sleep: "telaş içindeki dünya için ninni"

sinemaseverlerin lübnan savaşını anlatan ünlü belgesel animasyon "waltz with bashir"le, dansseverlerin çağdaştan da öte güncel olarak tanımlanabilecek işlere imza atan genç ingiliz koreograf wayne mcgregor'un "infra"sıyla veya nederland dans theater'ın çeşitli yapımlarında kullanılan müzikleriyle, müzikseverlerin ise ritim ve melodinin başabaş koştuğu hipnotik ve minimalist müzikleriyle tanıdığı max richter berlin-maerzmusik kapsamında üç gecedir "sleep" adlı yapıtının dünya prömiyerini icra ediyor.

"sleep" piyano, yaylı çalgılar, ses ve elektronik için yedi müzisyenden oluşan bir topluluğa göre bestelenmiş.
klasik müzik tarihinin en uzun tek bölümlük yapıtı olarak tanımlanan "sleep" geceden sabaha 8 saat sürüyor. richter yapıtını "müzik ile bilinç arasındaki ilişkiyi araştıran deneysel bir proje" olarak görüyor ve "çılgın dünya için bir ninni" olarak tanımlıyor.

daha önce sadece ingiltere'de davetli bir topluluğa çalınmış olan "sleep"in berlin'deki etkinlik mekanı heizkraftwerk mitte an der spree'ye dinleyicilerin uyku tulumları ve yastıklarıyla gelmeleri serbestmiş. 400 kişilik biletlerin hepsi, tahmin edileceği üzere, tükenmiş. son icra bu gece..

bakalım richter'in 19 kasım 2016 istanbul konserinin playlist'i ne olacak..

"bahar ayini"nin 100.yılı yaklaşırken..

Le sacre du printemps

Berlin: Edition Russe de Musique, 1921 

Leopold Stokowski Collection of ScoresMs. Coll. 350 Box 197

(notalardaki işaretler leopold stokowski'ye ait)

2013, igor stravinski'nin "le sacre du printemps" (bahar ayini) adlı benzersiz yapıtının vaslav nijinsky tarafından sahneye konulmasının 100. yılı. bu vesileyle dünya çapında bazı kutlamalar, özel programlar hazırlanıyor; bazılarının duyurusu yapıldı bile.

"le sacre"ın prömiyerinin yapıldığı paris'teki théâtre des champs-élysées tiyatrosu, tam da prömiyer tarihinin 100. yıldönümünde, yani 29 mayıs'ta ve devamındaki günlerde enfes bir program hazırlamış: 29-31 mayıs 2013 tarihlerindeki théâtre mariinsky balesinin gösterilerinde önce nijinsky'nin özgün versiyonu sahnelenecek, ardından da, sıkı durun, sasha waltz'in "le sacre" yorumunun dünya prömiyeri yapılacak. şef koltuğunda valeri gergiev oturacak.
champs-élysées'nin programında bir dünya prömiyeri daha var: 24-26 haziran 2013 tarihlerinde akram khan'ın kendi topluluğu ile sahneleyeceği "le sacre"dan esinlenen "iTMOi".

moskova bolşoy tiyatrosu ise biraz erken davranıp 27 mart-21 nisan 2013 tarihleri arasında "le sacre" anısına küçük çaplı bir festival düzenliyor.
bu programda da nijinsky'nin özgün versiyonu sergilendiği gibi bir dünya prömiyeri de var: bu sefer başka bir çağdaş dans dünyası yıldızının "le sacre" yorumu, wayne mcgregor'un.
bolşoy tiyatrosu béjart balesi'ni de, ünlü yorumu ile konuk ediyor.

champs-élysées ile bolşoy'un programlarındaki ortak isim ise tabii ki; pina bausch.
tanztheater wuppertal 2013'ün ilk yarısında bausch'un efsanevi -ve bence "le sacre"ın en etkileyici- yorumlarından biri olan "der frühlingsopfer"ı ile sadece paris (4-7 haziran) ve moskova'ya (12-14 nisan) değil, taipei (28-31 mart), napoli (11-14 temmuz) ve göteburg'a (29-31 mayıs) da turne yapacak.
bolşoy'daki gösterilerin özelliği ise, gösteri akşamlarında önce arşiv görüntülerinden hazırlanmış yarım saatlik "pina bausch rehearses the ballet the rite of spring" adlı belgeselin ilk defa yayınlanacak olması.

