31 Ağustos 2014 Pazar

2013-2014 sahne sanatları sezonu

(01 eylül 2013 - 31 ağustos 2014)

tiyatro
.der zerbrochene krug kleist/parizek düsseldorfer schauspielhaus ***** (18ekm, düsseldorf)
.die ehe von maria braun maerthes-fröhlich-fassbinder/neumann schauspielhaus bochum ***** (27ekm, bochum)
.nora3 ibsen-jelinek/parizek düsseldorfer schauspielhaus ***** (17ekm, düsseldorf)
.kaos pirandello/ciulli theater an der ruhr ***** (13ara, mülheim)
.jeder stribt für sich allein fallada-perceval/perceval thalia theater ***** (21ara, hamburg)
.macbeth, une tragédie de william shakespeare, comme ell est jouée au théatre du soleil shakespeare/mnouchkine theatre du soleil ***** (28-29hzr, paris)
.hamlet shakespeare/aydoğan moda sahnesi ****.5 (04nsn)
.hamlet shakespeare/klata schauspielhaus bochum ****.5 (28ksm, bochum)
.faust 1-3 goethe-jelinek/parizek düsseldorfer schauspielhaus ****.5 (08ksm, düsseldorf)
.clowns 2 ½ ciulli/ciulli theater an der ruhr ****.5 (22ekm, mülheim)
.orchidées del bono/del bono compagnie pippo del bono ****.5 (16şbt, paris)
.der messias barlow/kölzow schauspielhaus bochum ****.5 (09ara, bochum)
.der gute mensch von sezuan brecht/sostmann schauspiel köln **** (29ekm, köln)
.wassa schelesnowa gorki/neumann schauspielhaus bochum **** (10ekm, bochum)
.peer gynt ibsen/voges schauspiel dortmund **** (17ksm, dortmund)
.şekersiz mahmutyazıcıoğlu/mahmutyazıcıoğlu tiyatro yan etki **** (05şbt)
.savaş noren/biliş tiyatro  pürtelaş ****.5 (21şbt) 
.arturo ui’nin önlenebilir yükselişi brecht/aydoğdu tiyatro adam **** (09ock)
.yaşamak denen şu zahmetli iş levin/ayan istanbul devlet tiyatrosu **** (12şbt) 
.şapkalı o* çocuğu adly guirgis/bedir ikincikat ***.5 (07şbt)
.garaj hamamcıoğlu/bilgin craft tiyatro ***.5 (31ock)
.fil ovesen/ovesen tiyatro bereze ***.5 (22şbt)
.üç yapraklı yonca utku/utku tiyatro öteki hayatlar ***.5 (08şbt) 
.çinka balaban-sertdemir-odman/sertdemir altıdansonra tiyatro ***.5 (08ock)
.peer gynt ibsen/holm düsseldorfer schauspielhaus ***.5 (03ksm, düsseldorf)
.mutter kramers fahrt zur gnade nussbaumeder/götze schauspielhaus bochum ***.5 (06ksm, bochum)
.die zofen genet/weber düsseldorfer schauspielhaus ***.5 (18ksm, düsseldorf)
.hamlet shakespeare/kasapoğlu istanbul devlet tiyatrosu ***.5 (22nsn)
.arap gecesi schimmelpfening/köker ekip tiyatro ***.5 (04mrt)
.yuvaya dönmek paoletti/paoletti istanbul şehir tiyatroları ***.5 (15-17mrt) 
.bir halk düşmanı ibsen/ergen talimhane tiyatrosu ***.5 (14mrt)
.der parasit oder die kunst sein glück zu machen schiller/erpulat düsseldorfer schauspielhaus ***.5 (14ekm, düsseldorf)
.kalpak kissel/şendil istanbul devlet tiyatrosu ***.5 (01mrt)
.tık... tıkıdı... tıkılap bayramoğlu/odman altıdan sonra tiyatro *** (15ock)
.altıbuçuk marçalı/uçaray ikincikat *** (06şbt) 
.nehir butterworth/bilginer oyun atölyesi *** (11ock)
.tavşan deliği abaire/üstüner tiyatro yan etki *** (25şbt)
.teklif b.halaçoğlu-doğan-başlılar/b.halaçoğlu tiyatro pol *** (26şbt)
.ali ile ramazan mağden-karaoğlu-i.halaçoğlu/karaoğlu studio 4 istanbul *** (09şbt)
.metropolis lang-von harbou-gockel-schliesing/gockel theater bonn *** (19ksm, bonn)
.genesis bachmann schauspiel köln *** (15ara, köln)
.öğüt uslu/uslu ekip tiyatrosu *** (10şbt)
.ne istediniz? kaya/kaya paso tiyatro *** (26nsn)
.liliom molnar/paulhofer schauspielhaus bochum *** (05ksm, bochum)
.der streik rand-bachmann-gross/bachmann schauspiel köln *** (15ekm, köln) 
.kasimir und karoline von horvath/erpulat düsseldorfer schauspielhaus *** (21ekm, düsseldorf)
.das mädchen aus der streichholzfabrik kaurismaki-bösch/bösch schauspielhaus bochum *** (30ekm, bochum)
.küçük marçalı/uçaray ikincikat *** (24şbt)
.düğün (sandık lekesi) niloğlu/ileri bitiyatro *** (16mrt)
.bu sonu mutlu biten hikayelerden değil ırklı/yeniay tiyatron *** (23şbt)
.d blok d:7 baskın/baskın oyunhavası *** (07ock)
.örümcek kadının öpücüğü puig-bodeen-güneş/güneş tiyatrohal *** (03ock)
.yirmibeş ateş/sertdemir d22 *** (10ock)
.kim korkar hain kurttan albee/tekindor oyun atölyesi *** (05ock)
.kırmızı ayakkabılı kadınlar bereze/uyanıksoy tiyatro bereze *** (28ock)
.katil joe letts/birkiye tiyatro in *** (04şbt)
.1913.der sommer des jahrhunderts illies/buddeberg-kittstein theater bonn **.5 (13ara, bonn)
.taş von mayenburg/akdağ tiyatro tek ağaç **.5 (20şbt)
.küskün müzikal alkan/alkan emek sahnesi **.5 (29mrt)
.die opferung von gorge mastromas kelly/ladwig schauspiel essen **.5 (13ksm, essen)
.müziksiz evin konukları simon/saban tiyatro kare **.5 (23mrt) 
.brecht wächter/wächter theater oberhausen **.5 (12ekm, oberhausen)
.unter eis richter/martins beja düsseldorfer schauspielhaus **.5 (11ksm, düsseldorf)
.fräulein julie [applause!] stringberg-locher/locher theater bonn **.5 20ksm(bonn)
.bekleme salonu sertdemir/sertdemir altıdan sonra tiyatro **.5 (06ock)
.üç kızkardeş çehov/birkiye istanbul devlet tiyatrosu **.5 (08mrt)
.80’lerde lubunya olmak altunkaya/altunkaya tiyatro artı **.5 (01şbt) 
.ders mamet/karabulut tiyatro fora **.5 (09şbt)
.kippenberger! richter/richter schauspiel köln ** (16ara, köln)
.der schwarze schachtel bou khaled/bou khaled ** (12ara, mülheim)
.judith hebbel/paulhofer schauspiel köln ** (19ara, köln)
.gor metin/metin destar tiyatro ** (30ock)
.melek altınay/karabekir tiyatro boyalı kuş ** (10mrt)
.der nackte wahsinn frayn/sanchez schauspiel köln ** (12ksm, köln)
.korku ve sefalet ravenhill/theatre deng ü bej theatre deng ü bej *.5 (13ock)
.duvar karaağaç/karaağaç mikro sanat *.5 (03şbt)
.gürültünün içinde küçükdağ/küçükdağ görmeyeri *.5 (24mrt)
.cimri moliere/ışık istanbul devlet tiyatrosu *.5 (05nsn)
.ocak özakman/urağ istanbul şehir tiyatroları *.5 (15ock)
.evim! güzel evim! celkan/celkan bulutiyatro *.5 (28şbt)
.akdeniz kazankaya/kazankaya tiyatro pera *.5 (12ock)
.leonce und lena büchner/biel-zboralski theater bonn *.5 (26ara, bonn)
.macbeth shakespeare/engel schauspiel essen *.5 (26ekm, essen)
.gitmek polat/polat tiyatro antre *.5 (09mrt)
.adolf utton/özdilek bo sahne *.5 (26eyl)
.unutulan uşak kenar/kenar cem kenar project *.5 (21eyl)
.yolcu hikmet/urağ istanbul şehir tiyatroları * (08ock)
.kafkas tebeşir dairesi brecht/erdenk sadri alışık tiyatrosu * (22şbt)
.sus ve dinle kenar/kenar cem kenar project * (21eyl)
.iyi geceler desdemona günaydın juliet macdonald/kenter kenter tiyatrosu * (11ock)
.gerçeğin ilahi anıları obut/dinler tiyatro pov * (14ock)
.ikinci dereceden işsizlik yanığı kılcıoğlu/erdal istanbul devlet tiyatrosu * (22şbt)
.yeryüzündeki cennet pefani/pefani odysseia theatre company * (22hzr)
.vakit geldi erarslan/özcan istanbul şehir tiyatroları * (02şbt)
.enkaz labute/çalışkur craft tiyatro * (27şbt)
.rain man gordon/başar tiyatro keyif * (02mrt)
.kaplumbağa mayorga/poyrazoğlu ali poyrazoğlu tiyatrosu * (02mrt)
.lysistrata aristofanes/kocatürk istanbul şehir tiyatroları * (22mrt)
.sinan süleymaniye’de günen/gökgöz istanbul devlet tiyatrosu * (12ock)

