Müzikle örülü bir kadın anlatısı: “Mugen Noh Othello”

"Mugen Noh Othello"yu beklerken

Uzun yıllar önce iki ayrı gösterisiyle İstanbul Tiyatro Festivali’ne konuk olmuş ve festivalin Onur Ödülü’ne layık görülmüş dünyaca ünlü Japon tiyatro yönetmeni Tadashi Suzuki’nin tedrisatından geçmiş, hatta İstanbul’da seyrettiğimiz “Elektra”nın da yardımcı yönetmenliğini yapmış olan Satoshi Miyagi “Mugen Noh Othello” adlı gösterisi ile Venedik’teydi. 1959 Tokyo doğumlu Miyagi 2007’den beridir Shizuoka Gösteri Sanatları Merkezi’ni yönetiyor ve Avignon’dan Aix-en-Provence’a tiyatro ve opera festivallerinde gösteriler sahneliyor.

“Mugen Noh Othello”, başlığından da anlaşılacağı üzere, William Shakespeare’in ünlü oyunundan uyarlanan bir gösteri. Miyagi sadece biçim olarak Shakespeare’in trajedisini geleneksel Japon tiyatrosu Noh’un bir alt türü olan Mugen Noh estetiğiyle buluşturmakla kalmamış, içerik olarak da oldukça serbest bir uyarlamaya imza atmış. 70 dakikalık oyunun yaklaşık ilk 20-25 dakikası hikayenin geçtiği dönemde Venedik Krallığı ile Osmanlı İmparatorluğu’nun arasındaki güç savaşlarına odaklanıyor. Bu açıdan özgün oyunun büyük bir kısmı Kıbrıs’ta geçse de, Miyagi’nin versiyonunda bütünüyle Venedik’teyiz. Bunun, hikayenin coğrafyasına ve tarihine uzak Japon seyircisi için bir arka plan, bir bağlam oluşturma ihtiyacından doğduğunu düşünüyorum.

Miyagi hikayenin odağına Desdemona’yı yerleştirmiş. Mugen Noh tiyatrosunun anlatı geleneğinde olduğu gibi; ölmüş ve dünyaya geri dönmüş bir ruh olarak Desdemona başından geçenleri bizlere aktarıyor. Miyagi, bu anlatı tercihine bağlı olarak, özgün “Othello”daki karakter sayısını Othello ve İago ile birlikte üçe indirmiş. Belki bu hikayesi ve kişileri kırpılmış haliyle Shakespeare’in trajedisindeki rekabet, entrika, hırs ve iktidar dinamiğini bütünüyle idrak ve takip etmek mümkün değil, ama ona karşılık, anlatının merkezine Desdemona’nın alınmasıyla, bu erkek egemen dünyanın dinamikleri yerine, o dinamiklere kurban giden/edilen susturulmuş/suskun/masum kadınların ve onların hikâyeleri ortaya serilmeye çalışılmış. Gösterinin bu açıdan ne kadar amacına ulaştığı tartışılır, ancak Miyagi’nin Mugen Noh tiyatrosundan ödünç aldığı koro kullanımı ve anlatının ağırlıklı olarak şarkı söyleme yoluyla gerçekleştirilmesi gibi unsurlar, özellikle de perküsyon ağırlıklı müziğin tek bir an bile dinmeyen kullanımı özgün hikayeyi saran gerilimi ve sondaki zirve noktasında masum Desdemona’nın kurban edilişini bütün duygusuyla seyirciye geçirmekte çok etkili olduğu yadsınamaz.

"Mugen Noh Othello"yu alkışlarken

Bütün fotoğraf ve videolar Mehmet Kerem Özel'e ait. (7 Haziran 2026 - Teatro Piccolo Arsenale, Venedik)

Bu yazının gösteriden yayın haklı görselli bir versiyonu Tiyatro Dergisi'nde yayınlanmıştır.