskompani’nin dansçıları Eyal’in özgün koreografik dünyasına aşikar olmanın ötesinde alışıklar da. Yıllar içinde birbirini tanımış olmanın verdiği güven gerek koreografideki cesaretten gerekse de dansçıların bedenlerinden okunuyordu.

Yapıtları hakkında kaleme aldığım daha önceki yazılarımda belirttiğim gibi Eyal, güçlü bir bedenselliğin hakim olduğu çalışmalarıyla, günümüz dans sahnesinin bildik hareket dağarcığının yanısıra beden ifade biçimlerine de meydan okuyan ve bu haliyle, gerek hareket dili gerekse de estetik dili damga gibi ilk bakışta tanınabilen az sayıdaki koreograftan biri. Peki, Eyal’in yapıtlarının, onlarla nerede karşılaşsanız hemen tanımanızı, başka birininkiyle karıştırmamanızı sağlayan özellikleri neler diye sorarsanız, -kişisel cevabımı daha önceki yazılarımdan birinden aynen alıntılarsam- şöyle olur: “Eyal’in yapıtlarında odak tamamıyla dansçıların bedenlerindedir; bedendeki her bir tekil kas parçasının hareket olanakları sonuna kadar araştırılmıştır ve tüketiliyordur. Özellikle neredeyse bütün yapıt boyunca ayak parmakları üzerinde hareket etmek hem dans eden bedene hem de seyreden bedene müthiş bir enerji ve gerilim yükler. Biçimsel olarak ise onun yapıtlarında genellikle homojen bir genel izlenim yaratan ve minimal hareketlerden oluşan grup koreografisi, solo, duo veya trio danslarıyla ondan sıyrılan bireyler veya küçük gruplar için bir arka plan işlevi görür. Eyal’in yapıtları da bariz anlatılar içermezler; daha çok, insan varoluşunun temel koşullarını ele alan ruh hallerini ve duyguları ortaya sererler.” (“Bir akşam iki dünya prömiyeri”, unlimited, 6 Haziran 2023, https://www.unlimitedrag.com/post/bir-akşam-iki-dünya-prömiyeri)

15 dansçının icra ettiği yaklaşık 40 dakikalık “ima”; koreografik, biçimsel, strüktürel ve de seyircide uyandırdığı duygular açısından tam da böyle bir yapıttı. Adının İbranice'de “anne” anlamına gelmesi benim için seyrederken bariz bir anlam ifade etmedi, ki yapıtın solo, duo ve trio kısımlarında sonradan üç kadın dansçı öne çıkacak olsa da ilk kısmının koreografik olarak baskın figürü bir erkek dansçının solosuydu. Bu rolde Miguel Duarte’nin benzersiz olduğunu belirtmenin yanısıra, özellikle Frida Dam Seidel’in duygusuyla, anda var oluyor olmasıyla ve yüksek seviyede adanmışlığıyla üç kadın solo dansçı arasından sıyrıldığını söylemeliyim.

Gösteri sonrasındaki soru-cevap seansında topluluğun genel sanat yönetmeni Katrin Hall’den Eyal’in tam da bu yapıtının prova sürecinde annesini kaybettiğini öğrendikten sonra yapıtı tekrar anımsadığımda, anne figürünün bir insanın hayatında var ve yok olma hallerinin yapıtta akılla veya elle tutulur bariz durumlarla değil, yoğun ve hassas bir duyusallıkla ve adeta hipnotize eder gibi sürükleyerek içine çeken atmosferle seyirciye hissettirilmiş olduğunu fark ettim. Eyal’in, bu sefer yapıtlarının kadim ortağı ve bestecisi Gai Behar yerine Fransız besteci Josef Laimon’dan kullandığı nabız gibi atan elektronik müziğin de yine yapıta, ritim sağlamanın yanısıra içerdiği minimal melodiler yoluyla duygu da yüklediğini ve böylece yapıtın duyusal atmosferini güçlendirdiğini düşünüyorum.

Bütün fotoğraflar ve videolar Mehmet Kerem Özel'e aittir. (19.03.2026, Kurtheater Baden) 

Bu yazının bir versiyonu Kineo Dergi'de yayımlanmıştır.

steps! festivali’nden izlenimler - I : tregarthen & raymond'dan "spirit willing"

İsviçre'nin her bir köşesindeki yaklaşık 40 tiyatro kurumunun mekanını açarak işbirliği yaptığı, MIGROS- Kulturprozent'in bir projesi olarak hayata geçirilenen Steps! Çağdaş Dans Festivali bu yıl 20. yaşını kutladı. 5-29 Mart 2026 tarihlerinde düzenlenen festivalde, genel sanat yönetmeni Valeria Felder’in İsviçre'nin içinden ve dışından davet ettiği, -dansın günümüzde edindiği farklı çehreleri, yani sadece çağdaş dansı değil, koreografinin yeni sirk disipliniyle, akrobasiyle flörtleşen örneklerini de temsil eden geniş bir yelpazede- 10 dans topluluğu 11 farklı programla seyircilerin karşısına çıktı. 

 19-21 Mart 2026 tarihlerinde festival dahilinde Baden ve St. Gallen şehirlerinde gerçekleşen gösterimleri takip etme imkanım oldu. Zürih’e trenle 20 dakika uzaklıktaki şirin kaplıca kasabası Baden'daki 1952 tarihli modernist mimarlık örneği Kurtheater'da İsveç'ten gelen GöteborgsOperans Danskompani (Göteburg Operası Dans Topluluğu)'ndan Double Bill* ve İsviçre’nin kuzeyinde, Barok dönemden kalma kütüphanesi ile ünlü St. Gallen'daki eski lokomotif garajından dönüştürülmüş Lokremise’de Kanada'dan gelen People Watching topluluğundan “Play Dead” adlı gösterileri seyrettim. 

