bu akşam berlin schiller tiyatrosu'nda: don giovanni/requiem

 

28 ocak 1986, salı 20:00

 

26 ARALIK

1606 william shakespeare'in kral lear oyunun dünya prömiyeri ingiliz sarayında gerçekleştirilmiş

1662 molière'in kadınlar okulu oyununun dünya prömiyeri  paris'te gerçekleştirilmiş

1767 christoph willibald gluck'un alceste operasının dünya prömiyeri viyana'da gerçekleştirilmiş 

1770 wolfgang amadeus mozart'ın mitridate, re di ponto operasının dünya prömiyeri teatro regio ducale'de gerçekleştirilmiş; yapılan 22 temsilin ardından opera 1971'deki salzburg festivali'ne kadar bir daha sahnelenmez

1772 wolfgang amadeus mozart'ın lucio silla operasının dünya prömiyeri milano'da gerçekleştirilmiş 

1831 vincenzo bellini'nin norma operasının dünya prömiyeri  milano'daki teatro alla scala'da gerçekleştirilmiş; giuditta pasta, giulia grisi, domenico donzelli ve vincenzo negrini gibi olağanüstü bir  kadroya sahip olmasına rağmen, prömiyer bir fiyaskoyla sonuçlanmış

1833 gaetano donizetti'nin lucrezia borgia operasının dünya prömiyeri milano'daki teatro alla scala'da gerçekleştirilmiş

1877 rusya'da bir sirk için ilk kagir bina, circus ciniselli st petersburg'da kullanıma açılmış

1879 johannes brahms'ın tragic ouverture adlı eserinin dünya prömiyeri viyana'da gerçekleştirilmiş 

1924 'bebek frances' olarak anılan 2½ yaşındaki frances gumm (daha sonraki adıyla judy garland),  babasının grand rapids, minnesota'daki vodvil tiyatrosunda gösteri dünyasına ilk adımını atmış 

1931 başrolünde greta garbo'nun oynadığı mata hari filmi new york'ta gösterime girmiş

1944 tennessee williams'ın the glass menagerie oyununun dünya prömiyeri chicago'daki civic theatre'da gerçekleştirilmiş

1973 william friedkin'in yönettiği the exorcist filmi gösterime girdi

29 EKİM

1786 italya yolculuğu johann wolfgang von goethe'yi ilk kez roma'ya, 'dünyanın başkentine' götürmüş 

1787 wolfgang amadeus mozart'ın don giovanni operasının dünya prömiyeri prag'da gerçekleştirilmiş 

1923 türkiye cumhuriyeti kurulmuş

1959 ilk kez rene goscinny'nin yazdığı ve albert uderzo'nun resimlediği asteriks ilk kez pilote adlı fransız dergisinde yayımlanmış

2014 kristian smeds'in kendi topluluğu ile sahnelediği veistajat'ı helsinki'de suomen kansallisteatteri binasının omapohja salonunda seyrettim

30 EYLÜL

1791 wolfgang amadeus mozart'ın sihirli flüt operasının dünya prömiyeri viyana'da schikaneder tiyatrosu'nda gerçekleştirilmiş

1863 georges bizet'in les pêcheurs de perles operasının dinya prömiyeri paris'te théâtre-lyrique'de gerçekleştirilmiş

1935 georges gershwin'in porgy and bess operasının dünya prömiyeri boston'da gerçekleştirilmiş

1960 hanna-barbera'nın taş devri (the flinststones) yayınlanmaya başlamış

2006 bu ve ertesi akşam wuppertal schauspielhaus'ta fahri ile pina bausch'un vollmond adlı muhteşem gösterisini seyrettik; gösteri arasında fuayede koza tamdoğan ile dikmen gürün'ü gördüm

2007 garajistanbul'da jerome bel'in shirtologie adlı işini seyrettim

2011 iatanbul fulya kültür ve kongre merkezi'nde anne teresa de keersmaeker kült yapıtı fase'i seyrettim 

2021 rolland villazon'u ilk defa canlı dinledim; zorlu performans sanatları merkezi, büyük salon'daki konserde gedik filarmoni orkestrası'nı cem'i can deliorman yönetiyordu, villazon'a solist olarak fatma said eşlik ediyordu