dans
.frühlingsopfer – dreiteiliger tanzabend von pina bausch (wind von west/der zweite frühling/das frühlingsopfer) bausch folkwang universität der künste essen – julliard school, new york – folkwang tanzstudios essen ***** (22-23-24ksm, wuppertal)
.le pornograhie des ames st-pierre st.pierre company ***** (14şbt, paris)
.für die kinder von gestern, heute und morgen bausch tanztheater wuppertal pina bausch ***** (18-19ock, wuppertal)
.bandoneon bausch tanztheater wuppertal pina bausch ***** (24-25-26ock, wuppertal)
.nelken bausch tanztheater wuppertal pina bausch ***** (31ekm-01-02ksm, wuppertal)
.1980 bausch tanztheater wuppertal pina bausch  ***** (29-30ksm-01ara, wuppertal)
.foudres st.pierre st.pierre company ***** (15şbt, paris)
.viktor bausch tanztheater wuppertal pina bausch  ***** (24-25mys, wuppertal)
.soapera monnier-figarella ***** (15şbt, paris)
.twice (work-in-progress) de keersmaeker-garbin rosas ***** (19ock, wuppertal)
.b.16 (afternoon of a faun – without words – nacht umstellt) robbins – van manen – schläpfer ballett am rhein düsseldorf-duisburg ***** (13ekm, düsseldorf)
.a louer carrizo-chartier peeping tom ****.5 (26ksm, ludwigshafen)
.sacre (fiat lux – rauschen – le sacre du printemps) de candia – zöllig – wigman theater osnabrück & theater bielefeld ****.5 (03ara, bielefeld)
.wiesenland bausch tanztheater wuppertal pina bausch  ****.5 (07-09ksm, wuppertal)
.sweet mambo bausch tanztheater wuppertal pina bausch ****.5 (15-16ksm, düsseldorf)
.bamboo blues bausch tanztheater wuppertal pina bausch **** (15-18ksm, düsseldorf)
.the oracle tankard **** (14ksm, düsseldorf)
.ozoon nadj centre chorégraphique national d’orléans **** (27hzr, paris)
.kültürlerarası diyalog günü (cesur yeni dünya – mantra – biz/we) başaran – rüstem – dehmen mdt-istanbul ***.5 (02mys)
.cinderella celis aalto ballett ***.5 (10ara, essen)
.DEBOUT! delaunay ***.5 (16ksm, düsseldorf)
.iTMOi akram khan akram khan company ***.5 (24ekm, düsseldorf)
.gri & gitme demedim! yüksel ***.5 (11hzr)
.there is a time – etude – chaconne – come with me limon – pederneiras limon dance company ***.5 (08mrt)
.mazurkas – the moor’s pavane – come with me limon – pederneiras limon dance company ***.5 (07mrt)
.utopia pagés maria pagés compania ***.5 (01mrt)
.b.18 (episodes – sinfonies – sorrowful songs) balanchine – schläpfer – christe ballett am rhein düsseldorf-duisburg ***.5 (23ock, duisburg)
.beauty remained for just a moment then returned gently to her starting position orlin moving into dance mophatong *** (16ekm, köln)
.b.17 (7) schläpfer ballett am rhein düsseldorf-duisburg *** (06ara, düsseldorf)
.liminal bilgen motto dans kolektif *** (05-06mrt)
.by the way okurgan *** (27nsn)
.tortu tuna remdans *** (28eyl)
.shahrokh moshkin ghalam & barbad project moshkin ghalam *** (11ekm, köln)
.milonga! cherkaoui sadlers wells production *** (30mys)
.[protected zone] kaiser-antonino kaiser antonino dance ensemble *** (24ağs, duisburg)
.reverie nascimento **.5 (16ksm, düsseldorf)
.afro-dites/kaddu jigeen! g.-p.acigny cie jant-bi jigeen **.5 (07ara, düsseldorf)
.happy together riepe ben j. riepe kompanie **.5 (20ekm, düsseldorf)
.dansmavi (creatures – circle of fifths – minyatür) de bana – d’amboise istanbul devlet balesi **.5 (08şbt)
.d’ansamble III (peeble – sarkaç – hür – izdüşüm – noktürn – ışığa izin ver) mertel – cansız – kodal – çelik – öztürk – özaydın istanbul devlet balesi ** (30nsn)
.the smartphone project prioville-merighi fabien prioville dance company ** (14ksm, düsseldorf)
.the pin akika tanztheater bremen ** (23ara, bremen)
.chopin numero uno – carmina burana wainrot bordeaux ulusal operası bale tiyatrosu ** (06nsn)
.kont dracula magalashivili ankara devlet balesi * (21hzr)

