25 KASIM

1940 woody woodpecker walter lantz'ın andy panda dizisinin knock knock bölümünde ilk defa bir yan karakter olarak ortaya çıkmış

1952 agatha christie'nin fare kapanı adlı oyununun dünya prömiyeri londra'da ambassadors tiyatrosu'nda gerçekleştirilmiş; bu oyunun bu yapımı dünyanın en uzun soluklu oyunu olarak halen londra’da oynamakta… 

 2012 eric de volder'in yazdığı, mesut arslan'ın yönettiği, nergis öztürk ile engin hepileri'nin oynadıkları oda ve adam'ı garajistanbul'da seyrettim

2012 aynı gün suarede msgsü bomonti kampüsü'ndeki şebnem selışık aksan sahnesi'nde ilyas odman, christina flick, melih gençboyacı ve kimmy ligtvoet'in tasarladıkları countdown'ı seyrettim

2013 wuppertal'de barmen operasın'da balanescu quartet'i dinledim

2017 canan yücel pekiçten'in bir yapıtını ilk defa seyrettim ve hayran kaldım; msgsü bomonti yerleşkesi şebnem selışık aksam sahnesi'nde all about the heart

06 EKİM

1600 fransa kralı iv. henry ile prenses maria de medici'nin düğününde, günümüze kalan ilk opera kabul edilen jacopo peri'nin favola in musica - l'euridice favola drammatica'sının dünya prömiyeri pitti sarayı'nda yapılmış

1889 paris'in 18. bölgesi montmartre'da joseph oller tarafından inşa edilen ve dünyanın en ünlü varyete tiyatrosu olacak moulin rouge eğlence mekanı açılmış

1927 baştan sona sesli ilk film olan, başrolünde al jonson'un oynadığı the jazz singer gösterime girmiş

1952 agatha christie'nin, kesintisiz olarak haken sahnelenmekte olan the mousetrap adlı oyunu londra west end'de dünya prömiyerini yapmış

1963 barbra streisand the judy garland show'a çıkmış

2010 instagram kullanıma açıldı

2011 william kentridge'i ilk defa canlı seyrettim; garajistanbul'da i'm not me, the horse is not mine adlı bir konferans-gösteri sahneledi

2012 aakash odedra'nın akram khan, russell maliphant, sidi larbi cherkaoui ve kendi kısa yapıtlarında dans ettiği programı haliç kongre merkezi - sadabad salonu'nda seyrettim

2013 ruhrtriennale kapsamında anne teresa de keersmaeker'in vortex temporum adlı yapıtını bochum jahrhunderthalle'de seyrettim 

2022 annie ernaux nobel edebiyat ödülü'ne değer görüldü

 

22 EYLÜL

1869 richard wagner'in das rheingold operasının dünya prömiyeri münih'te gerçekleştirilmiş

1888 national geographic magazine yayınlanmaya başlamış

1905 richard strauss'un salome operasının dünya prömiyeri viyana'da gerçekleştirilmiş

1964 jeryy bocks'un anatevka - damdaki kemancı müzikalinin dünya prömiyeri new york'ta gerçekleştirilmiş

 

1968 abu simbel'deki iki tapınağın taşınma işlemi tamamlanmış

1976 charlie'nin melekleri yayınlanmaya başladı

1986 alf yayınlanmaya başladı

1994 friends yayınlanmaya başladı

1990 londra'da st martin's theatre'da agahta christie'nin ünlü the mousetrap oyununu seyrettim

1998 bach'ın viyolonsel sonatları'nın bütününü ilk defa canlı dinledim; alexander rudin bugün iki, yarın bir konser olmak üzere üç konserde aya irini müzesi'nde yorumladı

2007 garajistanbul'da pichet klunchun'un i am a demon adlı gösterisini seyrettim

2014 ikinci kat karaköy'de firuze engin'in yazdığı berfin zenderlioğlu'nun yönettiği ibrahim halaçoğlu ile tolga iskit'in parladıkları cambazın cenazesi'ni seyrettim

2023 ilk defa kornel mundruzco'nun bir yapıtını canlı seyrettim: varşova'da tr warszawa yapımı kata weber'in yazdığı nietoperz

21 OCAK

1879 henrik ibsen'in bir bebek evi oynunun dünya prömiyeri kopenhag'da gerçekleştirilmiş 

1921 charlie chaplin'in the kid filmi new york'ta gösterime girmiş

1921 agatha christie'nin ilk romanı yayınlanmış; romanın ismi the mysterious affair at styles, başkahramanı hercule poiret

1976 concorde aynı anda paris ve londra'dan ticari uçuşlara başladı

1978 saturday night fever filminin bee gees imzalı müzik albümü abd albüm listelerinde bir numaraya yükseldi ve burada 24 hafta kaldı; dünya çapında 40 milyondan fazla kopya satarak, the bodyguard'dan sonra tüm zamanların en çok satan film müziği albümlerinden ikincisi oldu

farekapanı / christie

ak’la kara tiyatrosu kadıköy’de bu yıl perde açtı. sanırım daha önce sinema olan salonun fuayesi yerli ve yabancı tiyatro sanatçılarının fotoğraflarıyla ve tiyatro afişleriyle donatılmış; bu yeni topluluğun tiyatroya gönül verdiği belli.

ak’la kara’nın ilk sezon oyunlarından biri agatha christie’nin, londra’da aynı tiyatroda kesintisiz 60 yıldır perde açan “farekapanı”. yönetmenler burak karaman ile elif erdal oyunu klasik tarzda sahneye koymayı tercih etmişler.
salonun küçüklüğü ve seyirci-sahne ilişkisinin yakınlığı (sadece 8 koltuk sırası var) zaten bütünüyle tek mekanda, malikhanenin salonunda geçen oyunun oda tiyatrosu atmosferini kuvvetlendiriyor. sanki oyun oturma odanızda oynanıyor.

klasik sahneleme yabancı durmayan ölçülü ışık ve ses oyunları da amaca hizmet ediyorlar. özellikle; hemen ilk cinayet öncesi fener ışığının kullanımı gerilimi arttırmayı sağlarken, ikinci perdede şüphelilerin hepsi salondayken elektriklerin gitmesi aralarından hangisinin katil olduğunun bilinmezliğini karanlıkla ve yine fener ışığıyla vurgulanması açısından hem anlam kazanıyor hem de yine gerilim unsurunu çoğaltıyor.
böyle bir sahnelemenin en önemli ayağı oyuncular da üzerlerine düşeni hakkıyla yapıyorlar.
bir agatha christie romanı okumaktan ne kadar keyif alırsanız, bu yapımdan da aynı doygunlukla ayrılıyorsunuz.

londra’daki prodüksiyonda alkış sırasında oyunculardan biri seyircilere, oyunu çevrelerine tavsiye ederken katilin kim olduğunu açık etmemeleri konusunda ricada bulunur. aynı uygulamanın burada da yapılmasını bekledim. oyun öncesindeki dakika ve telefon anonslarında yaratıcı buluşlarla seyircinin sempatisi kazanılmışken, sonda yapılacak böyle bir rica da hiç yadırgatmazdı. kaldı ki oyunun sahnelenme geleneğinde olan bir özellik bu.