...

bu uzun girişgahtan sonra gelelim esas konumuza:
2013'te istanbul'da herhangi bir "le sacre" koreografisi seyretme şansımız olur mu, sanmıyorum, ancak daha 2013 girmeden kasım ve aralık aylarında "le sacre"ın icralarını dinleme şansımız var. ilginç bir şekilde, iki icra da iki piyano düzenlemesi.
ilginç bir şekilde iki konser de şehirdeki kallavi orkestra konserleri ile çakışıyor.

"le sacre" icralarından biri bu akşamdı. cemal reşit rey konser salonu'nda ufuk & bahar dördüncü kardeşler, halit ergenç'in anlatıcı, fabrice aragno'nun görsel tasarımcı olarak katkıda bulundukları sıradışı bir konserde nijinsky'nin izinden giderek 1912'den 1913'e, debussy'den "le sacre"a uzandılar.
ne yazık ki, işsanat'taki borusan filarmoni orkestrası, şef sacha goetzel ve solist emre şen'in rahmaninof ve brahms'lı açılış konseri ile çakıştığından salon oldukça boştu.

dördüncü'lerin konseri hakkında belki çok kişisel bir izlenim olacak ama:
konserleri genellikle gözünü kapatarak izleyen biri olarak, sahnenin arkasını bütünüyle kaplayan "görsel tasarım"dan rahatsız olduğumu söylemeliyim. yapıtların duygusunu güçlendirecek nitelikte bazı görsellere lafım olmazdı -bu anlamda başarılı seçimler (doğa görüntüleri) de vardı- ancak "melancholia"dan "l'année dernière à marienbad"a, antonioni filmlerinden yüzyılbaşı siyahbeyaz ayaklanma/fabrika işçileri/makina dişlileri görüntülerine uzanan çeşitlilikte karmakarışık bir kolajın üzerine bir de yapıtların çeşitli koreografilerinden (bausch ve nijinsky'nin) derlenmiş görüntüler eklenince, kanımca dinleyiciye/izleyiciye müziği hayal etmek, zihninde yaratmak için açık kapı imkanı bırakmayan; bence sahnedeki müzisyenlerin de icrasını baltalayan bir sonuç çıktı. belki iyi niyetli bir yaklaşımla; müziğin görselleştirilmesi amaçlanmıştı, ancak görüntülerin çeşitliliği kakafoniye yol açtı.
halit ergenç'in anlatıcı olarak katkısı tatmin ediciydi; ancak keşke metinlerin üzerinden bir kaç defa daha geçseymiş, daha az teklerdi.
dördüncü'lerin yorumları ise bana göre yanlışsız ama biraz da heyecansızdı; her şeyi (duyguları, etkileri) görüntülere havale etmiş gibiydiler. debussy'lerde ("pan'ın öğleden sonrası" ve "oyunlar") izlenimci, yumuşak ve akıcı yorumlarıyla yine kabul edilebilirlerdi de, "le sacre"da ne yırtıcı, ne keskin, ne de vahşiydiler; evcilleştirilmiş bir "le sacre" yorumladılar.

bakalım, yaklaşık bir ay sonra, 7 aralık'ta, yine cemal reşit ret konser salonu'nda, bu sefer ferhan & ferzan önder kardeşler ve olağanüstü perküsyoncu "damadımız" martin grubinger'in, kendisinin iki piyano ve üç perküsyon için uyarladığı "le sacre" yorumu nasıl olacak? programda ayrıca bir fazıl say yapıtı ve yine grubinger'in uyarlamasıyla ravel'in "bolero"su da var.
ne yazık ki, aynı akşam haliç kongre merkezi'nde zubin mehta yönetiminde, güher & süher pekinel kardeşlerin solist olacağı floransa maggio musicale orkestrası'nın konseri de gerçekleşecek.
merak ettiğim iki şey var.
bir: istanbul'da aynı akşam kullanılmak üzere ikişer tane düzgün ve birbirine uyumlu piyano var mı? (pekinel'ler iki tanesini bulamadıkları için yıllarca şehrimizde konser vermediler)
iki: istanbul'da iki salonun da dolmasını sağlayacak 3600 klasik müzik dinleyicisi yaşıyor mu?

