9 şubat 1995, perşembe 18:00

 

16 MAYIS

fotoğraf: mehmet kerem özel, 12 temmuz 2019

1792 gian antonio selva tarafından inşa edilen teatro la fenice venedik'te açılmış; tiyatro, 1773 yılında yanan bir opera binasının üzerine inşa edildiğinden, bu isim anka kuşunu ima etmekteymiş

1929 akademi ödülleri (oscar) ilk defa dağıtılmış

1933, cumhuriyet gazetesi

2009 ilk defa bir ivo van hove oyunu seyrettim; amsterdam stadschouwbourg'da van hove'nin visconti filminden uyarladıpı rocco en zijn broers (rocco ve kardeşleri); iki gün sonra het muziektheater amsterdam'da yine van hove'nin yönettiği leos janacek'in de zaak makropulos (makropulos davası) operasını seyrettim

2010 andreas kriegenburg'un yönettiği kafka uyarlaması dava adlı oyunu münchner kammerspiele yapımı olarak üst üste iki akşam harbiye muhsin ertuğrul sahnesi'nde seyrettim

2014 mesut arslan'ın harold pinter'den uyarladığı aldatma adlı oyunu lawrence malstaf'ın seyirciyi sarmalayan senografisiyle moda sahnesi'nde seyrettim

2015 talin'de kayıkhaneden dönüştürülmüş bir gösteri mekanında robert wilson'ın arvo paert'in aadama passioon uyarlamasını seyrettim

NRW008 gorki'nin "wassa schelesnowa"sı bochum'da

 

schauspielhaus bochum’un yeni sezon prömiyerlerinden biri maksim gorki’nin “wassa schelesnowa”sı.

“küçük burjuvalar”, “yazlıkçılar”, “ayaktakımı arasında” gibi daha bilindik oyunları arasında “wassa schelesnowa” biraz kenarda kalmış sanırım; ya da, ben daha önce bu oyundan haberdar değildim, bilen biliyordur...

oyun hakkında ilginç olan bir detay; gorki’nin “wassa schelesnowa”yı iki kere yazmış olması: ilki 1910’da, ikincisi, ölümünden bir yıl önce, 1935’te. “wassa schelesnowa” 1917 devrimi’nin öncesi ve sonrası olmak üzere iki versiyona sahip.

alman yazar, yönetmen ve oyuncu jan neumann schauspielhaus bochum’da daha ender kullanılan ikinci metni sahneye koymayı tercih etmiş.

“wassa schelesnowa” oldukça feminist bir oyun. protagonistleri iki güçlü kadın: wassa ile rachel.

oyundaki bütün erkek karakterler ise güçsüz, seks düşkünü, alkolik ve başarısız olarak çizilmişler.

güçlü iki kadın birbirlerinin zıt kutuplarını oluşturuyorlar. oyuna ismini veren wassa kapitalizmin temsilcisi, üvey kızı rachel ise devrimin. ikisinin de çocuklarıyla “dertleri” var: wassa doğurduğu 9 çocuktan sadece ikisini yaşatabilmiş, ama bu iki kızıyla düzgün bir ilişki kuramamış, onları yetiştirememiş, ikisi de sorunlu karakterler. Rachel ise, tek oğlunu, yeraltına kaçarken wassa’ya emanet etmiş, şimdi dönmesinin nedeni oğlunu geri istemesi, ama bizzat büyütemeyeceğinin farkında, yurtdışına yollamak için geri istiyor onu.

gorki’nin yarattığı protagonistlere psikolojik anlamda yaklaşımı açısından seyrettiğim 1935 versiyonunda ibre rachel’dan yanaydı; 1910 versiyonunda ise wassa daha ağırlıktaymış.

jan neumann iki saat süren tek perdelik oyunu -altını kalın olarak çizmeden- kendi içinde üçe bölmüş:

ilk bölümde wassa’nın devasa ahşap yazı masasını önden görüyoruz; bütün ihtişamıyla, gücüyle wassa işletmeye hakim, para yedirilecekse yediriyor, kocasını aile onurunu zedelememesi için intihara ikna ediyor, kızlarına baskı uyguluyor..

neumann, kaçak olan devrimci üvey kızın ortaya çıktığı ikinci bölümde ahşap masayı bu sefer yandan ve sahnenin bir tarafında, üvey kızın “çadırını” (occupy hareketine şık bir gönderme; hatta “gezi”ye de) ise diğer tarafında olmak üzere sahneyi ikiye bölüyor: zıt kutuplar çatışıyor, denge aranıyor, en azından güç karşıtıyla birlikte var olur hale geliyor.

wassa’nın çöküşüyle biten üçüncü bölümde ise neumann masayı bu sefer arkadan gösteriyor; bütün kirli çamaşırlarıyla, çekmeceleriyle ortada.

jan neumann oyunu zamansız bir döneme taşımış; kostümlere (geniş paçalı pantalonlar örneğin), göndermelere ve aksesuarlara bakınca, oyunun yazılışından günümüze bütün bir 20. yüzyılı ve 21. yüzyıl başını sahnede görüyoruz sanki.

tabii, çok da anlamlı aslında; dünyanın özellikle ikinci dünya savaşı’ndan sonra geçirdiği bunalımlar, özellikle ’68 hareketi ve arkasından gelen ’70’li yıllar düşünüldüğünde...

son 10 yıldaki çalkalanmalara yapılan göndermeler ise oyunu daha da güncelleştiriyor.

her ne kadar, oyunun sonunda wassa masanın altında kalıp ölse de, jan neumann sanırım o kadar da iyimser değil kapitalizmin çöküşü konusunda; çünkü bir erkek oyuncunun muhteşem bir şekilde canlandırdığı wassa’nın sağ kolu ve sekreteri anna (oyun boyunca rachel ve onun tarafında olanlara karşı wassa’nın tarafını tutan, wassa’nın bütün pis işlerinden haberdar ve aslında “düzen”in devamını sağlayan sessiz askerlerden biri anna) oyunun sonunda wassa’nın şirketine ve servetine el koyan kişi oluyor.

kapitalizm ve onun sadık koruyucuları tilki kadar sinsi bir şekilde pusudalar; en küçük bir boşluğumuzda saldırmak için an kolluyorlar; bu da üzerimizde hiç bitmeyen bir baskı oluşturuyor.

özellikle başroldeki iki kadın oyuncunun (katharina linder ve bettina engelhardt), yan rollerdeki diğer kadın oyuncuların ve anna’yı oynayan erkek oyuncunun (daniel stock) parladığı sıkı bir yapım “wassa schelesnowa”.