opera 
.orphée et eurydice gluck/castellucci royal opera la monnaie/de munt ***** (01tem, brüksel)
.orlando furioso vivaldi/mahler theater bremen ***** (22ara, bremen)
.die zauberflöte mozart/kosky oper am rhein düsseldorf-duisburg **** (25ara, duisburg)
.l’incoronazione di poppea monteverdi/wilson opera national de paris ***.5 (30hzr, paris)
.macbeth verdi/hermann aalto musik-theater ***.5 (21ksm, essen)
.der freischütz von weber/baumgarten theater bremen ***.5 (20ara, bremen)
.beklenmedik karşılaşma gluck/spirei salzburger landestheater *** (14hzr)
.written on skin benjamin/szemeredy-parditka theater bonn *** (05ara, bonn)

kukla 
.krabat bachleitner düsseldorfer marionetten-theater **** (20ekm, düsseldorf)

çağdaş sirk 
.azimut bory aurélien bory/groupe acrobatique de tanger ****.5 (26hzr, paris)
.tabac rouge thiérrée la compagnie du hanneton *** (18şbt, paris)

müzikal
.jesus christ superstar rice-webber/mehmert theater bonn *.5 (11ara, bonn)
.im weissen rössl müller-charell-benatzky/weise düsseldorfer schauspielhaus *.5 (02ara, düsseldorf)  

ruhrtriennale 2013 (23 ağustos – 06 ekim) 
.playing cards: HEARTS fortier-guerinik-grant-hughes-hunter-lepage-magni-normand/lepage ex machina ***** (04ekm, essen)
.vortex temporum de keersmaeker rosas  & ictus ***** (06ekm, bochum)
.stifters dinge goebbels **** (05ekm, duisburg)

düsseldorf festival! (18 eylül – 06 ekim)
.plan b bory-soltanoff cie 111 ****.5 (03ekm)
.opus lifshitz circa & quatour debussy ***.5 (06ekm)

19. istanbul tiyatro festivali (09 mayıs – 05 haziran)
.bir halk düşmanı ibsen/ostermeier schaubühne ****.5 (29mys)
.aldatma pinter/arslan 0090 ****.5 (16mys)
.bir yaz gecesi rüyası shakespeare/hall propeller theatre company **** (22mys)
.gergedanlaşma 2.014 tekand/tekand studio oyuncuları ***.5 (05hzr)
.yanlışlıklar komedyası shakespeare/hall propeller theatre company ***.5 (23mys)
.ne yaptıysak nafile... maslowska/jarzyna tr warszawa ***.5 (10mys)
.hiatus bilgen motto kolektif *** (28mys)
..--.-- gövde gösterisi tuna remdans **.5 (17mys)
.proust pamuk bellek proust-pamuk/garbaczewski-koyuncuoğlu opole theatre * (04hzr)

ruhrtriennale 2014 (15 ağustos – 28 eylül)
.le sacre du printemps castellucci ruhrtriennale production  ***** (23-24ağs, duisburg)
.de materie andriessen/goebbels ruhrtriennale production ***** (23ağs, duisburg)

30 Ağustos 2014 Cumartesi

2013-2014 müzik sezonu

(01 eylül 2013 - 31 ağustos 2014)

