bayram okumaları

bayram tatilini kütüphanede geçirdim. daha doğrusu; tatili geçirdiğim yeri kütüphaneye çevirdim, bu yazımın son tatil günlerini roman okuyarak geçirdim.
bulgakov'un "köpek kalbi" ile başlayıp, çağdaşı yevgeni zamyatin'in "biz"i ile devam ettim, araya hakan günday'dan iki kitap, "zargana" ve "piç"i alıp, turumu chuck palahniuk'un "ölüm pornosu" ile bitirdim.

.

 bulgakov (1891-1940)

 zamyatin (1884-1937)

"köpek kalbi" ile "biz" 1917 devriminin ardından gelen stalin dönemini zehir zemberek eleştiren, toplumsal-politik hicvi yoğun, iki sivridilli roman. ikisi de bilim-kurgu türünde. bulgakov'unkinin ironik tonu eksik değil. zamyatin'inki ise soğuk, sert ve mesafeli bir distopya örneği.
bulgakov "köpek kalbi"ni 1925 yazmış, roman rusya'da ancak 1987'de basılabilmiş. zamyatin ise "biz"i 1920 yazmış, kitap benzer bir akıbetle rusya'da yasaklanmış, 1950'lerde rusça olarak abd'de basılmış, rusya'da ise ancak 1989'da yayınlanabilmiş.

maalesef iki romanı da özgün dillerinden çevirileriyle okuyamadım. "köpek kalbi"nin haziran 2012 dedalus baskısını hiç tavsiye etmem. kötü bir çeviri olması bir yana, kitap bir sürü basit redaksiyon eksikliği de barındırıyor. şimdiye kadar toplam sekiz kitap basmış bir yayınevinin yayınladığı üçüncü romana daha bir "butik" yaklaşmış olmasını, yani özenmesini beklerdim. "köpek kalbi"nin rusça'dan çevirisi için everest baskısını beklemek lazım.
"biz"in ise piyasada rusçadan çevirisi mevcut; ithaki'den. benim okuduğum, çevirisini ingilizceden algan sezgintüredi'nin yaptığı, versus baskısı da özenli ve düzgün.

.

son kitabı "az" ve ilk romanı "kinyas ve kayra" ile hayran olduğum hakan günday'ın keyfini, 2. ve 3. kitapları "zargana" ve "piç" ile çıkarmaya devam ettim. gerçi ikinci romanı "zargana" beni biraz hayalkırıklığına uğratmadı değil; aynı ilk filmi ile büyük bir çıkış yapıp, ikincisiyle foslayan yönetmenler gibi; "yağmurdan önce"den (before the rain) sonra "toz"u (dust) çeken milcho manchevski örneğin..
manchevski üçüncü filmi "gölgeler" ile de ilk filminin formuna geri dönemediyse de, neyse ki hakan günday üçüncü romanı "piç" ile yine etkileyici olmayı başarıyor. sadece 200 küsur sayfada, belli bir yaşam şeklini/felsefesini benimsemiş dört arkadaşın başından geçenleri canalıcı toplumsal tespitler ve hayran kalınası türkçe kullanımıyla gözler önüne seriyor hakan günday. bir kere daha kendini hayran bıraktırıyor.

.

ve bayram okumalarımı testosteron oranı yüksek, hayli sert, acı ve çıplak bir romanla noktaladım. sırf hakkında soruşturma açıldığı için, desteklemek amacıyla satın aldığım aykırı yayınları'ndan çıkan "ölüm pornosu" (snuff), sadece "dövüş kulübü" filminin uyarlandığı romanın yazarı olarak tanıdığım, aykırı tarzını uzaktan bildiğim chuck palahniuk'un porno endüstrisi üzerinden bütün bir hollywood dünyasına oyuncuların gözünden baktığı sıradışı, sıkı bir kitap. "ölüm pornosu", paul thomas anderson'ın mükemmel ilk filmi "boogie nights"ın edebi versiyonu bir nevi.
romanın özellikle kurgusunun çok başarılı olduğunu da söylemeliyim. ayrıca, funda uncu'nun çevirisi de takdire değer.

"Piç"ten...

