03 MART

fotoğraf: mehmet kerem özel

1585 andrea palladio'nun tasarladığı teatro olimpico açılmış

 

1875 georges bizet''nin carmen adlı operasının dünya prömiyeri paris'te opéra-comique'te gerçekleştirilmiş

1913 binlerce kadın washington, d.c.'de seçilme hakkı için yürümüş

1923 time dergisi ilk defa yayınlanmış

1938 suudi arabistan'da petrol bulunmuş

1939 bombay'da gandhi hindistan'daki otoratik yönetime karşı açlık grevine başlamış

1982 londra'da barbican centre açıldı

1994 ışıl kasapoğlu'nun diyarbakır devlet tiyatrosu yapımı olarak yönettiği macbeth'i istanbul taksim sahnesi'nde hayranlıkla seyrettim; seyirciye doğru eğimli ahşap zemindeki küçücük deliklerden kanların akması ve oyuncuların o kanlara bulanmasının bende bıraktığı etki hala baki ve taze

An étude on the primal matter of hu"man"kind

Dimitris Papaioannou had opened Istanbul Theater Festival with “Medea” in 2000, however I could not attend “Medea” at that time. And long after I admiringly watched the opening ceremony of 2004 Olympic Games in Athens, I learnt that it was Papaioannou who designed and staged it.
As a person who watched all opening and closing ceremonies since 1984 Los Angeles Olympics, I can say that 2004 opening ceremony in Athens was the most creative one, followed by 1992 Barcelona ceremony designed by La Fura Dels Baus. Papaioannou's work was a contemporary work of art deriving its inspiration entirely from the past and culture of its territory and which managed to be universal without being folkloric like 1996 Seoul or pop like 2012 London ceremonies.
I continued to follow the works of Papaioannou from the videos he shared on the internet which contained some parts of his works, DVD record of his work called “2” and finally from opening ceremony of 2014 Baku Olympics.
That ceremony also had a brilliant balance and creativity; manifesting the grandeur required by the opening of the Olympics on one hand and showing epic and lyricism at the same time without losing humanity and human scale on the other hand.

I came up with an excellent opportunity while I was thinking that I should somehow watch Papaioannou live: Papaioannou was to stage his work before his second to last work “Primal Matter” in renowned Renaissance theater building Teatro Olimpico upon the invitation of feminist Emma Dante, the enfant terrible of contemporary Italian theater. Trip to Vicenza became a must considering the uniqueness of the venue and Papaioannou factor.
I finally had the chance to watch “Primal Matter-Special Edition” which was staged on 2-3 October 2015 on Saturday night, October, 3.

“Primal Matter” is a work of art which portrays, discusses and questions the relationship between the creator and the created in any sense from religion to art, human relations to medicine. 
Wearing all-black (black shirt, black suit and black shoes), the “creator” of the work, Dimitris Papaioannou, welcomes the audience on the door of the hall, wishes “good evening” and checks the tickets. After everyone is seated, he moves to the stage from the auditorium, turns off the lights of the auditorium by unplugging a plug and then turns on the lights of the stage.
After this starting sequence, we watch various aspects of the tension between the “creator” wearing all-black (Dimitris Papaioannou) and the naked “created” (Michalis Theophanous) for 80 minutes as the artist and his model, sculptor and his sculpture, God and Jesus, Michelangelo and David, doctor and patient being examined/operated on a table, two different people who try to communicate in its simplest form (one the oppressor, the other, the oppressed), doppelganger of each other, human and his alter ego, one and the other.

The essence underlying all these dualities are presented in the sequence in the last 10 minutes of the 80-minute work. We understand only after we watch those 10 minutes that some scattered parts within the previous 70 minutes with a masterful fiction in fact constituted the components of this final sequence, the last image of which right before the lights go out whispers us that the “primal matter” of humankind is sexuality, showing that what guides humans is carnalism, not wisdom.

