uçları günümüze sokulan keskin taşlamalar!

yücel erten'in bu sezon istanbul'da sahnelediği oyunlardan biri devlet tiyatrosu'nda: "ne dersin azizim?".

"azizname '95" ile ilk defa aziz nesin'e el atan erten, tükenmeyen cevherden bir tutam daha kullanarak bu sefer "ne dersin azizim?"i yaratmış. program broşüründe yazdığına göre bu oyunu hazırlarken aziz nesin'den bir uyarlama daha çıkarmış.

yücel erten'in tarzını çok beğendiğimi daha önce de yazmıştım. boş bir sahnede, hareketli dekor parçaları ve etkili ışık kullanımıyla ağırlıklı olarak oyuncunun gücüne yüklenen -ve bu sayede oyuncularından müthiş performanslar çıkaran- bir tiyatro erten'inki.
müzik te gerekiyorsa, mutlaka canlı olmalı. [1985'te "amadeus"da cesaretli bir yaklaşımla, az öz (az ve özdü ama sopranosu eksik değildi) ancak oyuna nüfuz eden mükemmel canlı müzik kullanımını hala unutamam. keza, alev sezer'in mozart'ıyla can gürzap'ın saliere'sini de!]

"ne dersin azizim?"in program broşüründe yücel erten'in kendisi oyunu o kadar güzel anlatmış ki:
"Bir merhaba ile bir selam arasına yatırılmış bir tutam çocukluk, bir demet gazetecilik, bir miktar geçim derdi, azıcık tarih, biraz masal, biraz maval, az demokrasi, çok ihtilal...
Batıya özgü bir form olan "literatür kabare" doğrultusunda, ama Türk tiyatro geleneğinin "seyirlik" ve "oyun çıkarma" lezzetinde yürümeyi amaçlayan bir çalışma."

bir kere; oyunun başında enfes bir "merhaba" ve sonunda tüyleri ürpertecek keskinlikte, muhteşem bir "selam" bölümleri var ki, sırf bunlar bile yeter oyuna gitmek için.

oyunun bir de mükemmel bir ikinci yarısı var. üç parçadan oluşuyor: tren sahnesi, seçim sahnesi ve ihtilal sahnesi, her biri birbirinden ustaca kurgulanmış, zeki teatral buluşlarla zenginleştirilmiş, belli ki büyük keyifle oynanıyor, kesinlikle büyük keyifle -ama aynı zamanda "nedir bu ülkenin hali" babında büyük hüzünle de- seyrediliyor.

sahnede ikisi kadın sekiz oyuncu ve bir müzisyen (piyano) var; ayırt etmeksizin hepsi çok iyiler, ancak burak şentürk başka bir iyi sanki. şentürk, başrolünde olduğu çocukluk bölümü kadar, ikincil-üçüncül roller aldığı skeçlerde bile karakterlerine müthiş detaylar, incelikler katarak, inanılmaz mimiklerle oynuyor.

"ne dersin azizim?" çok keyifli, çok eğlenceli, müthiş komik bir oyun.
ama insan oyunun sonunda, tam da yücel erten'in broşürde yazdığı gibi düşünmeden edemiyor; bu öykülerin yazılmaları üzerinden bunca yıl geçmiş, bu ülkede hiçbir şey değişmemiş. keşke aziz nesin'in eleştirileri eskimiş, aşınmış ya da aşılmış olsaydı.
"Aziz Nesin'in eskimiş olması pahasına bunu tercih ederdik sanırım. Kuşkusuz O da tercih ederdi."

devlet tiyatrosu'nun üsküdar sahnesi

üsküdar iki yeni sahneye kavuştu. bu seferkiler devlet tiyatrolarının.