...
"Şu apartmanı görüyor musun?"
"Hangisini?"
"Şu karşıdaki marketin olduğu apartmanı. Adamın biri üçüncü kattaki pencereden on dakikadır buraya bakıyor. Bence polisi arayacak."
Şüphesini Hakan'la paylaşan Afgan, gecenin zifirinde parlayan sarı pencere ışığında siluetini sergileyen kişiyi yattığı yerden izliyor ve sağ elindeki sigarayı çekiştiriyordu. Hakan sordu:
"Ne diyecek polise?"
Afgan kafasının altındaki sol elini yumruk yapıp ensesine kaydırırken sağ elindeki sigarayı yakınlarındaki çınara doğru fırlattı.
"Evimin karşısındaki parkta dört tane adam yatıyor. Yakınlarda bir devriye varsa gelip kontrol etsin, diyecek."
"Peki polis ne diyecek?"
"Onu bilmiyorum ama gerçekten de burada ne yaptığımızı sorsa, alacağı yanıt karşısında polisin şaşıracağını biliyorum."
Hakan başının altına koyduğu torbayı elleriyle düzeltip güldü ve konuştu:
"Memur bey, biz ne yaptığımızı bilmiyoruz. Her şey çok iyi gidiyordu ama sonra birden kendimizi sokakta bulduk. Yani yıllardır evlerde yaşadık ama ancak bu kadar dayanabildik. Şimdi buradayız. Hepimizin de gideceği yerler var ama zaten biz o yerlerden geliyoruz. Dolayısıyla geldiğimiz yerle gideceğimiz yer arasında sıkıştık."
...

- Hakan Günday

Doğan kitap

"kinyas ve kayra"dan

"Ayaklarımı yalatmaya başladığımda okyanusa, üstümdekileri çoktan çıkarmıştım. Suya girmekse fazlasıyla kolay oldu. Eski bir dost gibi uzun uzun kucakladı beni. Ölçüsüz hareketleriyle istemeden zarar veren iri kıyım bir dost gibi savurdu köpüklerinin arasına. Birkaç yudum aldım eşsiz sudan. Genzim yandı. Ama şimdiye kadar on binlerce insanı boğmuş dalgalardan bir tanesini yiyip bitirdiğimi düşününce kendimi iyi hissettim. Benim dışımda görüş mesafemin içinde kimse yoktu…

Sudan çıkıp kuma sırtüstü yattım. Masmavi bir gökyüzü. Gözlerimi kıstım önce, bakamadım. Vazgeçtim görmekten. Indirdim gözkapaklarımı. Karanlık ama gecelerdeki gibi değil. Gündüzün aydınlığı sıkışmıştı gözkapaklarım ile gözlerimin arasına. Yalnızdım. Ve bir hayvan kadar huzurluydum…"

- Hakan Günday

Doğan Kitap

"AZ"dan

(fotoğraf: clementine deluy)

“Şu ağaçları görüyor musun?” diye sordu Anne. Kökleri topraktan taşmış yüzyıllık çınarları gösteriyordu. Sonra durup, “İspanyol paça pantolonlara benziyor” deyip güldü. Derdâ da tam gülümseyecekti ki tuttu kendini. Işığın bile olmadığı bir derinlikten gelen endişeyle, eğer iyi hissettiğini belli ederse terk edilmekle cezalandırılacağını düşünüyordu. Eğer iyileşirse Anne’in yok olup gideceğinden korkuyordu. Bu yüzden başını sallamakla yetindi. Derdâ’nın sessiz kaldığını gören Anne, genç kızın koluna girip kulağına fısıldadı:
“Saçlarını merak ediyorum, biliyor musun?”
Derdâ’nın eli, çıplak başında gezip geldi.
“Sen de özlemiyor musun onları?” diye devam etti Anne.
“Bilmiyorum” dedi Derdâ. “Galiba saçlarımdan korkuyorum.”
Anne, çok uzun süren bir sessizlikten sonra Derdâ’ya şu teklifi yapacak kadar onu sevdiğine emin oldu.
“Ne yapacağız biliyor musun? Hemen şimdi, odana gideceğiz ve sen benim saçlarımı keseceksin. Sonra da kendininki gibi kazıyacaksın.”
“Delirdin mi?” diye sordu Derdâ.
“Tabii ki hayır” dedi Anne. Gülüyordu. “Nasıl olsa uzayacaklar. Ama bu kez seninkiler de uzayacak. Beraber uzatacağız saçlarımızı. Ne dersin?”
“Ben bu numarayı bir yerlerden hatırlıyorum!” dedi Derdâ. “Şu hani ilk karşılaşmamızdaki kendini acındırma duruşuna benziyor sanki.”
“Hayır, küçük hanım, hiçbir ilgisi yok! Üstelik o bir acındırma duruşu falan da değildi! Her neyse, evet, ne diyorsun? Skinhead’likten hippiliğe terfi etmek ister misin?”
O an Derdâ yeniden on bir yaşında bir çocuğa dönüştü ve sadece kendini düşündü. Kendi mutluluğunu. Eğer, dedi içinden, Anne saçlarını kestirirse, uzayana kadar buradan gidemez, beni bırakamaz…
“Tamam! Gidiyoruz o zaman! Hazır mısın?”
Korkuyormuş gibi yaptı Anne. Ellerini ağzına götürüp “Hayır, hayır!” dedi.
“Artık çok geç!” dedi Derdâ. Sonra da Anne’in omuzlarından gelen sarı saçlarından bir tutamı avucuna alıp “Kesilecek bunlar!” diye bağırdı.