Papaioannou likes to break up, fragment and later assemble the tools he uses to express his problem (which can be human body or inanimate objects); but this time, he likes to assemble them with other tools (other bodies). The components which are the parts of a whole begin to have a meaning on their own as “distinctive” things when they are separated from the whole; later when they transform into another whole, they gain a different meaning. A meaning we, as the audience, associate with a part, transforms and propagates when the part becomes a component of a different whole. It is also the case for the whole; the meaning of a whole when we first met it is deconstructed, changed and transformed when the whole is broken up.
Papaioannou is constantly playing with the perception of the audience both while performing these fragmentation and assembling and to perform them. When you just get accustomed to a point of view, a situation/whole in a coordinate system, he suddenly turns everything upside down, presenting you a new coordinate system and a new point of view; a brand-new situation/whole.

Papaioannou generally builds his way of playing with the perception of the audience on the techniques of illusion and mystification; he successfully plays with surfaces and depth just like a magician. Papaioannou’s style of arranging stages is frontal, which inevitably means a two-dimensional design world. This preference might have resulted from the fact that he is a painter also or that he is intensively influenced by vase drawings which are the landmarks of antique Greek art. Perhaps, he feels sympathy to the frame stage of stratified Baroque theater that uses masterful illusion techniques, I do not know… 
Although the stages which form the parts of the work are two-dimensional, the general of the work gains depth due to the coordinate/point of view/situation renewals I mentioned above; it becomes three or even four-dimensional. However, this depth seems to be nourished by middle age frescos, Baroque theater and cubism rather than perspective which was developed and turned into a fetish by Renaissance.

Watching “Primal Matter” in Teatro Olimpico which survived until today in its authentic form since its construction in 1580 was especially blissful. Teatro Olimpico is located in Vicenza, where Andrea Palladio, one of the key figures of Renaissance was born and produced his prominent works of art; it has a fixed stage (skene) inspired by antique Greek theater.
The unprecedented three-dimensional décor behind the doors in the stage consisting of antique city streets which was constructed in line with the rules of perspective was designed by Scamozzi who completed the building after the death of Palladio.
Papaioannou adapted his work which he normally limited with a blank wall at the rear surface of the stage to the architecture of the unique theater, making Palladio-Scamozzi’s fixed décor visible thanks to void pattern of a structure which looks like scaffolding. Of course, this décor of antique culture provides an excellent “background” to the work of Papaioannou both physically and ideologically. He associated “Primal Matter” both with the antique culture he is inspired by and with the general creator-created tension in arts. Papaioannou doesn’t confine himself to this; he also makes this unique background functional within the context of his own work by walking and getting lost in the streets of this three-dimensional décor.

In Dimistris Papaioannou’s 2016 calendar, “primal matter” dated 2012 will be staged in Vienne, Lyon and London. On the other hand, his newest work called “Still Life” dated 2014 started a tour this season in a wide geography ranging from Cyprus to Milano, Paris, Stockholm, Chile San Tiago and Bordeaux following its restaging in Athens and Thessaloniki. It will be visiting Portugal-Braga, Brazil-Sao Paulo, Antwerp, Belgrade and Montpellier within the next days. I hope to have a chance to catch “Still Life” in any of these cities

yunan koreograf papaioannou'dan insan"oğlu"nun "ilksel meselesi"ne dair bir etüd

dimitris papaioannou 2000’de “medea” ile istanbul tiyatro festivali’nin açılışını yapmıştı; “medea”yı izleyememiştim. 2004 atina olimpiyat oyunlarının açılış töreni’ni onun tasarladığını ise, töreni hayranlıkla izledikten çok yıllar sonra öğrendim. 1984 los angeles olimpiyatı’ndan beri kesintisiz bütün açılışları izlemiş biri olarak, la fura dels baus imzalı 1992 barselona töreni ikinci olmak üzere, seyrettiğim en yaratıcı, esinini bütünüyle bulunduğu toprakların geçmişinden ve kültüründen aldığı halde 1996 seoul gibi folklorik veya 2012 londra gibi pop olmadan evrensel olabilen bir çağdaş sanat ürünüydü 2004 atina açılış töreni.

