mehmet kerem özel'in hayata ve sanata dair yaşadıklarını, takip ettiklerini, tanık olduklarını ve izlenimlerini paylaştığı günlüğü. [for english version please visit danzon2017.blogspot.com.tr]
1901 gustav mahler maxvorstadt, münih, almanya'daki kaim-saal konser salonunda 4. senfonisi'nin dünya prömiyerini yönetmiş
1909 sergey rahmaninov'un 3 no'lu piyano konçertosu'nun dünya prömiyeri, bestecinin solistliğinde walter damrosch yönetimindeki new york senfoni orkestrasıyla gerçekleştirilmiş
1919 hans poelzig'in berlin'deki kapalı market yapısından dönüştürdüğü großes schauspielhaus, karl gustav vollmoeller tarafından uyarlanan aeschylus'un oresteia oyununun gösterimiyle açılmış
1938 dimitri şostakoviç'in 2 no.'lu caz orkestrası için süiti'nin dünya prömiyeri moskova'da gerçekleştirilmiş
1992 cemal reşit rey konser salonu'ndaki alexis weissenberg konserine gittim
2004 jay jay johanson'u ilk defa canlı dinledim; konser yeni melek'teydi
2004 emin igüs'ü ilk defa canlı dinledim; konser oyun atölyesi'ndeydi
2013 jan klata'nın yönettiği hamlet'i schauspielhaus bochum'da seyrettim
2018 cyrstal pite'ın the statement adlı hayranlık uyandırıcı yapıtını ilk defa canlı seyrettim; istanbul'da zorlu performans sanatları merkezi büyük salon'da ndt 1'in gösterisinde sol leon & paul lightfoot ve marco goecke'nin de koreografileri sahnelendi
2019 atina onassis stegi'de euripides laskaridis'in elenit adlı gösterinin dünya prömiyerini seyrettim
1912 deutsche opernhaus (şimdiki deutsche oper berlin) berlin'in charlottenburg semtinde beethoven'ın fidelio eseriyle açılmış
1929 new york'ta modern sanat müzesi new york'ta kapılarını halka açmış
1932 buck rogers 25. yüzyılda abd'de ilk kez radyoda yayınlanmış
1934 sergey rachmaninov'un paganini'nin bir teması üzerine rapsodi adlı yapıtının dünya prömiyeri, bestecinin kendisi piyanoda ve leopold stokowski yönetimindeki philadelphia orkestrası eşliğinde baltimore'da gerçekleştirilmiş
2010 alize zandwijk'in yönettiği, wajdi mouawad'ın branden (yangınlar) oyununu ro theater yapımı olarak, beşte biri dolu cemal reşit rey konser salonu'nda hayranlıkla ve etkileyiciliğinden tüylerim diken diken olarak seyrettim; böylece ilk defa wajdi mouawad'ın adını duymuş oldum
2013 bu ve bir sonraki akşam pina bausch'un wiesenland adlı yapıtını wuppertal'de barmen operası'nda 3. ve 4. kez seyrettim
2015 romaeurope festivali kapsamında önce teatro india'da jam martens'in ode to the attempt, sonra teatro vittoria'da emma dante'nin io, polifemo e nessuno. intervista impossibile gösterilerini seyrettim
1901 sergey rahmaninov'un 2 numaralı do minör piyano konçertosu, op. 18'in dünya prömiyeri moskova'da gerçekleştirilmiş
1995 mike figgis'in yönettiği ve nicolas cage ile elisabeth shue'nun başrollerinde oynadıkları leaving las vegas gösterime girdi
1997 cemal reşit rey konser salonu'nda giora feidman konserine gittim
2006 amy winehouse ikinci ve son stüdyo albümü back to black'i yayınladı
2012 fin tiyatrocu kristian smeds'in münchner kammerspiele'de sahneye koyduğu der imaginaere sibirische zirkus von rodion raskolnikov'u ağzım açık kalarak ve hayranlıkla münchner kammerspiele spielhalle salonunda seyrettim
2015 zorlu performans sanatları merkezi, büyük salon'da diana krall konserine gittim
2019 kopenhag'da modern kraliyet opera binasında richard wagner'in tristan und isolde operasının konser versiyonunu annemle birlikte seyrettik
çoğu yabancıya istanbul’da ezan sesi duymak ne kadar ilginç
ve farklı geliyorsa, bana da almanya’da sokakta yürürken çan sesleri duymak
aynı hisleri uyandırıyor. ortadoğu ve kuzey afrika’da ezan sesi duyan
yabancıların oryantalist damarları kabarıyor olmalı (bknz: “the sheltering
sky”daki ezan sahnesi), çan sesleri de bana masal diyarlarını anımsatıyor; ve
almanya gibi bu kadar düzenli, çalışmaya endeksli, soğuk ve katı bir toplumsal
ve tabii ki mimari dokuda çan seslerini duyunca ilk anda bayağı bir yadırgıyorum;
ve bu his çok hoşuma gidiyor..
gerçi bazı almanlar, çan seslerinin şehirlerinin kamusal ve
dinsel hayatında eski önemini yitirmiş olmasından bayağı şikayetçiler; ancak
öyle bütünüyle de silinmiş değil; düsseldorf’da, köln’de veya wuppertal’de
sokaktayken, hiç beklemediğiniz bir anda çan sesilerini duymak (hangi gün ve
saatlerde çalınacağının kuralını da bilmediğim için, bana iyice sürpriz oluyor)
içimi çocuksu bir heyecanla kaplatıyor; hansel ile gretel’in diyarına
ışınlanıyorum bir an..