.maria joao pires – ivan fischer – budapest festival orchestra ***** (23ekm, kölner philharmonie/köln)
.uhuhboo project ***** (29ksm cafe ada/wuppertal)
.mitsuko uchida ***** (21ock alfried krupp saal/essen)
.rudolf buchbinder beethoven sonatları VI ***** (22mrt, süreyya operası)
.markus stenz – gürzenich-orchester köln mahler 6 ***** (10ksm, kölner philharmonie/köln)
.rudolf buchbinder beethoven sonatları II ***** (16mrt süreyya operası)
.rudolf buchbinder beethoven sonatları I ***** (15mrt süreyya operası)
.rudolf buchbinder beethoven sonatları IV ***** (19mrt süreyya operası)
.rudolf buchbinder beethoven sonatları V ***** (21mrt süreyya operası)
.balanescu quartet & félix lajko ***** (25ks, opera barmen/wuppertal)
.nicholas rimmer – ning feng – sebastian klinger ***** (06ekm, alfried krupp saal/essen)
.hélene grimaud – jukka-pekka saraste – wdr sinfonieorchester köln ***** (19ekm, kölner philharmonie/köln)
.valery gergiev – orchestre du theatre mariinsky ***** (17şbt, salle pleyel/paris)
.savina yannatou & primavera en salonico ***** (01ara, skulpturenpark/wuppertal)
.karen cargill – valery gergiev – london symphony orchestra ***** (10ksm, alfried krupp saal/essen)
.ivan fischer – budapest festival orchestra mahler 9 ***** (08ara, alfried krupp saal/essen)
.hilary hahn – paarvo jaervi – frankfurt radyo senfoni orkestrası ***** (26mrt, işsanat)
.max raabe & palast orchester ***** (07ekm, historische stadthalle/wuppertal)
.rudolf buchbinder beethoven sonatları VII ***** (23mrt, süreyya operası)
.philippe jaroussky – nathalie stutzmann – orfeo 55 ***** (18ara, kölner philharmonie/köln)
.natacha atlas ***** (11nsn, cemal reşit rey k.s.)
.luz casal ***** (21nsn, cemal reşit rey k.s.)
.nicola benedetti – leonard elschenbroich – sascha goetzel – borusan istanbul filarmoni orkestrası ***** (13mrt, lütfi kırdar u.k.s.s.)
.rudolf buchbinder – chiara skerath – rachel frenkel – frederic antoun – markus marquardt – tc kültür ve turizm bakanlığı devlet çoksesli korosu – sascha goetzel – borusan istanbul filarmoni ork. ****.5 (10nsn, zorlu p.m.)
.lars vogt – markus stenz – gürzenich-orchester köln ****.5 (08ekm, kölner philharmonie/köln)
.dorothea brandt – michel plasson – sinfonieorchester wuppertal ****.5 (20ekm, historsiche stadthalle/wuppertal)
.nelson freire – marin alsop – orquestra sinfonica do estado de sao paulo ****.5 (09ekm, kölner philharmonie/köln)
.susanna baca ****.5 (24ksm, skulpturenpark/wuppertal)
.daniel barenboim ****.5 (17ara, kölner philharmonie/köln)
.rudolf buchbinder beethoven sonatları III ****.5 (18mrt, süreyya operası)
.maxim vengerov – polonya oda orkestrası **** (11şbt, işsanat)
.matthew trusler – victoria safronova – mika pohjonen – dmitry lavrov – chor des städtischen musikvereins zu düsseldorf – ari rasilainen – düsseldorfer symphoniker **** (13ekm, tonhalle/düsseldorf)
.maria josé siri - alex vicens - eralp kıyıcı - alper göçeri - utku bayburt - can reha gün - ozan kutlar - mehmet altıparmak - borusan istanbul filarmoni korosu - sascha goetzel – borusan istanbul filarmoni orkestrası tosca **** (20mrt, lütfi kırdar u.k.s.s.)
.thomas hengelbrock – balthasar-neumann-chor **** (04ara, tonhalle/düsseldorf)
.fazıl say – kristjan järvi – gstaad festival orchestra **** (08ara, kölner philharmonie/köln)
.andreas grau & götz schumacher – gmd andrey boreyko – düsseldorfer symphoniker **** (17ksm, tonhalle/düsseldorf)
.rosen rusinov – toshiyuki kamioka – sinfonieorchester wuppertal **** (20ock, historische stadthalle/wuppertal)
.seda amir-karayan – katharina leyhe – henner leyhe – michael dahmen – philharmonischer chor köln – fleischmann choir cork/ireland – horst meinardus – neue philharmonie köln **** (03ksm, kölner philharmonie/köln)
.baiba skride – zoltan kocsis – macaristan ulusal filarmoni orkestrası **** (01nsn, işsanat)
.zoltan kocsis – macaristan ulusal filarmoni orkestrası **** (02nsn, işsanat)
.kalevi kiviniemi **** (20ekm, st.andreas kilisesi/düsseldorf)
.wihan kuvartet **** (09nsn, albert long hall)
.anna vinnitskaya – sascha goetzel - borusan istanbul filarmoni orkestrası **** (12mys, lütfi kırdar u.k.s.s.)
.patricia kopatchinskaja – fuensanta “la moneta” – agustin diassera – bavyera radyo oda orkestrası **** (17nsn, işsanat)
.sergey krylov – dmitry kitajenko – gürzenich-orchester köln ***.5 (28ekm, kölner philharmonie/köln)
.dezsö ranki – gabor takacs-nagy – budapeşte festival orkestrası ***.5 (03nsn, cemal reşit rey k.s.)
.zbigniew preisner & lisa gerard ***.5 (08mys, istanbul k.m.)
.johannes geffert ***.5 (13ekm, st.andreas kilisesi/düsseldorf)
.gong myoung ***.5 (29ksm, cafe ada/wuppertal)
.sol gabetta – giovanni antonini – basel oda orkestrası *** (29ock, işsanat)
.giorgos dalaras rembetiko unplugged *** (29ağs, harbiye cemil topuzlu açıkhava tiyatrosu)

NOW! das festival für neue musik sound surround (25 ekim – 17 kasım)
.musikmaschinen katia guedes – lesley olsom – alexander babel – titus engel – kammerensemble neue musik berlin **** (26ekm, alfred krupp saal/essen)
.gloria veronika winter – constanze backes – beat duddeck – raimund fürst – georg poplutz – nils giebelhausen – manfred bittner – markus flaig – jörg breiding – folkwang vokalensemble – johann rosenmüller ensemble ***.5 (26ekm, essen katedrali/essen)

42. istanbul müzik festivali (01-27 haziran)
.kirill troussov – gautier capuçon – jerome ducros ***** (24hzr, albert long salonu)
.diana damrau – xavier de maistre ***** (23hzr, albert long salonu)
.yuri bashmet – andres mustonen – varşova filarmoni korosu – sinfonia varsovia ***** (13hzr, aya irini)
.daishin kashimoto, lise berthaud, françois salque, eric le sage ***** (06hzr, albert long salonu)
.julian rachlin – krzysztof penderecki – sinfonia varsovia ***** (17hzr, aya irini)
.tedi papavrami – xavier phillips – françois-frederic guy ****.5 (20hzr, surp vortvots vorodman kilisesi)
.christian vasquez - venezüella teresa carreno gençlik orkestrası **** 10hzr zorlu psm
.sait faik fazıl say – özen yula – borusan quartet – derya türkan – hakan güngör – aykut köselerli – zeynep halvaşi – serenad bağcan - demet evgar – songül öden – esra bezen bilgin ***.5 (25hzr, burgazada meydanı)

 21. istanbul caz festivali (01-16 temmuz)
.mozdzer danielsson frecso trio ***** (03tem, cemal reşit rey k.s.)
.mehliana feat. brad mehldau & mark guiliana ***** (08tem, haliç k.m.)