papaioannou’yu, internette kendisinin paylaştığı işlerinden bölümler içeren videolardan, “2” adlı işinin dvd kaydından ve son olarak da 2014 bakü olimpiyatı açılış töreni’nden takip etmeye devam ettim. bu tören de yine, bir yandan bir olimpiyat açılışının gerektirdiği görkemi içerirken, diğer yandan insaniliği ve insan ölçeğini kaybetmeyen; aynı anda hem epik hem lirik olabilen müthiş bir dengeye ve yaratıcılığa sahipti.

papaioannou’yu ne yapıp edip artık canlı takip etmeliyim diye düşünürken karşıma muhteşem bir fırsat çıktı: papaioannou çağdaş italyan tiyatrosunun haşarı çocuğu, feminist emma dante’nin davetiyle rönesans döneminden kalma ünlü tiyatro binası teatro olimpico’da, sondan bir önceki işi “primal matter”ı sahneleyecekti. hem mekânın benzersizliği hem de papaioannou faktörü birleşince vicenza seyahati elzemleşti; 2-3 ekim 2015 tarihlerinde sahnelenen “primal matter - special edition”ı 3 ekim cumartesi akşamı izleme şansına erdim.

“primal matter” dinden sanata, insan ilişkilerinden tıbba her anlamda yaratıcı ile yaratılan arasındaki ilişkiyi ortaya seren, tartışan, sorgulayan bir yapıt.

yapıtın “yaratanı” dimitris papaioannou bütünüyle siyahlar içinde (siyah gömlek, siyah takım elbise ve siyah ayakkabasıyla) seyirciyi salonun kapısında karşılıyor, “iyi akşamlar” diliyor ve bileti kontrolü yapıyor. herkes yerleştikten sonra, oditoryumdan sahneye geçiyor; bir priz ile fişi birbirinden ayırıp oditoryumun ışığını kesiyor, başka bir priz ile bir fişi birleştirip sahnenin ışıklarını yakıyor.

bu başlangıç sekansının ardından 80 dakika boyunca bütünüyle siyah kıyafetli yaratan (dimitris papaioannou) ile çırılçıplak yaratılan (michalis theophanous) arasındaki gerilimin çeşitli veçhelerini izliyoruz; kâh ressam ile modelini, kâh heykeltraş ile heykelini, kâh tanrı ile ademi, kâh tanrı ile isa’yı, kâh michelangelo ile davud’u, kâh doktor ile masanın üzerinde muayene/ameliyat ettiği hasta, kâh en basit haliyle iletişim kurmaya çalışan iki farklı (biri ezen, diğeri ezilen) insanı, kâh birbirinin doppelgaenger’i iki adamı, kâh birey ile alter egosunu, kâh biri ile ötekini seyrediyoruz sahnede.

bütün bu ikiliklerin ve ilişkilerin temelinde yatan öz ise 80 dakikanın son 10 dakikasını oluşturan sekansta sunuluyor bize. o 10 dakikayı izleyince anlıyoruz ki, önceki 70 dakikaya ustaca bir kurguyla serpiştirilmiş olan bazı parçalar aslında bu son sekansın bileşenlerini oluşturuyorlar. ve bu son sekansın ışıklar sönmeden hemen önceki son görüntüsü insan”oğlu”nun “ilksel meselesi”nin cinsellik olduğunu fısıldıyor kulağımıza; insan”oğulları”nı yönetenin akıl değil uçkur olduğunu gösteriyor bize.

papaioannou, derdini anlatmak için kullandığı araçları (bu insan bedeni de olabiliyor, cansız nesneler de) parçalamayı, parçalara ayırmayı seviyor; ve daha sonra tekrar birleştirmeyi, ama bu sefer başka araçlarla (başka bedenlerle) birleştirmeyi.

bir bütünün bileşeni olan parçalar önce, bütünden ayrıldıklarında “farkına varılır” olarak kendi başlarına anlam ifade etmeye başlıyorlar; sonra, diğer bir bütüne dönüştüklerinde farklı bir anlam kazanıyorlar. seyirci olarak bir parçayla özdeşleştirdiğiniz bir anlam, parça başka bir bütünün bileşeni haline gelince dönüşüyor; anlamlar çoğalıyor. aynı durum bütün için de geçerli; bir bütünün onunla ilk karşılaştığınızdaki anlamı, bütün parçalandığında bozuluyor, değişiyor, dönüşüyor.