üsküdar'daki eski tekel deposu, akm kapatıldığından beri idso, idob ve idt kurumlarına açılmıştı. bildiğim kadarıyla idso ve idob'un sadece idari birimleri bu binaya taşınmıştı. nisan ortasında istanbul devlet tiyatrosu'nun iki yeni sahnesi açıldı bu binada. ben orada ilk defa bugün bir oyun seyrettim, bahaneyle de etrafı görme imkanım oldu.

tekel deposunun eski duvarları korunarak içi yeni bir strüktürle tekrar inşa edilmiş. mimarı kimdir belli değil.

yapı, belli açıklıklara ve ölçülere bağımlı kalınması gerekli bir mimari tasarım sürecinden geçmiş. uygulaması derli toplu, temiz ve düzgün bir işçilikle elden gelen yapılmış gibi duruyorsa da tasarım olarak bakıldığında ne tam çağdaş ne de eskinin tekrarı; biraz ortada kalmış bir mimari dili var maalesef.

girişteki büyük fuayedeki bir dağ oteline veya büyük bir avcı evine ait olabilecek yarı rustik avize ile hafif hafif postmodernimsi kıvrımlar içeren merdiven ve üst fuaye, ve bütün bunların ardından girilen salonun çelik taşıyıcılar ve akustik ahşap panoların birleşimiyle yaratılmış malzemenin olduğu gibi gösterildiği çıplak, kaliteli, çağdaş atmosferi (keşke seyirci kısmında yerler halı değil de ahşap olsaymış): hepsi biraz biraz birbirlerine zıtlar; tam bir "ortaya karışık"!

ne yazık ki bu salon 180 kişilik, bence az. sahne genişliği yaklaşık 7.5 metre, yükseklik te iyi, ancak 180 kişiye devlet tiyatrosu sezon boyu oyun oynar da, uluslararası/yabancı bir gösteri kolay kolay sahnelenemez; biraz "butik" kaçar!

önümüzdeki haftadan itibaren bu yapı içindeki deneme sahnesi de kullanıma açılacak. zaten bir hafta sonra da kapanacak, çünkü programda 15 mayıs sonrasında oyun gözükmüyor.

herşeye rağmen, umarım birbirinden iyi oyunlar sahnelenir bu salonlarda, seyircisi de eksik olmaz...

takipçilerine...

sidi larbi cherkaoui'nin iki eserinin dvd kayıtları piyasaya çıktı.

sadler's wells prodüksiyonu olan bu iki eser sidi larbi'nin akram khan ile ortaklaşa sahneye koyduğu "zero degrees" ile şaolin keşişleriyle birlikte gerçekleştirdiği "sutra".

sadler's wells ayrıca akram khan & slyvie guillem ortak projesi "sacred monsters"ın dvd kaydını da yakın zamanda piyasaya sürdü.

bütün dvd'ler sanatçılarla yapılmış 20'şer dakikalık söyleşiler ve prova-gösteri fotoğrafları içeriyor.

"selb'in yargısı"ndan:

" ...Şimdiye dek öğrendiklerime dayanarak yalnızca bir tek sonuç çıkarabiliyorum, o da bir şeylerin ters gittiği. Anlaşıldığı kadarıyla Ren Kimya Tesisleri'nin Mischkey ile başı derttedir. Durum onlar için gittikçe daha da can sıkıcı olmaya başlamıştır. Sonra bir gün ensesi kalın yöneticilerden biri: 'Bu kadarı da fazla artık,' der. Onun altnda olan biri dehşete kapılarak kendi altındaki birilerine, 'Mischkey' susturmak için bir şeyler yapın!' der. Bu talimatı alan alt makamdaki kişi, bunu kendini göstermek için bir fırsat sayarak kendi adamlarını ne olursa olsun bu dertten kurtulacakları bir yöntem bulmak için kışkırtır. Ve bu zincir herhangi bir noktada birinin kendisinden Mischkey'i öldürmesi istendiği gibi bir yanlış anlamayla son bulur... "

bernhard schlink

(can yayınları, çeviri: çiğdem öztekin)

çok sevinirsen hemen sonra çok da üzülürmüşsün!

rolando villazon gelmiş geçmiş en sempatik, en çılgın, en hiperaktif şancılardan biri.

rol aldığı operalarla sesini vaktinden önce çok fazla yorduğu konuşulsa da, benzersiz yorumuyla sevimli karizmasını ustaca birleştiren ender sanatçılardan biri kendisi.

kentimizde ender rastlandığı üzere popülerliğinin ve verimliliğinin zirvesindeyken bir yıldız tenoru canlı dinleme şansımız olacaktı, çünkü 29 haziran'da istanbul müzik festivali'nde bir gala konseri verecekti. biletleri satışa bile çıkmıştı, hatta belki de tükenmişti.

