17 MART

1830 frédéric chopin, varşova'daki ulusal tiyatro'da ilk konserini vermiş; konserde kendi bestelediği fa minör op. 21 piyano ve orkestra konçertosu'nun dünya prömiyerini gerçekleştirmiş

1900 isadora duncan ilk avrupa performansını londra'da vermiş 

1960 ilk fransız yeni dalga filmlerinden biri olan, jean-luc godard'ın yönettiği, başrollerinde jean-paul belmondo ve jean seberg'in yer aldığı a bout de souffle fransa'da gösterime girmiş 

2002 grotowski tiyatro atölyesi'nden tek kalan nefes adlı gösteriyi enka oditoryumu'nda seyrettim

iki film birden - II

çok özel bir neden olmadıkça korku filmlerine ne para ne zaman vermeyi tercih ediyorum. mubi'de "suspiria"yı izleme nedenim ise birden çok neden barındırıyor: 1- yönetmeninin luca guadagnino olması, 2- dans ile ilgili olması ve dans bölümlerinin koreografisini damien jalet'nin yapmış olması, 3-  müziklerinin thom yorke'a ait olması. 

maalesef film kötü, ve bu üç özellik bile bana 152 dakikayı kolay geçirtmedi.

sinematografik anlatıyı hikayenin içerdiği duygular üzerine kurmasıyla beni etkisi altına alan iki filme ("i am love" ve "call me by your name") imza atmış bir yönetmen olarak guadagnino'nun korku sinemasına yapacağı katkıyı merakla bekliyordum. filmi sinemalarda kaçırmıştım. filmin dans sahnelerinin koreografisini damien jalet'nin yaptığını öğrendiğimde ise filmi kaçırdığıma iyice hayıflanmıştım. 

filmi beğenmemiş de olsam sinemada izlemiş olmayı tercih ederdim.

dans okulunun başındaki madame blanc (tilda swinton her zamanki etkileyiciliğiyle arz-ı endam ediyor) prova salonunda bile her an elinde sigarasıyla uzaktan da olsa pina bausch'u andırıyor. hem yönetmen hem de jalet basına verdikleri röportajlarda bu konudan bahsediyorlar ve benzerliği yadsımıyorlar. koreografi de çok ender anlarda bauschvari oluyor. zaten jalet koeografiye bunu bilinçli olarak eklemiş.

 

uzaktan bausch esini bir yana, dans okulunun hem almanya'da olduğunu, hem de film boyunca prova edilen ve sonuna doğru sahnelenen yapıtın 1929 (film 1977'de geçiyor ve sahnelenmeden önce madame blanc 48 yıl önce yapılmış ve son kez sahnelenecek diye tanıyor seyirciye yapıtı) tarihli olduğunu düşününce esas, madame blanc'ta mary wigman esini daha ağır basıyor. dans okulunun mimarisi de art deco tarzında, yani wigman'ın tanındığı döneme yani 1920'lere gönderme yapıyor. guadagnino  ile jalet wigman'ın yanısıra isadora duncan'dan esinlendiklerini söylüyorlar zaten. 

filmin ikinci yarısından sonra okulun duvarlarında, kızların yatak odalarında, koridorlarda gezinen ruhun renkten renge giren şekilleri ise bana loie fuller'in ünlü serpentine dansının imgelerini anımsattı.

2018 tarihli filmdeki dans yapıtı sadece koreografik olarak değil, kostümüyle de (sadece renkleri farklı) jalet'nin 2013'te louvre müzesi'nde sahnelediği bir kısa dans parçasından türetilmiş. jalet filmdeki yapıtta kullandığı bir fikri (çizgisel olarak sıralanmış dansçıların noktasal olarak bedenlerini hareket ettirdikleri kısım) ise geçen yıl paris operası için tasarladığı kısa yapıtında kullanıyor.

filmdeki dans yapıtı ayrıca jalet'nin koreografilerinin geometri takıntısı ve çıplak bedenleri farklı pozisyonlarda birleştirerek figürler üretmesi gibi karakteristik özelliklerini de barındırıyor.

