fas günlükleri 17: atlas dağları - ait benhaddou köyü

ait benhaddou köyü bu bölgenin en etkileyici dokuya sahip yerleşimi olmasının yanı sıra, tam da bu nedenle en turistik yeri aynı zamanda. akın akın turist grupları, bireysel turistler küçücük köyün daracık sokaklarında ve tepesinde dolaşıyorlar. bu nedenle, olan az sayıdaki sokakların çoğu da turistik eşya satan dükkanlarla kaplı.

burada reklamı yapılan en önemli olgu, ait benhaddou'nun bir çok hollywood ve avrupa filminde dekor olarak kullanılmış olması. o kadar ki, köyün en dışındaki kapı-kasbah benzeri yapı özgün değilmiş, bir film için yapılan dekormuş! köyün diğer tarafında da russell crowe'un başrolünü oynadığı ünlü gladyatör filmi için yapılmış yarı arenanın yeri duruyor. rehber köy sakinlerinin filmlerde figüran olarak oynadıklarını söyledi; şaşırmadık tabii ki. köyde bir kaç yerde satıcıların panolarında burada çekilmiş filmlerin listesi asılı.

köyün yamacına yaslandığı tepede istilacılara karşı köyün hazinesini koruyan bir yapı ve çevresinde kale benzeri duvarlar var. yapı günümüzde yıkık halde. biz de çıktık tepeye. ounila vadisi'nden gelen nehrin eski ait benhaddou ile otoyolun geçtiği tarafta yolun iki tarafına kurulmuş yeni ait benhaddou'yu ayırdığını net bir şekilde gördük. nehir neredeyse kuru olduğu için iki yaka arasında yatağından yürümek mümkündü.

ve muradımıza erdik, bir kasbahın içine girdik, kulesine çıktık.

 

 

 

 

.

fas'ta arapça dışında berberice konuşuluyor ve yazılıyor. genellikle tabelalarda arapça, berberice ve fransızca birlikte kullanılıyor. berberi alfabesi grafik olarak etkileyici. köydeki bir dükkanda alfabenin karakterlerinin listesini buldum.

fas günlükleri 16: atlas dağları - ounila vadisi

telouet köyünden ayrıldıktan sonra ounila vadisi başlıyor. çorak, bitkisiz, sarp tepelerden oluşan coğrafya yarılmış, yılan gibi kıvrıla kıvrılan ilerleyen yarığın dibinden akan ounila nehri, içinde aktığı vadiyi yamaçlarıyla birlikte yeşile boğmuş; müthiş etkileyici bir doğa çıkmış ortaya. insan da doğanın suyuna gitmiş, kerpiçten yataylık hissi güçlü, bütün bedeniyle yere oturan yapılar inşa etmiş.

ounila vadisi haritada mavi ile işaretlediğim bölge

biraz araştırma yapınca öğrendiğime göre, tam da bu vadi hattı marakeş'ten sahra çölünün içine giden ticaret güzergahının üzerindeymiş; o yüzden bu vadideki köyler çok zenginmiş, ticaret kervanlarına güvenli sağlamak karşılığında aldıkları haraçlarla. vadi boyuncaki köylerin ve günümüzde, son depremin de etkisiyle çoğu yıkılmış da olsa kasbahların sayısının bu kadar çok olmasının nedeni buymuş.

ve ounila vadisi ilerledikçe iki yakasındaki yüksek tepeler açılıp genişliyor, uçsuz bucaksız çöl uzamına doğru giderken ait benhaddou'ya da yaklaşıyorsunuz...

ait benhaddou köyünün tepesinden geriye, ounila vadisinin güney ağzına bakış

fas günlükleri 15: atlas dağları - kasbahlar

kasbahlar, fas'ın yerel mimarlığının en önemli bina tiplerinden biri. bunlar kerpiç malzemeden yapılmış kale tipinde malikaneler; bulundukları köylerdeki derebeylerin konutları, köyü koruma amacını da taşıdıkları için kuleleri var. 

hayalim kasbahları dışardan görmek kadar içlerini gezmekti. maalesef en büyük iki tanesi (telouet ve taourirt), geçtiğimiz eylül ayında gerçekleşen 7 şiddetindeki depremde ciddi hasar gördüklerinden kapalıydılar, sadece dışardan etraflarını dolaşabildik. (yol üzerindeki köylerin çoğunda yıkık evler vardı. yol kenarlarındaki tuğla öbeklerinin, köylüler evlerini onarsınlar diye devlet tarafından bırakıldıkları belliydi) 

telouet ve taourirt kasbahlarının içine giremedik, ama neyse ki aid benhaddou köyünde rehberin "garip" itirazına rağmen, bir kasbahın içine girdik: yerel rehber, "sonraki durağınız varzazat (ingilizce ouarzazate diye yazılıyor) kasabasındaki kasbahı görürsünüz, buna girmeyin" dedi, oraya yarım saat mesafedeki kasbahın depremden dolayı kapalı olduğunu bilmiyor muydu ki bizi kendi köyünde, ücretli olarak gezilecek bir kasbahı ziyaret etmekten alıkoymaya çalıştı?.. sonradan anladık; bizi bir an önce başından savmak istiyordu, ki sonraki turu bir an önce alabilsin, ki ondan da zaman arttırırsa bir tur daha alabilsin. (sadece ait benhaddou'daki kasbahı değil, köyün tamamını kendimiz gezseymişiz daha fazla keyif alırmışız. burası ile ilgili izlenimlerim ileriki yazılarımda)

telouet kasbahı

telouet köyü marakeş'ten varzazat'a giderken ana yoldan ayrılarak ulaşılan bir yerleşim; ounila vadisi'nin başlangıcını oluşturuyor. sıradan turist rotasının dışında bir köy burası. köyün kasbahı ise sıra dışı heybette; maalesef depremde ciddi hasar görmüş.

taourirt kasbahı

taourirt kasbahı varzazat kasabasında bulunuyor. müthiş görkemli bir yapı. maalesef onun da içini göremedik. 

yapı heybetli ancak önünden geniş bir yol geçiyor; dolayısıyla çevresindeki dokudan yalıtılmış, bir obje, hatta dekor, film platosu gibi duruyor. bu haliyle oldukça yapay bir hissi var maalesef.

film platosu lafını boşuna etmedim; varzazat fas'ın sinema başkenti. burada bir kaç tane büyük film stüdyosu var. kasabaya yaklaşırken, yoldan içerde ve uzakta birebir inşa edilmiş devasa film dekorları (mesela mısır tapınakları) seçiliyor. bazı tur otobüsleri dekorların yakınına kadar gidiyorlar.

varzazat'ta bir sinema müzesi de var. biz ilginç bulmadığımız için ne film platolarına yaklaştık ne de müzeyi gezdik.