22 Ağustos 2014 Cuma

"macbeth, william shakespeare'in bir trajedisi, théatre du soleil'de oynandığı şekliyle"



şimdiki zaman
ariane mnouchkine/théatre du soleil'in 1980'lerin ilk yarısında sahnelediği shakespeare üçlemesi (2. richard, 12. gece ve 4. henry) hala konuşulur. japon kabuki tiyatrosu etkisindeki bu yapımlar o dönemde dünyada çeyrek milyon seyirciye ulaşmış.

mnouchkine'nin tekrar shakespeare'e dönmesi heyecanla bekleniyormuş; geçen yılın sonlarında kulislerde "macbeth"in adı geçmeye başlamış. prömiyer önce shakespeare'in doğum/ölüm günü kabul edilen 23 nisan olarak saptanmış, sonra bir hafta ertelenmiş; ön gösterimlerde önce seyirciler izlemiş oyunu, sonra eleştirmenler..
30 nisan 2014'de yaratım süreci biten "macbeth, une tragédie de william shakespeare, comme ell est jouée au théatre du soleil (macbeth, william shakespeare'in bir trajedisi, théatre du soleil'de oynandığı şekliyle)" 2 mayıs - 13 temmuz 2014 tarihleri arasında cartoucherie'de 64 kere sahnelenmiş ve şimdiden 32.444 seyirciye ulaşmış.

ikinci günkü biletim..
 
28-29 haziran tarihlerinde hayatımında ilk defa canlı olarak bir ariane mnouchkine-théatre du soleil yapımı izleme şansını yarattım kendime. işte yapım hakkındaki görüşlerim:

mnocuhkine/théatre du soleil'in "macbeth"'i günümüzde geçiyor. helikopter sesleri, dizüstü bilgisayar, çelik yelek, televizyon habercilerinin kameraları-mikrofonları, düz ekran televizyonlar ve diğer eşyalar yaşadığımız zamanı işaret ediyor; ancak spesifik olarak bir ülke, bir "başkan" veya "başbakan" adres gösterilmemiş sanki.
oyunu beraber seyrettiğim paris'li arkadaşlarıma macbeth'in vücut dilinde sarkozy'e gönderme var mı diye sordum; çok fazla televizyon izlemedikleri için kesin bir cevap veremeyeceklerini söylediler. sarkozy'den belki iz var, belki yok, ama kesin olan şu ki, mnouchkine "macbeth"i günümüze taşıyarak macbeth karakterini dünya üzerindeki bütün çağdaş tiranların/zorbaların simgesi haline getirmiş. mnouchkine'in "macbeth" yorumu politik ve ahlaki!

oyun başlamadan önce..

cadılar
çağdaşlaştırılmış "macbeth"te cadılara ne oldu peki derseniz; cadılar arkaik kostümler içerisindeler. mnouchkine oyunu çağdaşlaştırırken cadıları arkaik bırakarak insanlığın kadim geçmişine referans vermiş; sanki macbeth ile doğaüstü güçler arasındaki ilişki üzerinden bütün zamanları, geçmiş ile şimdiyi birleştirmiş.

macbeth ile banquo'nun cadılarla ilk karşılaşma sahnesinde; hemen bu sahne öncesinde normal insanlar gibi sahnede dolaşan cadılar, sahne mekanının ortasındaki küçük bir tepe (rengiyle ve formuyla avustralya'daki uluru kızıl kutsal kayasına çok benziyordu) üzerine yerleştirilen üç devasa taşlaşmış başa dönüşürler.

ister istemez; aklıma önce nemrut dağı'ndaki tanrı başları, sonra da nuri bilge ceylan'ın "bir zamanlar anadolu'da" filminde şimşekle anlık aydınlanan tepenin yamacındaki taştan devasa baş heykeli geliyor. (malum, nbc türkiye dışında en çok fransa'da biliniyor ve tutuluyor; daha cannes'da ödül almadan "kış uykusu"nun 6 ağustos'ta fransa'da gösterime gireceği duyurulmuştu örneğin. dolayısıyla mnocuhkine'in "bir zamanlar anadolu'da"yı izlemiş olma ihtimali yüksek.)

ikinci perdedeki hekate ile cadıların buluşma sahnesinde müzik olarak anadolu topraklarından bir ezginin kullanılması da, mnocuhkine'in kadimliği vurgularken referansını anadolu topraklarından almış olabileceği hissimi kuvvetlendirdi.

hançer
mnouchkine çağdaşlaştırdığı "macbeth"te tipik ve baskın "macbeth" imge ve kavramlarından hiçbirine yer vermemiş. söz konusu mnouchkine olunca tipik veya geleneksel bir shakespeare-macbeth yapımı beklentisine girmenin abes olacağı zaten baştan belliydi, ancak yine de "macbeth" denince ilk akla gelen imgelerden/kavramlardan hançer, ele bulaşmış kanın yıkanması, gece ve uyku gibilerinin bile bu yapımda hissedilir derecede yer bulmaması şaşırtmadı değil beni.

kırmızı
mnocuhkine diğer -çok çiğnenmiş- imge ve kavramlardan ilerlemese de, yorumunda kırmızı rengi bolca kullanmış:
hemen oyunun başında cadıların zeminde kırmızı at kıllarından oluşturdukları çember; kral duncan'ın macbeth'lerin şatosuna geldiğinde leydi macbeth'in duncan'ın ayakları altına kırmız güllerden bir yol sermesi; hemen ardındaki macbeth-banquo-fleance sahnesinde yerdeki kırmızı gül çizgisinin kuvvetlendirilmesi ve bu sahnenin devamında macbeth'in cinayeti işlemekten kuşku duyduğu iç konuşmasını kırmızı güllerin üzerinde yapması; ikinci perdede macbeth'in banquo'nun katillerine direktif verdikten sonra karısıyla konuştuğu sahnede omuzuna aldığı kırmızı şal; macduff'ın ailesinin katledilmesi sahnesinde ise kırmızı lekeli beyaz çarşaflar..