2022 ilk defa bir marlene monteiro freitas işi seyrettim; centre pompidou'da guintche-live

06 EYLÜL

-3114 maya/mezoamerikan uzun hesap takvimi başlamış 

1780 johann wolfgang von goethe, thüringen'de ilmenau yakınlarındaki kickelhahn'da bulunan bir av köşkünün ahşap duvarına kurşun kalemle wandrers nachtlied – ein gleiches adlı şiirini yazmış

1791 wolfgang amadeus mozart'ın la clemenza di tito adlı operasının dünys prömiyeri prag'da gerçekleştirilmiş 

1951 berlin'de yeniden inşa edilen schiller tiyatrosu, friedrich schiller'in oyunu wilhelm tell ile açılmış 

1954 federico fellini'nin, başrolünde anthony quinn'in yer aldığı la strada filmi venedik film festivali'nde dünya prömiyerini yapmış

1984 peter shaffer'ın oyunundan uyarlanan, milos forman'ın yönettiği ve tom hulce ile f. murray abraham'ın başrollerinde oynadıkları amadeus filmi gösterime girdi

1986 köln'de ludwig müzesi, filarmoni ve sinematek'in içinde bulunduğu kompleks açıldı

1994 istanbul harbiye açıkhava tiyatrosunda tango passion'u seyrettim

16 TEMMUZ

622 islam takvimi başlamış

1439 ingiltere'de öpüşmek yasaklanmış; mikropların yayılmasını önlemek için

1782 wolfgang amadeus mozart'ın die entführung aus dem serail (saraydan kız kaçırma) operasının dünya prömiyeri bestecinin yönetiminde gerçekleştirilmiş

1914 julius fromm berlin'deki dükkanında dikişsiz prezervatif satışına başlamış

1935 oklahoma city'de taşıtlar için ilk park saati yerleştirimiş

1951 j.d. salinger'in the catcher in the rye (çavdar tarlasında çocuklar) romanını yayınlanmış

1956 dünyadaki en müthiş gösteri'nin sahibi ringling kardeşler ve barnum & bailey sirki son gösterisi eskiden, çok eskiden yapıp, çadırını son kez sökmüş

1969 ay'a ayak basacak ilk insanı taşıyan apollo 11 fırlatılmış 

1986 efsanevi orkestra şeflerimizden hikmet şimşek'in yönettiği bir konseri ilk defa canlı dinledim; istanbul aya irini müzesi'ndeki konserde şimşek salzburg mozart solistleri'ni yönetiyordu, solist gülşen tatu idi, bu konser tatu'yu da ilk canlı dinleyişimdi

1987 efsanevi orkestra şeflerinden michel plasson'un yönettiği capitole de toulouse ulusal orkestrası'nı istanbul spor ve sergi sarayı'nda dinledim

1991 istanbul aya irini müzesi'nde michel dussek eşliğinde ünlü viyolonselci ofra harnoy'u dinledim

1994 harbiye açıkhava tiyatrosu'nda ön grup olarak noa'yı dinledim, ardından sahneye al di meola - stanley clarke - jena-luc ponty çıktı

1998 cemal reşit rey konser salonu'nda micheal nyman band'i ilk defa dinledim

2008 ilk defa atina'da megaron'da bir gösteri seyrettim; bolşoy operası'ndan modest mussorgsky'nin boris godunov operasını, sahneye koyan ünlü sinema yönetmeni alexander sokurov idi

23 HAZİRAN

1986 istanbul festivali'nin marka gösterisi olarak ilk yıllarından itibaren topkapı sarayı'nda bâbüssaâde kapısının önünde sahnelenen w.a. mozart'ın saraydan kız kaçırma operası'na ilk defa gittim

1993 bu ve ertesi akşam istanbul atatürk kültür merkezi büyük salon'da lar lubovitch dans topluluğunun gösterilerini seyrettim

2010 dünyanın en iyi orkestralarından biri olan viyana filarmoni orkestrası'nı ilk defa canlı dinledim; konser sütlüce haliç kongre merkezi'ndeydi, şef riccardo muti idi 

2019 thom luz'un girl from the fog machine factory adlı gösterisini atina peiraios 260'da seyrettim