haber daha türkiye sınırlarından girmemiş olmalı; iksv çoktan öğrenmiştir ve -varsa- b planını devreye sokuyordur, ancak basın ve seyircilerin henüz bildiğini zannetmiyorum.

villazon ses tellerindeki bir kisti aldırmak için çok yakın zamanda ameliyat olacakmış ve bu yüzden 2009 sonuna kadar olan bütün angajmanlarını iptal etmiş.

her ne kadar sitesindeki takvimde istanbul konseri hiç bir zaman gözükmediği için zaten dünya nezdinde kayda geçmeyen bir konser olacaktı bizimkisi, bir nevi sanal gerçeklik gibi bir şey, ama diğer bir sürü "gözüken" performans, amsterdam, berlin, salzburg, kopenhag ve hamburg'daki haendel konserleri ve viyana, münih ve baden-baden operalarında oynayacağı werther rolü "alenen" iptal oldu.

rolando villazon yeter ki tamamen iyileşsin, sesi eski güçlü günlerine dönsün, biz onu bir başka yazda da dinlemeye razıyız...

kuyruğunun ucundan bir kaç parıltı kaldı biz istanbullulara bu yıldızın...

eşi, eski balet, şimdiki bolşoy balesi direktörü vladimir vasiliev ile eylül ayında yapılan 1. uluslararası istanbul bale yarışmasına onur konuğu olarak katılmışlardı.

önce ikisi hakkında kısa bir belgesel oynatılmış, ardından da ekaterina maximova oturduğu koltuktan eşinin yardımıyla kalkarak sahneye gelmiş ve bizlere teşekkür etmişti. uzun uzun ayakta alkışlanmışlardı.

ekaterina maximova iyice zayıflamış, ancak zarafetini yitirmemişti. kırılgan, narin bir kız çoçuğu gibiydi, yakın yaşlarda olmalarına rağmen cüssesinden bir şey kaybetmemiş eşi vasiliev'in kollarında.

maximova bu sabaha karşı moskova'daki evinde hayata gözlerini yummuş. 71 yaşındaymış.

60'lı ve 70'li yılların bu çok ünlü ve efsanevi bolşoy balesi prima dansçısını istanbul'da performansıyla olmasa da mevcudiyetiyle sahnede görmek, onunla aynı havayı solumak çok hoş bir duyguydu. ekaterina maximova, o akşam yarışmada ödül alan gençlerden birine ödül heykelciğini takdim etme görevini de, zorlukla da olsa yerine getirmişti..

hemen eylül'ün ardından ekim'de maximova ile eşi vasiliev'in beraber geçirdikleri 50. sanat yılları adına bolşoy tiyatrosu'nda mini bir festival düzenlenmiş.

ekaterina maximova erken de olsa, mutlu ayrılmış olmalı bu dünyadan. gittiği yerde de alkışlar dinmiyordur eminim...

hasretlerimizden biri daha bitiyor!

istanbullu hayranlarının yıllardır hasretle bekledikleri efsanevi ozan leonard cohen nihayet kentimize uğrayacak.

geçen seneki, kapsamı küçük tutulmuş turda istanbul yok diye pek bir üzülmüştük. iksv'nin yıllardır getirmeye çalıştığı cohen nasıl olur da avrupa turnesinde istanbul'a yer vermezdi.

bu seneki turnede ise antwerp, girona, granada gibi sanatseveri çok olsa da kendisi küçük avrupa kentleri bile varken nasıl olur da istanbul olmazdı!

hoş, sanatçının sitesindeki listede hala istanbul gözükmüyor, ancak cohen'in iksv & bkm işbirliğiyle 5-6 ağustos tarihlerinde açıkhava tiyatrosu'nda olacağı kesinleşti.

küçük hayallerimden biri "famous blue raincoat"u tori amos'tan canlı dinlemekti; sanırım iki sene önceydi, açıkhava'da muradıma ermiştim.

şimdi de, bu olağanüstü şarkıyı yaratıcısının ağzından dinlemek için heyecanlıyım! umarım bu küçük hayalim de gerçekleşir...

"kadının doğasında varolan hüzüne"* dair...