leydi macbeth
malum, shakespeare leydi macbeth'in "erkek" tarafına metinde bir-iki defa değinir; mnouchkine de bu referansın üzerine gitmiş sanki.

oyunda leydi macbeth'in seyirciye ilk defa göründüğü sahne şöyle: bir figür seyirci tribünlerinin içinden/altından sahneye bağlanan köprü üzerinde seyircilere arkası dönük sahneye doğru yürür. gerek siyah pantalon-beyaz gömlekten oluşan kıyafeti gerekse de kısa saçları ilk anda, gördüğümüzün bir kadın mı yoksa erkek mi olduğunun ayırdına net olarak varmamızı engeller. figürün elinde bir şey (mektup) vardır ama bir süre konuşmadan ilerlediği için sesini de duymayız.
mnouchkine, cinsiyet belirsizliğinin gerilimini havada tutmak ister gibidir. figür konuşmaya başladığında, hala arkasını dönmemiş olsa da, onun kadın ve "leydi macbeth" olduğunu anlarız.

leydi macbeth'in kıyafetleri sondaki delilik/mektup sahnesine kadar erkeksi kalmaya devam eder.. bu sahnede ise gecelikle ve su dolu bir küvetin içinde savunmasız ve kırılgandır.

siyah at ile beyaz at
mnouchkine'in "macbeth"inin beni en çok etkileyen sahnesi macbeth'in kral duncan'ı öldürmesinin hemen ardından leydi macbeth ile karşılaştıkları sahneydi.
oyunun özgün metninde şatonun avlularından biri olarak belirlenmiş bu sahneyi mnouchkine bir ahıra; birbirlerinden biraz uzak konumlanmış bölmelerinde huzursuzca tepinen siyah bir at ile beyaz bir atın bulunduğu bir ahıra taşımış.

fuayede replikası bulunan eugene delacroix'nın 1860 tarihli "chevaux arabes se battant dans une écurie (bir ahırda kavga eden arap atları)" tablosu..

cartoucherie'deki fuayenin duvarlarını kaplayan çeşitli kültürlerden "macbeth" film-tiyatro afişlerinin arasında eugene delacroix'nın "bir ahırda kavga eden arap atları" adlı tablosunun da bulunuyor olması, mnouchkine'in siyah ile beyaz atlar üzerine etraflıca düşündüğünün göstergesi.


bölmelerinde tepinen siyah at ile beyaz at imgesi delacroix görsel referansının ötesinde anlamlar da içeriyor kanımca.
platon (eflatun), phaedrus diyalogunda insan ruhunu yorumlarken at arabası alegorisini kullanır. platon çeşitli parçalardan meydana geldiğini ve ancak bu parçaların birbirleriyle doğru bir ilişki içinde olmaları sayesinde erdeme ve düzene kavuşabileceğini savunduğu insan ruhunu biri siyah diğeri beyaz, iki kanatlı-attan ve sürücüden oluşan bir at arabasına benzetir.
beyaz at asil, uysal, yürekli ve atılgandır; rasyonel, ahlaki ve pozitif bir doğası vardır. bedensel hazlar, arzular, irrasyonel istekler ve acılarla ilişkilendirilen iştah sahibi soysuz siyah at ise hırçındır ve daima arabacının talimatlarının aksine hareket eder. bu iki atı farklı yönlere gitmeyecek şekilde, aydınlanmaya doğru yönelten, aklın ve mantığın simgesi ise sürücüdür.
platon, parçaların kendi sınırlarını bilmeleri ve doğal durumlarında olmaları hâlinde ruhta doğruluğun, adaletin, erdemin gerçekleşeceğini savunur.


mnocuhkine'in "macbeth"inde şu soruları sorar gibidir:
tereddütler içinde gidip gelen, bir an kararlı ve gözükara bir şekilde vahşi cinayeti işleyebilecek olan, ancak hemen ardındansa pişmanlık ve vicdan azabı duyacak kadar insafa gelen macbeth at arabasının düzeni/dengeyi bir türlü kuramayan sürücüsü müdür; yoksa, beyaz at tereddütler içindeki macbeth'e, siyah at ise cinayet konusunda gözükara leydi macbeth'e mi tekabül eder?.. o zaman sürücüde cisimlenen akıl ve mantık ne haldedir, kimdedir; dizginler kimin elindedir?..

tiyatro tekniği olarak ise; bu sahnedeki atların gerçek olmadıklarını, ama gerçek boyutlarda olduklarını -ve net bir şekilde fark edilemeyen (edilmesi istenmeyen) 2-3 kuklacı tarafından ustaca "canlandırıldıklarını" belirtmeden geçmek istemem..

sahne
"macbeth"de 40 oyuncu görev alıyor; oyuncular her an "oynamıyorlar"; koken adı verilen siyah kıyafetli sahne görevlileriyle birlikte sahne geçişlerinde dekorları ve aksesuarları da değiştiriyorlar. kalabalık bir kadro olduğu için kurulup sökülme işi hızlı ve çabuk gerçekleştiriliyor.

hiç bir sahnede birbirinin aynı dekor kullanılmıyor ve her sahne için en küçük detayına kadar farklı dekorlar getirilip kuruluyor. halısından sehpalarına, servis masalarından duvarlarına, sokak lambasından parapetlerine, araba farlarının ışıklarından silah atış poligonuna; o sahne neleri gerektiriyorsa getirilip yerleştiriliyor.
belli ki bütün o duvarlar ve aksesuarlar mnouchkine için çok önemli. gerçekten de öyle; oyunu iki kere izlediğim için özellikle dikkat ettim, hiç bir aksesuar sahne üzerinde boşuna değil, mutlaka kullanılıyor, hiç bir duvar "dekor" değil, mutlaka bir oyuncunun "mekanına" dönüşüyor, hiç bir parapet boşuna oraya yerleştirilmiyor, arkasında, önünde veya üstünde mutlaka bir "oyun alanı" tanımlıyor ve bu alan oyuncular tarafından kullanılıyor.

