26 nisan 1997, cumartesi 15:00

 

22 KASIM

1928 maurice ravel'in boléro adlı yapıtının dünya prömiyeri paris operası'nda gerçekleştirilmiş

1965 mitch leigh'in, dale wasserman'ın metnine dayanarak yazdığı la mancha'lı adam müzikalinin dünya prömiyeri new york'ta anta washington square tiyatrosu'nda gerçekleştirilmiş

1967 mel brooks'un zero mostel ve gene wilder ile başrollerini paylaştığı ilk filmi the producers felaket bir gala yapmış ve neredeyse rafa kaldırılmış; film daha sonra oscar kazanmış ve kült statüsüne ulaşmış

2013 bu ve bundan sonraki iki akşamda pina bausch'un ilk defa 1975 yılında frühlingsopfer - dreiteiliger tanzabend von pina bausch başlığıyla sahnelediği üç yapıtını; das frühliingsopfer, der zweite frühling ve wind von west'i folkwang universitat der künste, essen - julliard school, new york ve folkwang tanzstudios, essen dansçılarından wuppertal barmen operası'nda seyrettim; son akşamda annem, babam ve teyzem de seyirciler arasındaydılar

2018 bu ve ertesi akşam zorlu performans sanatları merkezi büyük salon'da robert lepage'ın shakespeare'den uyarladığı hamlet I - collage adlı yapımı seyrettim; theatre of nations yapımı gösterinin oyuncusu evgeny mironov idi

15 EKİM

1581 ilk bale, catherine de' medici tarafından sipariş edilen ballet comique de la reine paris'te sahnelenmiş

1886 modest mussorgsky'nin müzikal fantezisi çıplak dağda bir gece'nin dünya prömiyeri rusya'nın st. petersburg kentindeki kononov salonu'nda gerçekleştirilmiş

1888 friedrich nietzsche 44. doğum gününde otobiyografisi ecce homo'yu yazmaya karar vermiş

1905 claude debussy'nin la mer adlı senfonik eskizinin dünya prömiyeri paris'te gerçekleştirilmiş

1924 andre breton sürrealist manifesto'yu paris'te yayınlamış 

1940 charlie chaplin'in yönettiği ve başrolünde oynadığı the great dictator gösterime girmiş 

1991 jean genet'nin hizmetçiler oyununu ilk defa seyrettim; istanbul devlet tiyatrosu yapımını reha erdem yönetiyordu, başrollerde nurinisa yıldırım ve gönen bozbey oynuyorlardı

2005 tord gustavsen'i trio'suyla ilk defa konserde dinledim; cemal reşit rey konser salonu'ndaydı

2009 aya irini müzesi'nde vassilis tsabropoulos konserine gittim

2015 tiger lilies'in martin tulinius rejisiyle sahnelediği tiger lilies performs hamlet'i istanbul zorlu psm'de seyrettim

 

29 EYLÜL

1932, cumhuriyet gazetesi

1948 laurence olivier'in yönettiği ve başrolünde oynadığı hamlet filmi gösterime girmiş

1955 arthur miller'in view from the bridge adlı oyununun dünya prömiyeri new york'ta gerçekleştirilmiş

2000 wong kar wai'nin in the mood for love adlı filmi gösterime girmiş

2022 paris'te theatre athenee'de çok sevdiğim yeni sirk sanatçısı, koreograf, yönetmen aurélien bory'nin sahnelediği wolfgang mitterer'in dafne adlı çağdaş operasını emre ile seyrettik

13 MAYIS

1637 fransız kardinal richelieu'nun sofra bıçağını yaratmış

1767 wolfgang amadeus mozart'ın 11 yaşındayken yazdığı ilk operası apollo et hyacinthus'un dünya prömiyeri salzburg'da gerçekleştirilmiş

1994 prag'da ulusal kukla tiyatrosu'nda don giovanni operasını seyrettim

1997 apocalyptica cello dörtlüsü'nü cemal reşit rey konser salonu'nda dinledim

2012 thomas ostermeier'in yönettiği ve lars eidinger'in başrolde oynadığı, schaubühne yapımı, shakespeare'in hamlet oyununu harbiye muhsin ertuğrul sahnesi'nde seyrettim