 

- Hakan Günday

Doğan Kitap

migros'tan bir kitap aldım hayatım değişti...

hayatımda ilk defa migros’tan kitap satın aldım.
üç günlük kaçamağında deniz-yemek-uyku aralarına eşlik etsin diye yanıma haruki murakami’nin “sahilde kafka”sını almıştım. uzun zamandır etrafımda murakami’yi tavsiye edeni bir hayliydi, başlangıç için de bu kitabı öneriyorlardı. 650 sayfayı iki günde bitirince, son günüm boşta kaldı. kasabada kitapçı yoktu ama 2m migros vardı. çaresizdim. güneşin alnında migros’a gittim, kitaplarda üç gün için yüzde kırk indirim yapmışlardı. uzun zamandır adını duyduğum ancak bir türlü bir kitabını alıp da okuyamadığım başka bir yazara uzandı elim: hakan günday’a. son romanı “az” vardı rafta, attım sepete.
deniz kıyısına döner dönmez başladım okumaya. ilk cümlelerinden yakaladı beni. bir günde yarıladım “az”ı. şehre dönünce okuma hızım azaldı, ancak aklım hep “az”daydı. hiç bitmemesini istediğim halde, geçen gün bitirdim. uzun zamandır bu kadar etkilendiğim bir kitap okumamıştım.
“az” sokağın, şimdinin, çağın nabzını tutan; bunları yaparken yüksek kalitede bir edebi zevk vermekten de geri durmayan çok iyi bir roman. hikaye ettiği olaylar açısından dayanması/okuması zor anlar içeriyor; oldukça sert bir içeriği var. ancak değiyor.
aşırı tesadüfler, hiç bir kötünün cezasız kalmaması ve insanı otobüste okurken bile ağlatacak kadar duygulandıran bölüm sonları (kitap iki bölüm, ben iki bölüm sonunu da -tesadüf bu ya- otobüsteyken bitirdim ve ikisinde de gözüm yaşlandı) gibi herhangi bir romanda (ya da filmde) burun kıvırabileceğim özellikler “az”da hiç gözüme batmadı. günday’ın dili o kadar iyi, kurgusu o kadar zekice ve yarattığı ortamlar o kadar “gerçek” ki, ne kolay kolay gerçekleşemeyecekmiş gibi duran tesadüflere takıldım, ne de hollywoodvari şekilde her kötünün eninde sonunda cezasını bulmasına…
“az”ı bitirir bitirmez günday’ın ilk romanını, “kinyas ve kayra”yı edindim. bu günlerde başlama niyetindeyim; heyecanlıyım…

tiyatro festivali 17, izlenim 8: malafa, in-yer-face alla turca

dot'un emekleri boşa gitmedi; kurulduğundan beri oyuncusu-yönetmeni-çevirmeni ile ne kadar uğraşsalar da maalesef çeviri ve biraz da özenti kokmaktan kurtaramadıkları yabancı in-yer-face oyunlarından sonra, dot kendini bütünüyle "evinde" hissettiği bir yerli oyunla tiaytro festivali'nde karşımıza çıktı.

hem de nasıl bir in-yer-face! şimdiye kadar olmadığı kadar seyircinin burnunda, dibinde, sarmaş dolaş!
buna bir de; hiç bir çeviri oyunda olmadığı kadar "fantastik" dil argosu, hakan günday'ın dili kullanma üslubu eklenince tam bir keyife dönüşüyor seyirlik. oyuncuların ağzından çıkan her bir cümle yabancılık çekmeden dinleniyor, hiç bir kelime oyuncuların ağzında yapıştırma durmuyor! "sirk" fikri sahnelemenin çıkış noktası olmuş ya; kelimeler de sirkin havada uçuşan canbazlarına dönüşüyorlar!

dile hakim olmak, oyuna da karakterlere de olaya da hakim olmayı getiriyor; buna bir de beş yıllık in-yer-face deneyimi/stajı eklenince, hem yönetmen murat daltaban hem de oyuncu ekip resmen döktürüyorlar. seyirci de alışık ve hazır zaten; tam tavında!
anlaşılan; "malafa" tam zamanında geldi. hakan günday sağolsun...