bir arkadaşımla, mnouchkine'i ve bir gün sonra seyrettiğim robert wilson'ın paris ulusal operası'ndaki son prodüksiyonu, monteverdi'nin "l'incoronazione di poppea" operasını konuşurken, çok hoş bir karşılaştırma yaptı: "sahne üzerinde wilson fotoğraf çekiyor, mnocuhkine film" dedi. gerçekten de öyle; müthiş bir hız, hareket, devinim var sahnede; hem sahnelerin içinde protagonistlerin ve ikincil-üçüncül karakterlerin hareketleri bağlamında hem de sahneler arasındaki dekor değişimleri sırasında.

yapımın genelinde oyunculuklar doğal-gerçekçi tarzda. ancak, -ilginç bir şekilde- dekorların değişimi göstermeci bir üslupla yapılıyor; yani, özellikle figüran oyuncular bedenleriyle "bakın şu anda dekorları değiştiriyoruz, ama bir yandan da üzerimizdeki kostümlere göre değiştirdiğimiz mekandaki rolümüzü de oynuyoruz" halindeler. tam da brecht'in amaçladığı yabancılaştırma efekti böyle işliyor olsa gerek!
bir örnek vermek gerekirse; ikinci perdede, macbeth'in banquo'nun hayaletini gördüğü sahnenin değişiminde bu sahnede rol alan garson ve hizmetçi kılığındaki oyuncular, ellerindeki aksesuarları (tepsileri, bardakları) sahne dışına taşırken abartılı bir şekilde hem taşıdıklarını gösteriyorlar, -ama ilginç bir şekilde- hem de rollerine devam ediyorlar; mesela başgarson diğer hizmetçilere eliyle hadi hadi hızlı hızlı gibisinden bir hareket yapıyor.

mnouchkine geniş ve büyük sahneyi ve kalabalıkların koreografisini ustaca tasarladığı gibi, gereken sahnelerde aza ve öze inmesini de çok iyi biliyor.
örneğin; sonlara doğru macbeth'in, karısının ölümünü de öğrendikten sonra, içinde bulunduğu duruma iyice "sıkıştığı" savaş sahnesinde, mnouchkine onu bir koruganın içine hapsediyor ve eyirciye sadece küçücük pencere deliklerinden gösteriyor; bir protagonistin ruhsal durumu bu kadar yetkin bir şekilde fiziksel mekanın diline tercüme edilebilir.

çember
ilk sahnelerden birinde, macbeth kral duncan'ı öldürmeden önce kuşkular içindeyken, tam da işleyeceği cinayetten vazgeçmeyi düşünürken eğilerek, zemine yayılı kırmızı gülleri kenara itip elleriyle toprağı kazması ile ikinci perdedeki parti sahnesinde fleance'ın babası banquo'nun hayaletini yeraltından/topraktan yukarı çekmesi ve; sondan bir önceki sahnede macduff koruganın üzerinde, macbeth içindeyken macduff'ın elindeki bıçakla tepedeki delikten aşağıya doğru hamleler yaparak, bıçak darbeleriyle macbeth'i öldürmesi mizansenleri birbirleriyle örtüşürler.

savaşın olduğu ve cadıların çıktığı ilk sahnede at kıllarıyla kaplı zeminde; ortadaki tepeyi çevreleyen kırmızı iplerden geniş bir daire ve solda demirden bir haç vardır. cadılar haça çaput bağlarlar.
son sahnede ise zemin yine at kıllarıyla kaplıdır; bu sefer ortada, macbeth'in savaşta içine saklandığı korugan vardır; ve demir haç solda durmaktadır.

mnouchkine'in "macbeth"inde açılan parantezler kapatılır, çizilen çemberler kapanır; oyun başladığı yerde biter..
mnocuhkine; sonunda kötüler öl(dürül)seler de, zulüm, zorbalık ve cinayetlerin hiç bitmeyeceğini, onların yerini yenilerinin alacağını, kanla yazılı bu kısır döngünün devam edeceğini söyler gibidir..

oyun bittikten sonra..

gelecek zaman
"macbeth" 8 ekim'den itibaren tekrar cartoucherie'de sahnelenmeye başlayacak ve gösterimler 2015 mart'ının sonuna kadar devam edecek. ama büyük bir farkla!
evet, ekim'de cartoucherie'ye "macbeth" izlemeye gidenler, benim yukarıda anlattıklarımın hiçbirini göremeyebilirler! çünkü kulislerde, mnouchkine'in théatre du soleil serüveninde başından beri yanında olan yol arkadaşı, bir çok oyunun yazarı hélène cixous'nun yapımı tekrar ele alacağı ve günümüz fransa'sındaki yolsuzluk olaylarına sıkı göndermeler yaparak radikal değişikliklere gideceği söyleniyor. cixous belki mnouchkine'in bizzat bu proje için özel olarak yaptığı -ancak, bazı eleştirmenler tarafından, günümüze uyarlanmış "macbeth"e uyumsuz görülen- ağdalı çevirisini ve eski usul abartılı oyunculukları da törpüler, kim bilir..

 program broşüründen: ariane mnouchkine oyuncularla birlikte..