dansplaformistanbul'da haftasonu

meg stuart'ın "off course"sunu, mihran tomasyan'lı, esra yurttut'lu ikinci vitrin gecesini iple çekerken, muhtemelen boğaziçi'nden gelen sinsi bir rüzgar öyle bir sersemletti ki beni, yatağa düşürmese de, önümüzdeki hafta başlayacak sekiz günlük tiflis seyahatimi tehlikeye atmamak için, dün akşamki dansplatformistanbul biletimi yakıp evde kös kös tavanı seyretmeyi seçmek zorunda kaldım.

halbuki bu haftasonu için sadece dans değil, başka şeylerle de dolu bir program yapmıştım kendime: uzun zamandır gezmek isteyip de gidemediğim ve ben tiflis'teyken bitecek sergiler ("tatar odası", "efsane istanbul", "japonya medya sanatları festivali"), vizyondan kalkması olası filmler (çılgın animasyon "çılgın hırsız", eski gözdem luc besson'dan "adele'nin olağanüstü maceraları", festivalde özellikle klasik müzik severlerin hayran olduğu "paris'te son konser")...
bir de bunların arasında, istiklal caddesi'nde yürür, milano dondurmacısından bir top koyu çikolatalı dondurma yerim diye hayal ediyordum. hiçbirini yapamadım.

neyse ki, iki gün evden çıkmayarak enerjimi topladım ve bu akşam dansplatformistanbul'daki uluslararası bale yıldızları gösterisine gidebildim.
aklım hala dünki gösterilerdeydi. günlerin köpüğü yazar diye boşuna bekledim; son yazısındaki haklı isyanı havlu atmasına neden olmuş olabilir. sanırım haksız da sayılmaz; zira bu akşam fuayede rastladığım, kentteki sanat olaylarının sıkı takipçisi arkadaşımdan aldığım yoruma göre dün akşam ne meg stuart'ın istanbul projesi ne de büyük sahnedeki işler heyecanvericiymiş; ayrıca program yine uzadıkça uzamış, gece 12'ye 20 kala bitmiş.
derin bir oh çektim.

beyhan murphy dansplatform'da bir akşamı klasik baleye ayırdıklarını söylemişti; bale yıldızlarının hangi topluluklardan geleceğini öğrenince, klasik baleye çoktandır ilgi duymasam da, "her şeyin iyisi seyredilmeye layıktır" mottosuyla bu akşama bilet almıştım.
programı elime alınca gördüğüm şey ise ben çok mutlu etti; 10 parçalık programın yarısından çoğu çağdaş koreografilerden oluşturulmuştu; tam da, iki gündür evde hapsolmuş bir dans meraklısına yapılacak sürprizdi bu!

şaka maka, bu akşam istanbul'da ilk defa bir wayne mcgregor yapıtı bile seyrettik.
kraliyet balesi dansçıları ilk yarıda; en iyi bildikleri koreografik geleneği oluşturan kraliyet balesinin duayen koreografı kenneth mcmillan'dan maalesef çok da iyi yorumlayamadıkları "manon"un "yatak odası düeti"ni dans ettikten sonra ikinci yarıda, son yılların adından en çok söz ettiren ve ödüllere boğulan ingiliz koreograf mcgregor'un "qualia"sıyla kendilerini affettirdiler.

paris operası'ndan agnes letestu ile jose martinez de, ilk yarıdaki "kuğu gölü" yorumundan ziyade william forsythe'ın "in the middle, somewhat elevated"ı ile öne çıktılar.
programın sonuna saklanmış, assolist muamelesi gören berlin staatsballett'in yıldızı polina semionova ve partneri dmitry semionov ise, evet iyiydiler, ama nefes kesici değildiler. belki crr'nin sahnesi dar gelmiştir. [peki, aynı sahneye haziran ayında 50 küsür japon dansçı (tokyo balesi) nasıl sığdı diye sormayın!!!]