2018 bergama'da asklepion antik tiyatrosu'nda theodoros terzopoulos'un sofokles'ten uyarladığı ajax, the maddness adlı oyunu seyrettim

ele avuca sığmayan bir sahneleme: "tiger lillies perfom hamlet"

daha ilk sahneden bu hikayede ters giden bir şeylerin olduğunu fark ediyorsunuz. protagonistlerin şölen masası zeminle alışılmamış bir açıda yerleştirilmiş; masanın üst yüzeyi çapraz yönde aşağıya doğru eğimli; bir tarafta oturanlar yüksekte kalırken diğer tarafındakiler alçakta. yeni bir şey kutlanıyor ama belli ki, yitip gitmiş başka bir şey sayesinde bu kutlama; bir ölüm, hatta cinayet! sonrasında, oyunda ne zaman bir ölüm gerçekleşse, sahnenin arkasında sapasağlam duran masif duvar zeminle açılı bir hal alacak; ya öne doğru alçalacak, inecek ve zemine dönüşecek, ya da arkaya doğru kaykılacak, devrilecekmiş gibi olacak. ölümler, o ana kadar sağlam bastığımız ve güvenli olduğunu zannettiğimiz zeminin/düzlemin/dünyanın/ortamın aslında ne kadar kaygan/düzensiz/mesnetsiz/tekinsiz olabileceğini gösterecek bizlere.

martin vilinius'un yönettiği, danimarkalı tiyatro topluluğu republique theatre'ın sivridilli, l'enfant terrible ingiliz üçlü tiger lillies ile ortaklaşa sahne aldığı "tiger lillies perfom hamlet" oyununda beni en çok etkileyen ölümün yaşamla kurduğu bu ilişki oldu.

yönetmen martin vilinius ara dahil yaklaşık 2.5 saat süren oyunun her bir sahnesini birbirinden farklı bir tiyatral araç kullanarak tasarlamış. akrobasiden sirke, kukladan video projeksiyonuna uzanan bir çeşitlilikteki bu tiyatral araçlar kullanıldıkları sahnelerin içeriklerinin/anafikirlerinin en yalın ve etkili şekilde ortaya serilmesine yarıyorlar. sadece bir kaçını örnek vermem gerekirse;
-çağdaş bir teknik olarak video projeksiyonun kullandığı sahnelerden birinde; hamlet'in öldürülmüş babasının hayaletinin video projeksiyon "görüntüsü" (hayaleti mi demeli yoksa) hamlet dahil bütün karakterlerin çıplak bedenlerine yansıtılarak hayat buluyor ve bu sahnenin sonunda görüntü giderek küçülerek hamlet'in yüzüyle örtüşüyor..
-belki de tiyatro denince akla gelebilecek en geleneksel tekniklerden biri olan akrobasi ise ağırlıklı olarak ofelya'nın sahnelerinde kullanılmış; ofelya'nın masumiyeti, uçuculuğu ve bıçak sırtı bir dengede ilerledikten sonra ölümü seçen sonu bu kadar isabetli görselleştirilmezdi sanırım..
-kukla tiyatrosu mantığının kullanımı ise bir kaç farklı sahnede birden karşımıza çıkıyor. polonius'un; çocukları ofelya ile laertes'i sözleriyle, nasihatlarıyla ve zorlayarak yönetmek istemesinden esinlenerek olsa gerek, devasa kukla kollarla temsil edilmesi ne kadar etkileyiciyse, bedenlerinden lastik ipler çıkan kukla karakterlerin sahnesi de o kadar anlamlıydı.
-ve tabii ki hınzır kelime oyunları içeren sözlere besteledikleri müzikler ve martyn jacques'ın hayran olunası sesi ve yorumu sayesinde tiger lillies grubu oyun mekânını ve hikayeyi grotesk bir kabareye dönüştürdü.

sanırım bu yapımdaki en büyük başarı yönetmen martin vilinius'a aitti. bu kadar farklı tiyatral aracın, türün ve sanatçının bir aradalığı ortaya kolaylıkla yamalı bir bohça çıkarabilecekken, vilinius elindeki bu zengin malzemeyi ustaca, zekice ve dozunda kullanarak hiç bir sahnesinde sırıtmayan ve sarkmayan bir bütünsellik yaratmayı başarmış.

"tiger lillies perfom hamlet" 15-17 ekim 2015 tarihlerinde istanbul'da turnedeydi. istanbul seyircisini tiger lillies ile şimdiye kadar sık sık olduğu gibi sadece konserleriyle değil, geç de olsa bir tiyatro projesiyle de bir araya getirdiği için iksv'ye teşekkürler.. tiger lillies'in "hamlet" dışında pek çok başka heyecan verici tiyatro işi var; umalım tiger lillies onlarla da ileriki zamanlarda şehrimize misafir olsunlar..