filmde, sidi larbi cherkaoui'nin sahnede seyretme imkanı bulduğum eski yapıtlarından (ki cherkaoui'nin o dönemdeki işlerinde damien jalet de dans ediyordu, hatta sevgililerdi ve cherkaoui jalet'den özellikle müzik konusunda çok şey öğrendiğini söyler), foi'den ve myth'ten tanıdığım, ses sanatçısı christine laboutte'ü (büyük ihtimalle cherkaoui'nin işlerine laboutte'ü dahil eden jalet idi) yıllar sonra tekrar görmek de ayrıca büyük sürpriz ve keyif oldu benim için.

dans ile bu kadar içli dışlı bir film sonrasında aynı akşam mubi'de bu sefer çağdaş bir dans yapıtından esinlenen bir belgesel izledim: si c'etait de l'amour (aşk olsaydı). belgeselin esinlendiği dans yapıtı gisele vienne'nin crowd'u. 

gisele vienne'in adını son yıllarda bir çok festivalde ve programda görür oldum. vienne bu aralar avrupa sahnelerinin o kadar "yükselen yıldız" ki, bu seneki paris güz festivali'nde ona özel bir bölüm ayrıldı, eski-yeni altı işi sahnelenecek. 

crowd belli ki ilginç bir iş. belgeselden anladığım kadarıyla; gösteri bir rave partisinde bir araya gelen protagonistlerin bazen yavaş çekim bazen hızlı dans edişlerinden oluşuyor. ilginç olansa, bu kişilerin dans sırasında birbirleriyle olan ilişkilerinin; aşklarının, nefretlerinin, kıskançlıklarının, şefkatlerinin, öç alışlarının yavaş yavaş ortaya çıkıyor, beliriyor olması. 

yönetmen patric chiha belgeselinde gösteri veya prova sırasında kaydettiği yapıttan kısa kısa bölümlerin arasına, dansçıların birbirleriyle sahne arkasında/dışında yaptıkları sohbetleri yerleştirmiş. ve bu sohbetlerden anlıyoruz ki, gisele vienne o kalabalığı o rave partisinde bir araya getirirken, hepsinden topluluktaki başka bir ve iki dansçıyı da kapsayacak kendi kurmaca hikayelerini oluşturmalarını/yazmalarını istemiş. gösteriyi seyrederken bu hikayelerin ne kadarına vakıf olunabiliyor, emin değilim, ama yapıtın çıkış noktası ve yaratım sürecine dair bu fikre hayran kaldığımı söylemeliyim. umarım ilerde fırsatım olur crowd'u sahnede seyrederim.. 

45 dakikalığına dansçı olmaya ne dersiniz: "happy manif"

pastırma yazının son demlerinde şehrin içinde bir parkta önce kurt jooss'un sonra nijinsky'nin hareketleriyle debussy'nin müziği eşliğinde bir kır perisi olmaya ne dersiniz? sonra da çaykovski'nin tınıları duyulurken klasik bir rus balesi'ndeki kedi'yi de canlandıracaksınız. ama en başta anna halprin'in düşünsel ısınma temrininde hayalinizdeki hayvana dönüşeceksiniz ve onu diğer arkadaşlarınızla paylaşacaksınız.
sadece bunlarla sınırlı değil 45 dakikalık performans sırasında icra edecekleriniz; yılan da, sinek de, ağaç da olacaksınız, merce cunningham'ın "beach birds"ündeki kuşları da icra edeceksiniz. yetmeyecek, bedeninizle; bulutların, düşen yaprağın, etrafınızdaki ağacın ve olmayan su birikintisinin farkına da varacaksınız.
pina bausch'un hocası olmuş jooss'tan cunningham'a, halprin'den nijinsky'e, isadora duncan'dan çarliston'a bütün bir 20. yüzyıl dans tarihini 45 dakikada bedeninizde deneyimleyeceksiniz.

bunun için ne dansçı olmanıza gerek var, ne de daha önce herhangi bir şekilde dans eğitimi almış olmanıza. bunun için yapmanız gereken tek şey ve son şans yarın iki ayrı saatte (13:00 ya da 15:00'te) validebağ korusu'nda olmak.
bu şahane "aile için interaktif gösteri"nin yaratıcıları fransız david rolland ile valeria giuga çifti. onları şehrimize kadar getiren ise atta bebekler ve çocuklar için uluslararası sanat festivali. emin olun, "happy manif" festivalin adındaki gibi sadece bebeklere ve çocuklara değil, büyüklere de hitap eden bir gösteri.