bence gecenin yıldızları ise; hollanda ulusal balesi'nden michelle jimenez - jozef varga çifti ile programa bağımsız olarak (herhangi bir dans topluluğuna dahil olmadan) katılan drew jacoby - rubinald pronk çifti idi.
hollandalılar gösteriyi juanjo arques'in (tanımadığım bir koreograf) "in hidden waves"i ile açtılar. ikinci yarıdaki van mannen koreografisi "two" ile noktaladılar.
jacoby-pronk çifti ise, ikisini de tanımadığım iki koreografın, annabelle lopez ochoa'nın "one" ve leo mujik'in "b-sonata"sı ile resmen bizleri uçurdular; büyülediler.

nachrufe

Liebe Pina,

du warst die wichtigste Bezugsperson für so viele Tänzer, Choreographen, Regisseure, Bildende Künstler. Dein großes Herz und deine Neugier, deine tiefe Humanität, deine Offenheit hat Ausdruck gefunden in deiner Arbeit, deinen vielen unbeschreiblichen Stücken aber auch in den letzten Jahren in deinem „Fest mit Pina“, wo du uns alle an deinen Tisch geladen hast, mit dir das Leben und den Tanz in all seinen Schattierungen zu feiern. Ich versuche meinen Kindern zu erklären, wer du bist und kann nur sagen: Sie ist die Mutter des modernen Tanzes.

Danke.

We have lost one of the most important artists of our time.

Pina, wir trauern um dich.

Sasha

Lyon, den 30. Juni 2009

...

"Durch ihren Tod verliert die internationale Tanzszene eine ihrer innovativsten Choreografinnen. Wie Isadora Duncan hat Pina Bausch alle in der Tanzszene aufgerüttelt und dazu gebracht, über die Ehrlichkeit der eigenen Arbeit nachzudenken. Wie bei Isadora Duncan kann ich mir auch für Pina Bausch keinen Nachfolger vorstellen. Pina Bausch hat die Grenzen dessen, was man Tanz nennt unendlich erweitert und dadurch ein neues ganz anderes Publikum für diese Kunst gewonnen. Ihre Choreografie zu Strawinskys ‚Le Sacre du Printemps’ – das Anbeten realer Erde – wird mir immer als einer der Höhepunkt des zeitgenössischen Tanztheaters im Gedächtnis bleiben. Die heutige zweite Vorstellung der ‚Hommage aux Ballets Russes’ mit ‚Le Sacre du Printemps’ in Millicent Hodsons Version, die durch Vaslaw Nijinskys Originalchoreografie von 1913 inspiriert ist, widme ich Pinas Andenken. - Wir haben beide im gleichen Jahr begonnen, unsere Compagnien, basierend auf eigenen Choreografien, aufzubauen. Wir haben uns nicht sehr oft gesehen, einander aber sehr respektiert. Ich werde Pina Bausch sehr vermissen."

John Neumeier

...

"Pina Bauschs plötzlicher Tod macht mich sehr betroffen und traurig. Während der Proben zur Uraufführung 2009 vor wenigen Tagen durfte ich Frau Bausch als ganz besonders einfühlsam und mit großem Respekt für ihre Tänzer erleben.

Seit 1975 gehörte Pina Bausch zu meinem Leben. Sie wird mir sehr fehlen."

Ursula Kaufmann

...

Spanish filmmaker Pedro Almodovar on Tuesday hailed German choreographer Pina Bausch as a "revelation" who "always inspired me".
"With a perennial cigarette in her hand, and her indescribable smile, Pina Bausch established a turning point in contemporary dance for the last quarter of the last century," he said in a statement.
Bausch, the grande dame of modern dance choreography, died on Tuesday aged 68, the theatre in the western city of Wuppertal where she was director for over 35 years said.
Her work featured Almodovar's 2002 arthouse hit "Habla con ella" ("Talk To Her").
"Pina let me show her magic at the end of 'Talk to Her'," Almodovar said.
"Our friendship was intense and forever. Pina was very feminine and very sensual."
He said the two agreed on many issues, "both artistic and personal (the eclectic use of music and of women as an icon)."
She "was a constant source of pleasure. She sparked very diverse emotions in me and always inspired me," he said.