7 kadın, 7 hikaye, 7 şarkı.
nüfusunun yüzde 93'ünü göçmenlerin oluşturduğu avusturya'nın linz kentinde yaşayan 7 göçmen kadın; bir romen, bir sloven, bir bosna-hersekli, bir kenyalı, bir iranlı, 2 türk.
her kadının anlatacağı bir hikayesi vardı, kendi dilinde söylediği bir şarkısı.

29 mart'ta, 2009 avrupa kültür başkenti linz'te extra europa kapsamında prömiyer yapan "parallel" 25-26 nisan tarihlerinde istanbul'da ilk defa sahnelendi.

garajistanbul'un sahnesi "parallel" için tekrar tanımlanmıştı; iki tarafa doğru yükselen sandalyesiz tribünlerin birinde 7 kadın hikayelerini anlattılar, diğerinde seyirciler yerde yastıklar üzerinde oturarak bu hikayelere ortak oldular.
karşı tarafta 7 kadın, 7 kat platform vardı; başta her kadın bir platformdaydı. kesişmeyen çizgiler misali kesişmeyen hayatların hikayeleri ilerleyen dakikalarda iç içe girmeye, örtüşmeye başladıkça, platformlar da ortaklaşa kullanılır oldu.
sahnedeki 7 kadının profesyonel oyuncu olmadığını bilmek, anlattıkları hikayelerin gerçekliğini daha da arttırdı; mersiha'nın gelecek endişesine, esra'nın annesini kaybedişine, anlatılan tecavüz, göç ve istismar hikayelerine ortak olduk, onlarla üzüldük, esra ile birlikte gözyaşı döktük. sahnedeki hikayeler o kadar gerçek, o kadar samimi, o kadar sıcaktı ki, roza erdem'in aralarda okuduğu çağımızda kadın sorunlarına dair didaktik metinler oyunun geneline çok yabancı, çok yapay kaldı. övül & mustafa avkıran çifti "aşura"da nüfus istatistiklerini oyunun bir parçası kılmayı ustaca başarmışlardı; benzer yaklaşımla ele aldıkları anlaşılan metinler bu sefer iyi/yerinde sonuç vermemiş, oyunun içine nüfuz edememiş kanımca.

yaklaşık 1.5 saatlik oyunda 7 kadın beraber şarkılar söyledi, dans etti. sonunda ise seyircilerden sadece kadınlar davet edilerek iki tribün arasındaki boş alanda "i'm every woman" şarkısı eşliğinde hep birlikte dans edildi, şampanya patlatıldı; ortam gecikmiş bir 8 mart kadınlar günü kutlamasına dönüştü.

oyuncuları profesyonel olmadıkları ve linz'te ikamet eden kişiler oldukları için istanbul'da sadece iki gösteri yapan "parallel"in önümüzdeki sezon yeniden sahneleceğini pek sanmıyorum. umarım yanılırım ve bayram dolayısıyla kısmen boşalmış istanbul'da yeterince ilgi göremeyen bu etkileyici oyun hak ettiği seyirciyi bulur, gündeme getirdiği sorunlara dikkat çekmeye ve bu sorunları tartışmaya açmaya devam eder.

* oyun metninden alınmıştır.

"körlük"ten:

" ...Doktorun karısı ona bakıyordu, genç kız yangın merdiveninin ilk basamağına oturmuş, ellerini dizlerinin üzerine bırakmıştı, yüzünde sıkıntılı bir ifade vardı, dağınık saçları omuzlarının üzerine düşmüştü, Onlara ne işaret bırakacağını ben biliyorum, dedi doktorun karısı. Merdiveni çabucak çıktı, eve girdi, elinde ip ve makas geri geldi, Nasıl bir işaret düşünüyorsun, dedi koyu renk gözlüklü genç kız, bu arada doktorun karısı makasla saçlarından bir tutam kesiyordu, Annenle baban geri gelirse, kapının tokmağında asılı duran bir tutam saç bulacak, bu saç tutamı kızlarının saçından başka kimin olabilir ki, Ağlama isteği uyandırıyorsun içimde, dedi koyu renk gözlüklü genç kız, öyle dedi ve öyle yaptı, başını, dizlerine çapraz uzattığı kollarının üzerine koyarak, içini dolduran hüznün doludizgin boşalmasına izin verdi, özlemlerine ve pişmanlıklarına ağlıyordu, doktorun karısının bu incelik dolu hareketinin içinde uyardırdığı heyecandı onu ağlatan, sonra o noktaya onu hangi yolların getirdiğini bilmeden, aynı zamanda birinci kattaki yaşlı kadına, o çiğ et yiyicisine, evinin anahtarlarını ona cansız eliyle veren o korkunç büyücüye de ağladığını fark etti. Bunun üzerine doktorun karısı, Ne tuhaf bir dönemde yaşıyoruz, her şeyin düzeni tersine döndü, dedi, çoğu zaman ölümü anlatan bir simge, şu anda birinin hayatta olduğunu belirtiyor. Koyu renk gözlüklü genç kız, saçından kesilmiş tutamı kendi elleriyle kapının tokmağına astı, Annemle babamın bunu bulacaklarına inanıyor musun, dedi, Kapı tokmağı, bir evin ileri uzanmış elidir, diye yanıt verdi doktorun karısı, ve bu sözlerden sonra ziyaretin sona erdiğine karar verdiler... "