19 HAZİRAN

1978 garfield'in ilk çizgi bandı yayınlandı 

1989 mozart'ın requiem'ini ilk defa canlı dinledim; istanbul devlet senfoni orkestrası ile viyana müzik dostları derneği korosu'nu erich bergel yönetiyordu, solistler oya atay, horst laubenthal, jin ok ve ernst g.schramm idi

1992 beethoven'ın 9. senfoni'sini ilk defa canlı dinledim; istanbul devlet senfoni orkestrası ile frankfurt akademi korosu'nu alexander schwink yönetiyordu, solistler zehra yıldız, erol uras, ruthild engert ve tomas möwes idi

2000 philip glass'ı, istanbul atatürk kültür merkezi büyük salon'da verdiği solo piyano konserinde canlı dinledim; iki akşam sonra, topluluğu ile verdiği konseri de canlı dinledim 

2009 anne-sophie mutter'i ilk defa canlı dinledim; cellist lynn harrell ve piyanist-orkestra şefi-besteci (ve mutter'in eşi) andre previn'ın konseri aya irini müzesi'ndeydi

2016 dünyanın sahne mekaniği korunan en eski barok tiyatrolarından biri olan drottningholms slottsteater'da bir gösteri seyrettim; stina ancker'in sahnelediği jan sandström'ün the rococo machine adlı operası

13 MAYIS

1637 fransız kardinal richelieu'nun sofra bıçağını yaratmış

1767 wolfgang amadeus mozart'ın 11 yaşındayken yazdığı ilk operası apollo et hyacinthus'un dünya prömiyeri salzburg'da gerçekleştirilmiş

1994 prag'da ulusal kukla tiyatrosu'nda don giovanni operasını seyrettim

1997 apocalyptica cello dörtlüsü'nü cemal reşit rey konser salonu'nda dinledim

2012 thomas ostermeier'in yönettiği ve lars eidinger'in başrolde oynadığı, schaubühne yapımı, shakespeare'in hamlet oyununu harbiye muhsin ertuğrul sahnesi'nde seyrettim

2018 bergama'da asklepion antik tiyatrosu'nda theodoros terzopoulos'un sofokles'ten uyarladığı ajax, the maddness adlı oyunu seyrettim

01 MAYIS

emre çağatay'ın 1977'deki bayram için tasarladığı disk afişi

1786 wolfgang amadeus mozart'ın figaro'nun düğünü operasının dünya prömiyeri bizzat bestecinin yönetiminde viyana'da gerçekleştirilmiş

1840 dünyanın ilk yapışkan posta pulu, penny black, büyük britanya tarafından basılmış

1851 dünyanın ilk umumi sifonlu tuvaletleri, maymun dolapları, george jennings tarafından londra hyde park'ta açılan büyük serginin bir parçası olarak bir kuruşa kullanıma açılmış

1852 1961'de tamamlanacak olan, jacob ve wilhelm grimm'in almanca sözlüğü deutsches wörterbuch'un ilk bölümü yayınlanmış

1869 folies bergère paris'te açılmış

1884 şikago'nun ilk gökdeleninin inşasına başlanmış, gökdelen 10 katlı imiş

1886 a.b.d.'de günlük 8 saatli çalışma için grev başlamış

1889 2. uluslararası kongre, 1886'da chicago'daki protestoları kutlamak için 1 mayıs 1890'da 1. uluslararası işçi günü'nün kutlanması çağrısında bulunmuş

1931 empire state binası new york'ta açılmış

1941 orson welles'in citizen kane filmi new york'ta palace theatre'a gösterime girmiş 

2001 berliner philharmoniker orkestrası, geleneksel olarak 1 mayıs'larda avrupa'nın bir şehrinde, oranın saatiyle 12:00'de başladığı konser dizisi europakonzert'i istanbul'da aya irini kilisesi'nde gerçekleştirdi

2015 sidi larbi cherkaoui'nin shantala shivalingappa ile birlikte sahneledikleri play adlı gösteriyi istanbul cemal reşit rey konser salonu'nda üst üste iki akşam seyrettim; gündüz ayşe draz ile birlikte cherkaoui ile crr'nin kulisinde bir saat süren bir söyleşi yaptık