21 Ağustos 2014 Perşembe

"yavaş adam"dan



"...
  "Kapına geldiğim günden şu ana dek," kadın hala konuşuyor, "hiç sinirlenmediğimi kabul edersin, değil mi, Paul? Ne küfrettim ne ters bir laf söyledim. Durmadan şakalar yaptım ve seni bir İrlandalı gibi pohpohladım. Sana şunu sorayım: Ben aslında nasıl biriyim biliyor musun?"
  Paul susuyor. Aklı başka yerde. Elizabeth Costello'nun aslında nasıl biri olduğu umrunda değil.
  "Ben alıngan bir ihtiyarım, Paul. Sinirlendim mi gözüm dünyayı görmez. Aslında yılan gibiyim biraz. Sana pek yük olmayışımın tek sebebi, uslu duracağıma kendi kendime söz vermem. Ama çok zor oldu bu, inan. Kim bilir kaç kez sinirlerime zor hakim oldum. Sana kaplumbağa gibi yavaşsın, fazla titizsin filan demiştim ya, bunlar, hakkında söylenebilecek en kötü şeyler mi sanıyorsun? Çok daha kötü şeyler söylenebilir, inan. Bir insan en kötü yönlerimizi, en kötü ve incitici yönlerimizi biliyorsa ve bunları söylemeyip gizliyor, bize gülümsemeyi ve şakalar yapmayı sürdürüyorsa, buna ne deriz? Sevgi deriz. Hayatının bu son döneminde, başka kimden sevgi görebilirsin ki, seni çirkin ihtiyar? Evet, çirkin ne demektir ben de bilirim. İkimiz de çirkiniz, Paul, yaşlı ve çirkiniz. Dünyanın tüm güzelliklerini kucaklamak istesek de. İçimizdeki bu arzu asla sönmez. Ama dünyanın tüm güzellikleri ikimizi de istemiyor. Bu yüzden daha azıyla, çok daha azıyla yetinmek zorundayız. Hatta bize sunulan neyse kabul etmek zorundayız, yoksa aç kalırız. Yani iyi kalpli bir vaftiz anası bizi içinde bulunduğumuz iç karartıcı ortamdan; imkansız, zavallıca, gerçekleştirilmesi olanaksız düşlerimizden çekip almak isterse onu reddetmeden önce iyice düşünmeliyiz.
  Sana bir daha düşünmen için bir gün, yirmi dört saat veriyorum Paul. Reddersen, şimdiki yolunda ağır ağır gitmekte ısrarlıysan, o zaman sana neler yapabileceğimi göstereceğim, nasıl tükürebildiğimi göstereceğim."
..."

- j. m. coetzee
can yayınları (çeviri: dost körpe)

19 Ağustos 2014 Salı

midilli'de dört gün, 04

bu yazki midilli izlenimlerimi küçük bir fotoğraf albümüyle bitiriyorum. 
darısı önümüzdeki yazların başına..


petra manastırı ve kumsalı



ada sokaklarında kediler




yunan birası mythos ve yanında sarmısaklı susamlı kızarmış ekmekler




ada sokaklarından enstantaneler


dolunay çıkarken ada kırsalında bir ev 

molyvos'ta dolunay 


17 Ağustos 2014 Pazar

midilli'de dört gün, 03

midilli seyahati izlenimlerine devam etmeden önce, "yunan usulü ladotry peyniri nasıl yenir?" sorusunu merak edenlere cevap veriyim; çok basit:
peynir tekerleğinden 1 cm'den biraz az kalınlıkta yuvarlak bir parça kesilir, her tarafı suyla ıslatılır, bir tabağa yayılmış unla kaplanır ve azıcık zeytinyağı konmuş kızgın tavada önü-arkası kızarıncaya kadar bekletilir.. ve tabii ki, sıcak sıcak afiyetle yenir..






yunanistan'da piraeus bankası'nın sponsorluğunu üstlendiği bir endüstri mirası koruma projesi var. bu kapsamda, yunanistan genelinde, konusunda örnek teşkil eden kullanılmayan fabrikalar aslına uygun olarak restore ediliyor ve müzeye dönüştürülüyor; o fabrikalardaki üretim aşamaları (hem o fabrika özelinde tarihsel olarak, hem de ürünün üretiminin özelindeki gelişmeler bağlamında) anlatılıyor; restore edilmiş makinalar, interaktif panolar ve daha bir çok farklı çağdaş sergileme tekniğiyle..

yunanistan'ın üçüncü büyük şehri volos'ta tuğla fabrikası müzesi'ni gezmiştim 5-6 yıl önce. midilli'de, adanın zeytinyağı meşhur olduğu için, turistik broşürlerde iki zeytinyağı fabrikasının adı geçiyordu; ben, daha önceden volos örneğini görmüş olduğum için, piraeus bankası'nınkine gittim. mitilini ile molyvos yolu üzerinde, yoldan çok uzak olmayan agai paraskevi köyündeki müzenin tam adı: lesvos adası endüstriyel zeytinyağı üretim müzesi.




müzedeki sergi vitrinlerinden birinde joseph beuys'un 1984'de paris'te sergilediği "olivestone" enstalasyonunun 2009'da burada tekrar sergilendikten sonra müzeye kalmış olan beuys etiketli zeytinyağı şişesi sergileniyor.
enstalasyon 16.yy'dan kalma -içi zeytinyağı dolu- taş bir havuz, devasa bir zeytin dalı ve yüzlerce zeytintağı şişesinden oluşuyormuş. taş tarihi, zeytin barışı, zeytinyağı ise tarih ile barışın meyvasını ve üretkenliği temsil ediyormuş.

şansıma, müzenin geçici sergi salonunda yunan ve türk fotoğrafçıların zeytin ve zeytinyağı üretimiyle ilgili çektikleri fotoğraflardan oluşan "derin kökler, ortak kökler" adlı fotoğraf sergisi vardı.

16 Ağustos 2014 Cumartesi

midilli'de dört gün, 02



yunan arkadaşlarıma "midilli'ye gideceğim, hangi kumsalı en iyisidir" diye sorunca, birbirlerinden habersiz ikisinin de verdiği tek cevap vardı: eressos.

eressos; lesvos adası'na adını veren lezbiyen şair safo (sappho)'nun doğduğu yerleşim.



eresso kumsalı sadece midilli adası'nın değil, yunanistan'ın en güzel kumsallarından biri sayılıyormuş.
şansıma, benim gittiğim gün deniz çok dalgalıydı; keyfini çıkaramadım.
açık denize baktığı için buz gibi olacağını da ummuştum; oldukça ılıktı maalesef!
denizinden ziyade, denize çıkma yapan lokantalarının görüntüsü etkiledi beni.








eressos, midilli adası'nın en hippi, en rahat, en salaş köyü.
eressos'u mekan tutanlar ise ruhani lider osho'nun muritleri, gay çiftler, lezbiyenler, sanatçılar ve -yunan adalarının bence en güzel özelliği olan, bu tür "rahat" insanlarla aynı havayı solumaktan "rahatsız" olmayan- çocuklu aileler ve hetero çiftler..





eressos'tan molyvos'a dönüş ise; uzun zamandır yaptığım en etkileyici doğa yolculuğu idi.
ay yüzeyi gibi bakir bir doğa; kekik ve ot kokusu; vadilerden fışkıran zakkumlar; neredeyse kimsenin olmadığı bomboş bir yol..


eresos'la ilgili geniş bilgi için tıklayın.
safo ile ilgili geniş bilgi için tıklayın.