josé saramago

(can yayınları, çeviri: aykut derman)

berezovsky - makhtin - kniazev

dün akşam crr'de yine enfes bir oda müziği konseri vardı.
berezovsky-makhtin-kniazev üçlüsü son yılların en başarılı, adından en çok söz ettiren rus piyanistlerinden boris berezovsky'nin kurduğu viyolonsel'de dmitri makhtin ile piyano'da alexander kniazev'in bulunduğu bir grup.

hafızamdan hala silinmeyen brendel-elivar-şensoy üçlüsünün haydn-mendelssohn-rahmaninof yapıtlarından kurulu konserinden sonra, bu konserin programı da muhteşemdi: mendelssohn'un op.49 piyanolu üçlüsü ve çaykovski'nin "büyük bir sanatçının anısına" adını taşıyan op.50 üçlüsü.

çaykovski, op.50 üçlüsünü yakın arkadaşı nicolai rubinstein'in ölümü üzerine yazmış. iki bölümlü eserin "pezzo elegiaco" isimli ilk bölüm ölüme, acıya, kaybedişe dair, kopkoyu hüzün barındıran bir ağıt. tema ve çeşitlemelerden oluşan ikinci bölümün son çeşitlemesi ise yine ağıta dönüşen bir cenaze marşı niteliğinde.

berezovsky trio'nun üyeleri bu mükemmel eseri dün akşam crr'de çok zor şartlarda yorumladılar; çoğu anne-babalarıyla sanki bir çizgi film seyretmeye sinemaya gelmiş 23 nisan yorgunu çoçuklarla dolu bir salonda, bırakın her bölüm arasında alkışlamayı, ikinci bölümü oluşturan çeşitlemeler arasındaki kısa boşlukları bile alkışla değerlendiren, klasik müzik konseri adabından yoksun, cahil bir seyirciyle mücadele etmek zorunda kaldılar. cellocu makhtin'in hoşnutsuzluğu yüz ifadesinden belliydi. sanırım, "ceza" olarak ta bis parçası çalmadılar; haklılardı, seyirci hak etmemişti!
[esas aklımın almadığı, hatta merak ettiğim konu: bu kadar kaliteli müzik yapan sanatçılar karşılarında böyle, klasik müziğe dair en basit, en temel bir ayrıntının bile farkında olmayan cahil bir seyirci olduğunu fark edince ne hissediyorlar; bu durum performanslarına yansıyor mu, yoksa onlar birer "aşkın varlık", birer "aziz/azize" olarak, herşeye rağmen en iyi performanslarını vermeye mi çalışıyorlar?]

konsere dönersem; ilk bölümdeki mendelssohn op.49'u bu sezon üç kere dinledik/dinleyeceğiz; ilki brendel-elivar-şensoy üçlüsündendi; çok iyiydi. dün akşamki yorum da enfesti; insan hangisi daha iyi diye karar veremiyor.
mendelssohn op.49'u, son olarak ta festival'in "rüya üçlüsü" mutter-harrell-previn aya irini'de yorumlayacaklar.

bu melodik, canlı, sempatik yapıtı aynı sezon içinde birbirinden yetkin yorumculardan dinliyor olmamızı, mendelssohn'un 200. doğumyıldönümüne borçluyuz. ne mutlu bize...