...

"Was Pina Bausch gemacht hat, ist eine der größten künstlerischen Leistungen nach dem Krieg gewesen."

Johann Kresnik

...

"I was deeply distressed to hear the news of the death of Pina Bausch. She was an artist of the kind that the world is only blessed with from time to time. Her repertoire of works has inspired generations of audiences and artists with an impact that is hard to overestimate. She was a dear friend to me and I will miss her greatly. There is now a big hole in my life, and that of countless others. My thoughts at this time are with Ronald her husband, Rolf her son, and her other family, the members of the Tanztheater Wuppertal who must be deeply traumatised by this loss."

Alistair Spalding

...

Dance in Peace Pina

Slyvie Guillem

...

Pina Bausch is dead.

The sudden and abrupt end of her life and her creativityshocked her family, her friends, dancers, collaboratorsand admirers of her art all over the world.

We are in mourning.

Pina will continue to influence all of uswho were in touch with herand who experienced the magic of her workas well as the righteousness and tenderness of her lookat us and at our times.

I'm brokenheartedthat we started our long-envisioned collaboration and filmtoo late.

Wim Wenders

...

For me, Pina's work was a trigger when I saw it in the early 80s. She opened a lot of doors for many of us. She was the first one to ask questions of her dancers and use the answers to make performances. She had little lists of questions. They could go from the absurd, like "What did you eat for Christmas?" to "How do you feel about love?" There were a thousand other questions in between. It was quite revolutionary. Many of us use that method now.
Her masterpiece is without doubt Café Müller. I was asked in 2001 to organise a dance festival, and I contacted Pina. Everyone told me that it would be impossible, that she never showed only Café Müller – and that she would never show it just for one evening. But she invited me to Wuppertal, and we talked, and she came! She came to the festival to show Café Müller in a theatre that was too small for the set to fit in.
The way she talked about her own and others' performances was very subtle and poetic. What I liked about her was that she would never talk about your work in terms of good and bad; she would always try to understand why somebody would do something.
I probably will not be the only one who was extremely in love with her. She would give you a lot of attention in a very positive way. She would share you with the people she was with. She was extremely intelligent and sensitive – and, in that way, a mirror of her own performances.

Alain Platel

...

An artist of true inspiration, Pina Bausch has changed the dance and theatre landscape forever. Always provocative, her amazing body of work stands testament to her enduring vision, innovation and creativity.

Wayne McGregor

...

My last beautiful encounter with Pina was a night in an Antwerp restaurant a year ago. They closed the restaurant especially for us in order that we could smoke. Pina was a great lady, a great artist, and a fantastic smoker! I imagine that she died with a cigarette in her mouth: you have to stay loyal to the things that kill you.

Jan Fabre

...

When Pina Bausch first came to London in 1982, I remember swathes of audience members walking out and many critics sullenly dismissing her work as "not dance", "structureless" or "self-indulgent", and some still do. But Bausch was not a person to kowtow to audiences' or critics' demands to change her work. The rewards of that singular, uncompromising vision mean that nowadays for every person leaving one of her shows, there are 20 others waiting for their seat.

Bausch understood that dance and linear narrative weren't always the best vehicles for discussing the human condition. Even if you were a disciple of her work from the outset, like I was, her work could delight you but just as easily frustrate and annoy you. That was her magnificence. Bausch made you feel. She had the courage to relentlessly pursue, on stage, her own fascinations and obsessions about time and human relations no matter how minuscule or epic those ideas might be; and that was her genius.
It is rare to find dance- or theatre-makers with such vision and courage. Her work truly allowed people to see the world from another perspective that, had she not been around, we would never have known. Her legacy is monumental.

Llyod Newson