gösterinin kişisel olarak eleştiriceğim -ya da eksik bulduğum mu demeliyim- tek noktası, konseptini doğa ile ilişkili koreografiler üzerine kurmuş bir gösteride pina bausch'un ünlü "nelken-line"'ının olmaması.
özgün olarak "nelken" (karanfiller) gösterisinde olan ve wim wenders'in onun hakkındaki "pina" adlı filminin leitmotiv'i olarak da kullanılan bu koreografisinde pina bausch, yavaş adımlarla yapılan bir yürüyüş sırasında el ve kol hareketleriyle sırasıyla ilkbahar, yaz, sonbahar ve kış mevsimlerini çok basit hareketlerle tarif eder. son yıllarda, ama özellikle ölümünün 10. yılının anıldığı bu sene, bir çok şehirde gönüllü katılımcılarla bu koreografi gerçekleştirilmektedir.

çocuğunuzun, yeğeninizin elinden tutun ve yarın validebağ korusu'unda olun. çocuk, yeğen, kuzen falan yoksa siz kendiniz gidin. iyi hissedeceksiniz, garanti!

iki saklı müze

paris’te ziyaretçisi az iki sanatçı ev-atölye-müzesi. biri seine’in bir yakasında, diğeri diğer yakasında. birbirlerinden uzaklar ama ne tesadüf tek bir metro hattı, 12 numaralı, üzerindeki iki istasyon bu iki müzeyi birbirine bağlıyor.

ilki montmarte’ın eteklerinde musée gustave-moreau, diğeri montparnasse kulesinin gölgesinde museée bourdelle. iki müze de, adlarını taşıdıkları sanatçıların evini ve atölyesini içeriyorlar. bourdelle’inkine ayrıca, biri 1960’larda diğeri 1990’larda iki kanat eklenmiş.

moreau ressam, bourdelle heykeltıraş. ikisi de 19.yy’ın sonu ile 20.yy’ın başı arasında yaşamışlar.
iki sanatçının yapıtlarına konu olan başlıca temalar da benzer: yunan mitolojisi. moreau musevi ve hıristiyan hikayelerine de dalmış. bourdelle ise çağdaşı isodora duncan’ın hareket estetiğinden ilham almış. heykellerinde, özellikle de rölyeflerinde nijinsky’den bausch’a bütün bir 20.yy’ın beden duruşunu görmek mümkün.



musée bourdelle’in ek sergi salonları kadar; bütün eşyalarıyla korunmuş, iç bahçe tarafı bütünüyle cam, kendisi ahşap atölyeyi gezmek büyük keyif. ziyaretçisi de az olunca, bir anda o günlere, 1885’lere ışınlandığınızı zannetmek ve kapı arkasından her an bourdelle’in çıkageleceğini ümit etmek mümkün. yosun tutmuş kocaman ağaçlarıyla, kararmış heykelleriyle iç bahçe ise paris’in turist kalabalığından ve koşuşturmasında uzaklaşmak için dingin, sakin, serin; tam meditasyonluk bir yer.



musée gustave moreau’da da özellikle atölye görülmeye değer. 5-6 metre yüksekliğinde tavanlarıyla üst üste iki kat. bunları birbirine bağlayan enfes bir spiral döner merdiven. akla hemen, porto’daki kitapçının sarmal merdivenini getiriyor.
atölyenin iki katında da duvarlar tavana kadar moreau’nun yağlıboya resimleriyle dolu; devasa boyutlarda tablolar bunlar. müthiş etkileyici.
gerçi moreau’nun en tanınmış tablosu “orpheus” burada değil; kapısı her dakika kuyruklu musée d’orsay’da, ama olsun, buradakilerin ruhları hala içlerinde saklı; orsay’daki gibi, yerinden yurdundan edilmiş, bağlamından kopartılmış ve vitrine yerleştirilmiş mallara dönüştürülmemişler.

daha da etkileyici olansa; moreau’nun 4000 kadar karakalem, çini ve suluboya eskisizinin de bu iki katlı atölye “sınırları içinde” sergileniyor olması. hem de mekanın bütünlüğünü ve atmosferini zedelemeden.
nasıl mı?
eh, bunu da yazmayıveriyim; bir paris seyahatinde kendiniz uğrar, bizzat deneyimlersiniz. [eğer resim sanatına meraklıysanız] değeceğine emin olabilirsiniz. hem beni de anmış olursunuz…