Venedik’in hafızasına labirentvari bir yolculuk: “Promemoria”

"Promemoria"yı beklerken

Festivalin bu yılki programında deneyimlediğim en ilginç ve duygusu yoğun gösterilerden biri, İtalyan yönetmen Davide İodice’nin “Promemoria” (Hatırlatıcı) adlı çalışmasıydı. 1991 yılında Roma’daki Silvio D’Amico Ulusal Drama Sanatı Akademisi’nden yönetmen olarak mezun olduğundan günümüze gerek tiyatro gerekse sinema, edebiyat gibi diğer sanat alanlarında çok yönlü üretimler gerçekleştiren İodice özellikle farklı dezavantajları olan gruplarla, örneğin Roma’daki S. Maria della Pietà Psikiyatri Hastanesi, Volterra, Giudecca ve Nola’daki ıslah kurumları, Napoli’deki devlet yurdu ve Secondigliano OPG (Yüksek Güvenlikli Psikiyatri Hastanesi)’ndeki sakinlerle yaptığı çalışmalarla tanınıyor.

Venedik’in turistik nirengi noktalarından uzakta, bir yaşlı bakım evi olan Centro Servizi San Giobbe’de gerçekleşen “Promemoria”ın ilk bölümünde, 30 kişilik seyirci topluluğu üçe kola ayrılıp binanın içinde yolculuğa çıkarılıyor. Bu yolculuk sırasında uğradığımız duraklarda bakım evinin yaşlı sakinleri ile karşılaşıyoruz, onların hikayelerini onların ağızlarından dinliyoruz. Bakım evi görevlileri kılığındaki genç oyuncuların yaşlı sakinlerle aylarca süren birlikte çalışma süreci sonucunda onlara rehberlik ettikleri, bazen onları yönlendirdikleri, bazen onların aklına hemen gelmeyen bir sözcüğü onlara hatırlatarak kesintileri giderdikleri bu uğraklar sırasında; fizyoterapi salonunda bir hareketin icra edilmesiyle, ortak alanda ikram edilen kahvenin içilmesiyle, el işi atölyesindeki soru-cevaplarla seyirciler olarak bizler de orada gerçekleşen duruma, olaya veya sohbete dahil edilerek, sadece seyreden/izleyen konumumuzdan çıkıp, adeta yakınını ziyarete bakım evine gelmiş kişilere dönüştürülüyoruz. 

Hepsi Venedikli olan sakinlerin yaşanmışlıklarından, geçmişlerinden, anılarından süzülerek yeniden gün yüzüne çıkan hikayeler bizi hem kişisel olarak hikayeyi anlatanın hafızasıyla, hem de genel olarak Venedik’in kolektif belleği ile kenetliyor. 

 Sosyal merkezin koridorlarında, mekanlarında yaptığımız inişli çıkışlı, kıvrımlı, labirentvari yolculuk; başta ayrılan üç seyirci grubunun, bütün oyuncuların ve yaşlı sakinlerin bir araya getirildikleri merkezin büyük salonu Sala del Mosaico’da, kanatları kağıttan bir meleğin eşliğinde müziğin, dansın, farklı yüzeylere süperpoze edilerek yansıtılan projeksiyon görüntülerinin ve seslerin birleşimiyle, iyi ile kötü anıların üst üste bindiği, adeta karnavalesk bir parti atmosferi ile kolektif belleğin kıvrımlarında sonlanıyor.

"Promemoria" bitince

 Bütün fotoğraflar Mehmet Kerem Özel'e ait. (9 Haziran 2026 - Centro Servizi San Giobbe, Venedik)

 

 Bu yazının gösteriden yayın haklı görsellerinin kullanıldığı bir versiyonu Tiyatro Dergisi'nde yayınlanmıştır.