papaioannou bu parçalama ve yeniden birleştirme işlemlerini hem yaparken hem de yapmak için sürekli seyircinin algısıyla oynuyor; tam bir koordinat sistemine, bir bakış açısına, bir duruma/bütüne alışmışken, bir anda herşeyi altüst edip size yepyeni bir koordinat sistemi, bakış açısı sunuyor; yepyeni bir durum/bütün yaratıyor.

papaioannou seyircinin algısıyla oynama şeklini ise genellikle ilüzyon ve şaşırtma teknikleri üzerine kuruyor oluşuyor; tam bir sihirbaz gibi, başarıyla yüzeylerle ve derinlikle oynuyor.

papaioannou’nun, sahneleri kendi içlerinde düzenleme tarzı ise frontal/cephesel; bu da kaçınılmaz olarak iki boyutlu bir tasarım dünyası demek. bu seçim resim eğitimi almış olmasından da kaynaklanıyor olabilir, antik yunan sanatının temeltaşlarından biri olan vazo resimlerinden yoğun olarak esinleniyor olmasından da. belki de zanaatkârane ilüzyon teknikleri kullanan katmanlı barok tiyatronun çerçeve sahnesine yakınlık duyuyordur, bilemiyorum…

işin parçalarını oluşturan sahneler kendi içlerinde iki boyutlu olsalar da işin bütünü, yukarıda bahsettiğim koordinat/bakış açısı/durum yenilenmeleri sayesinde derinlik kazanıyor, üç hatta dört boyutlu hale geliyor. ancak bu derinlik rönesans’ın geliştirip fetişleştirdiği perspektiften ziyade ortaçağ freskolarından, barok tiyatrodan ve kübizminden besleniyor sanki.

“primal matter”ı, 1580 tarihinde inşa edildiğinden günümüze özgün haliyle ayakta kalabilen teatro olimpico’da izlemek ayrı bir keyifti. rönesans’ın kilit figürlerinden andrea palladio’nun, aynı zamanda doğup büyüdüğü ve önemli ürünlerini verdiği kendi şehri vicenza’daki teatro olimpico antik roma tiyatrosundan esinlenen sabit bir sahneye (skene’ye) sahip. sahnedeki kapıların arkasında, perspektif kurallarına uygun olarak inşa edilmiş antik kent sokaklarından oluşan -ve dünyada başka bir benzeri olmayan- üç boyutlu dekoru ise palladio’nun ölümünden sonra yapıyı tamamlayan scamozzi tasarlamış.

papaioannou, normalde sahnenin arka yüzeyini sağır bir duvarla sınırladığı işini bu eşsiz tiyatronun mimarisine uyarlamış; inşaat iskelesine benzeyen bir strüktürün boşluklu yapısı sayesinde palladio-scamozzi’nin sabit dekorunu görünür kılmış; tabii bu antik kültür kaynaklı dekor papaiaonnou’nun işine hem fiziksel olarak hem de düşünsel anlamda müthiş bir “arkaplan” sağlıyor; “primal matter”ın hem esinlendiği antik kültür ile hem de genel olarak sanattaki yaratan-yaratılan gerilimi ile birebir ilişkileniyor. papaioannou bununla da yetinmiyor, yapıtın bir bölümünde bizzat bu üç boyutlu dekorun sokaklarında yürüyerek ve kaybolarak bu eşsiz arkaplanı kendi yapıtı bağlamında işlevsel hale de getiriyor.

dimitris papaioannou’nun takviminde bu sezon 2012 tarihli “primal matter”ın başka bir gösterimi gözükmüyor, ancak 2014 tarihli “still life” adlı yapıtı başta atina ve selanik’te tekrar sahnelenmesinin yanısıra antwerp’ten sao paulo’ya, paris’ten stockholm’e, belgrad’dan şili-santiago’ya ve milano’ya uzanan geniş bir coğrafyada turneye çıkıyor. denk getirip “still life”ı bir şehirde yakalamak dileğiyle..