çan seslerini bir klasik müzik konserinde duymak ise ayrı
bir keyif. geçen hafta pazar sabahı düsseldorfer symphoniker’in abonman
konserinin başlığı “çanlar” idi.
rahmaninof’un “çanlar” adında üç solist, koro ve orchestra
için yazdığı bir yapıtı varmış meğerse. ben onu daha çok piyano eserleri ile
tanıyordum; bu yapıtı da canlı dinlemek sürpriz oldu benim için.
konserden önce orkestranın sanat yönetmeni sahneye geldi ve
küçük bir açıklama yaptı: rahmaninof’un “çanlar”ı düsseldorf’da ilk defa
çalınacakmış, orkestranın bünyesinde bestecinin öngördüğü çanlar olmadığı için
kiralamışlar, lojistik ve ekomonik şartlardan dolayı zaten bu çanlara sahip
olamazlarmış.
“çanlar” dört bölümlü bir yapıt. edgar allan poe’nun
şiirlerinden konstantin balmont’un serbestçe uyarladığı metni kullanmış
rahmaninof.
her bir bölüm, insanın bir evresini anlatıyor: gümüş
çanların kullanıldığı ilk bölüm neşeli düğün evresini, altın çanların çalındığı
ikinci bölüm şans ve uyum evresini, bronz yangın çanları hastalık evresini,
ölüm çanlarının başrolde olduğu son bölüm ise malum ölümü betimliyordu.
yapıtı ilk defa dinlediğim için icranın kalitesini değerlendiremeyeceğim, ancak yapıttan çok etkilendiğimi söylemeliyim.
istanbul’da bu yapıtın cd kaydı bile bulunabilir mi, emin
değilim, belki lale plakta.
youtube’da bir sürü farklı icracıdan yorumlar
dinlemek mümkün. bunlardan birinde yapıtın, en çok beğendiğim son bölümü:
düsseldorf’un büyülü konser salonu tonhalle’de fin şef ari
rasilainen’in yönettiği düsseldorfer symphoniker’in konserinin diğer yapıtları
neydi derseniz, bu ülkede bir konser programı hazırlamanın müthiş inceliklerine
tanık olursunuz:
paganini’nin “la campanella” (yani “küçük çanlar”) isimli
iki numaralı keman konçertosu (solist ingiliz kemancı matthew trusler idi) ve 20.
yüzyılın ilk yarısında yaşamış olan, benim adını ilk defa duyduğum, 350 filme
müzik yazmış olan victor young’ın aynı adlı film için bestelediği “for whom the
bell tolls” (çanlar kimin için çalıyor) adlı 9 dakikalık orkestra eseri.
hiç birini daha önce dinlememiş olduğum, her biri birbirinden güzel üç eser çaldılar:
- haydn; üçlü, sol major, no. 25
- rahmaninof; üçlü, sol minör, "elegiac trio"
- mendelsohn-bartholdy; üçlü, re minör, op.49
bu programda bir tek brahms eksikti!
sanatçılar bis parçası olarak haydn üçlü'den "rondo all'ongarese" adlı hareketli son bölümü tekrar çaldılar.
şensoy-brendel-elivar üçlüsü sanki uzun yıllardır birlikte çalıyorlarmış kadar uyumluydular. umarım bu biraraya geliş tek seferlik değildir...
konserin bütünü mükemmeldi ancak rahmaninof'un "elegiac trio"su bambaşkaydı; ilk notalarından itibaren insanın huşudan tüylerini ürperten, gözlerini yaşartan benzersiz küçük bir başyapıttı bu ağıt.
rahmaninof bu eseri 19 yaşında iken bestelemiş; bir yıldır tanıdığı ve tehlikeli bir saplantı ile bağlandığı evli bir kadına, anna lodizhenskaya'ya ithaf etmiş. eser, tam da bestelenme hikayesi kadar tutku, acı ve hüzün dolu.
bu hikayeden sonra, yapıtlarını kısmen tanısam da yaşamı hakkında hiç bir şey bilmediğim rahmaninof'u çok merak eder oldum.
ilgilenenlere ileriki tarihlerdeki oda müziği konserleri: 22 mart'ta süreyya operası’nda atilla aldemir, cana gürmen ve çağ erçağ rahmaninof’dan piazzolla’ya uzanan bir repertuarla sahneye çıkacaklar. 25 nisan'da crr’de ünlü piyanist boris berezovsky’nin üçlüsü berezovsky trio programında mendelsohn’un 0p.49 üçlüsünün de bulunduğu bir konser verecek. ve 28 nisan’da yine crr'de schulhoff quartet haydn, janacek ve dvorak çalacak.
.png)