Festival sadece gösterilerden oluşmuyordu; amatörler veya profesyoneller için atölye çalışmaları, hip-hop all style dans maçı (dance battle), ilk- ve ortaokullara özel atölye çalışmaları ve gösteriler gibi yan etkinlikler de vardı. Bunlara ek olarak, her gösterim ardından fuayelerde bazen dansçıların, bazen koreografların, bazen de toplulukların genel sanat yönetmenlerinin katıldıkları, yaklaşık yarım saat süren söyleşiler planlanmıştı. 

İlginç bir tanesi ise, 19 Mart akşamki gösteri öncesinde benim de katıldığım “Bewegte Einführung”** başlıklı etkinlik idi. Tiyatro binasının şehir parkına bakan bütünüyle şeffaf, adeta ideal bir yoga/dans stüdyosu karakterinde ve yalınlığında olan fuayesinde, gösterimin başlamasından bir saat önce, GöteborgsOperans Danskompani’den iki dansçı, Frida Dam Seidel ile Ursula Urgeles, 15-20 kişilik bir seyirci grubuyla yarım saatlik bir dans seansı gerçekleştirerek; mekana, bedenlerimize ve birbirimize olan farkındalığımızı arttırdılar. Bir dans gösterisi öncesinde, az sonra seyredeceklerimize dair sözel bir sunum dinlemektense, dans ile doğrudan ilişki kurmak özgürleştiriciydi. Bunu, hele de yarım saat sonra sahnede bizzat olağanüstü şekilde dans ettiklerine tanık olacağımız sanatçıların yönlendirmeleriyle yapmak keyifliydi de.

.

Yirmi yıldır Vancouver'da yerleşik olan Out Innerspace topluluğunun kurucuları olan Tregarthen ile Raymond, on yıldan beridir de Crystal Pite’ın dans topluluğu Kidd Pivot’un gösterilerinde yaratıcı dansçı olarak görev alıyorlar. Kendi topluluklarının yanısıra Ballet BC (Kanada), Netherlands Dance Theatre 2 (Hollanda), Hessisches Staatsballett (Almanya), Gibney Dance (New York) ve 2026 Haziranı’nda prömiyer yapacak olan yeni yapıtlarıyla Opera Ballet Vlaanderen (Belçika) ile işbirlikleri de yapan ikili, GöteborgsOperans Danskompani ile ilk defa 2025 yılında çalışmış ve geçtiğimiz Ekim ayında Göteborg’da “Spirit Willing” adlı yapıtlarının dünya prömiyerini gerçekleştirmişler. 

“Spirit Willing” GöteborgsOperans Danskompani’nin Steps! festivalinde sunduğu Double Bill programının ilk yapıtıydı. 17 kişilik kalabalık bir dansçı kadrosuna sahip, yaklaşık 30 dakika süren yapıt koreografik olarak kişinin hareket geçme konusunda bedeni ile psişik dünyası arasında yaşadığı tereddütten yola çıkmış: Kişinin psişik ya da bedensel yanlarından birinin içsel direnci onu geri tutup, harekete geçmesini engellerken diğer yanının hareket etme isteğiyle davranması, iki durum arasında, yani eylem ile eylemsizlik arasında sıkışıp kalma hali, azimle bu ara durumu aşma ve ileriye doğru hamle yapma dürtüsü, ve tek bir bireyle başlayan bu değişimin önce küçük, giderek büyüyen jest ve hareketlerle çoğalarak çevredeki diğerlerini de etkileme potansiyeli…

Tregarthen ile Raymond’ın koreografisi bütünüyle bu anafikir ve ondan yola çıkan sorular ve durumlar üzerine kuruluydu. Esas heyecan verici olan ise, ikilinin koreografiye bu anafikir üzerinden yaklaşarak oldukça farklı, yaratıcı, yenilikçi ve bunların sonucunda da etkileyici hareket formlarına ulaşmış olmalarıydı. Kişisel olarak beni daha da etkileyen ise yapıtı, çıkış noktasını gösteri broşüründen veya herhangi başka bir yerden okumadan seyredip, sadece koreografiden bu durumu fark etmiş, “okumuş” olmaktı. Dansçılarının bedenlerinin bazı parçaları, örneğin torsoları öne doğru hamle yaparken, başka uzuvları diğer yöne gitmeye çalışıyordu, ya da bedenlerinin bir uzvunun, örneğin bacaklarının aşırı şekilde bükülerek yükselmesi bedenlerinin diğer parçalarının örneğin başlarının savrulmasına neden oluyordu. Tabii ki bu ikili gerilim arasında kalan bedenlerin dengelerinin; her an bozulma ve her an farklı bir uzuvla tekrar sağlanma halleri de koreografinin çok bariz şekilde okunabilen taraflarından biriydi.

Koreografisinin yanısıra “Spirit Willing”in başka bir övgüye değer tarafı ise ışığıydı. James Proudfoot imzalı ışık tasarımı Tregarthen ile Raymond’ın anafikrine hizmet eder şekilde sahnede hareket eden figürleri sıkıştırıyor, rahatlatıyor, onlara alan açıyor, bazen de alan bırakmıyor, onları çoğunlukla üstten verilen ışıkla ya noktasal alanlarla ya da çizgisel yollarla kısıtlıyordu.

 

Bütün fotoğraflar ve videolar Mehmet Kerem Özel'e aittir. (19.03.2026, Kurtheater Baden)

Bu yazının bir versiyonu Kineo Dergi'de yayımlanmıştır.